Την πρώτη του δημόσια εμφάνιση την κάνει σε ηλικία 16 ετών σε γάμο στην Επισκοπή, πλάι στον Μαυράκη. Η πρώτη δισκογραφική δουλειά κυκλοφορεί το 1953 σε δίσκο 78 στροφών με τον Κώστα Μουντάκη (“Σαν το ζητιάνο έρχομαι”), μια συνεργασία που στην πορεία της απέφερε μερικά από τα πιο κλασσικά κομμάτια στην ιστορία της Κρητικής μουσικής.

Ο Νίκος Μανιάς έχει επίσης να επιδείξει συνεργασίες με μεγάλα ονόματα όπως τον Θανάση Σκορδαλό, το Βαγγέλη Μαρκογιαννάκη, το συντοπίτη του Μανώλη Κακλή, το Γιώργο Καλομοίρη, το Νίκο Σωπασή, το Βασίλη Σκουλά, το Γεράσιμο Σταματογιαννάκη, το Νίκο Τσαγκαράκη, το Γιάννη Σκαλίδη, κ.α., αλλά και με καλλιτέχνες από τη νεότερη γενιά όπως το Στέλιο Σταματογιαννάκη, το Χρήστο Στιβακτάκη, τους αδερφούς Φραγκιαδάκη, το Νίκο Ζωιδάκη, κ.α.

Ερμήνευσε επίσης με ανεπανάληπτο τρόπο, σειρά κρητικών τραγουδιών, στο ύφος των λεγόμενων “κρητικορεμπέτικων” (βλ. ρεπερτόριο Φουσταλιέρη), που αποτέλεσαν σταθμό στην ιστορία της μουσικής της Κρήτης όπως “Αμέτεμε στην εκκλησιά”, “Πες μου και γιάιντα τη χτυπάς”, και άλλα συνθέσεις κυρίως του Βαγγέλη Μαρκογιαννάκη.
Μεράκι και σεβασμός χαρακτηρίζουν τον “άρχοντα”, το “αηδόνι” της Κρήτης, όπως κατά καιρούς έχει χαρακτηριστεί ο Νίκος Μανιάς.
Από το 1958 έως και σήμερα ζει στο αγαπημένο του Ρέθυμνο , με τη σύζυγο του και τα παιδιά του.

οι φωτογραφίες του Νίκου Μανιά είναι του φωτογράφου Γιώργου Γαβαλά

***

Δείτε ένα υπέροχο αφιέρωμα της ΕΡΤ στον Νίκο Μανιά

Click here to view the embedded video.

Click here to view the embedded video.

Click here to view the embedded video.

Click here to view the embedded video.

Επιμέλεια αφιερώματος: Κώστας Βασιλάκης

Έχει συνθέσει περισσότερα από 70 έργα για ορχήστρα, μουσική δωματίου, ορχήστρα δωματίου, καθώς και όπερες ορατόρια, μουσική για αρχαίο δράμα. Οι συνθέσεις του έχουν παιχθεί σε περισσότερες από 300 συναυλίες διεθνώς και από σημαντικά συγκροτήματα μεταξύ άλλων: Quattor Leonardo, ENSEMBLE INTERCONTEMPORAIN, European
Community Youth Orchestra, Oslo Sinfonietta, Oslo Philharmonic Chamber Choir, Divertimento Ensemble, Xenakis Ensemble, Hong Kong Ensemble, Arraymusik Ensemble, Νέο Ελληνικό Κουαρτέτο, Καμεράτα Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, Actis, Alea III, Accademia Musicale Siciliana, Orchestre des Jeunes de la Mediterranee, Composer’s Ensemble, The City of Oxford Orchestra, Ορχήστρα Χρωμάτων, ΒΤ Scotish Ensemble.

Έργα του έχουν διευθύνει μεταξύ άλλων οι: Arturo Tamayo, Gunther Schuller, Diego Masson, James Judd, Mathias Bamert, Ingo Metzmacher, Sandro Gorli, Olivier Cuendet,Christian Eggen, Stefan Skold, Henry Kucharzyk, Μίλτος Λογιάδης, Gaetano Colajanni, Νίκος Τούχλος, Meter Wiegold, Αλέξανδρος Μυράτ, Μάριος Παπαδόπουλος, Αλκής
Μπαλτάς, Θεόδωρος Αντωνίου.

Έργα του έχουν παρουσιαστεί εκτός από την Ελλάδα, στην Ιταλία, Γαλλία, Αγγλία, Γερμανία, ΗΠΑ, Χόνγκ-Κόνγκ, Ολλανδία, Λουξεμβούργο, Σουηδία, Ελβατία, Νορβηγία, Βέλγιο, Ουγγαρία κλπ., στο πλαίσιο μεγάλων φεστιβάλ σύγχρονης μουσικής όπως: Bienale of Venice, 1985 (Teatro la Fenice) Φεστιβάλ Επιδαύρου, 1981, 1984, 1989, 1996 (Αρχαίο θέατρο Επιδαύρου) Φεστιβάλ Αθηνών, 1988, 1989 1985 European Year of Music (Asolo, Bolzano, Luxembourg) Παραγγελία από την European Community Youth Orchestra. Η επιλογή του έγινε από τον G. Ligeti.
World Music Days Festival: 1987 (Germany), 1988 Hong Kong, 1990 Oslo Festival de la Musique Grecque (Centre Georges Pompidou-Paris 1981) Midem-International Festival in Cannes, 1987 Frankfurt Feste, 1987 IV Festival di Musica Contemporanea, Naples 1987 Semaines Musicales Internationales d’ Orleans, 1987 Week of Greek Music in London (Purcell Room), 1989 Middelburg Festival, Holland 1990 Lecce Festival, 1992 “Tage fur Neue Musik” Festival, Zurich, 1992 “Presences 92″, Radio France, Paris 1992 Conferenza Musicale Mediterranea, Palermo, 1992, 1997 New Musica 4, London, 1994 Φεστιβάλ Αργούς: 1995, 1996, 1997 Greece in Britain, 1998 (London – Purcell Room, Oxford – Sheldonian Theatre) Aix en Provence Festival, 1998, Παραγγελία από το Υπουργείο Πολιτισμού της Γαλλίας (Theatre de Γ Archeveche). To 1979 εκπροσώπησε την Ελλάδα στο Unesco International Forum for Composers (Paris).

Έχει συνεργαστεί έξι φορές με τη χορευτική “Ομάδα Εδάφους”. Από το 1994 συνεργάζεται με το “Studio 19″ προσπαθώντας να προσαρμόσουν νέες τεχνολογίες στη μουσική παραγωγή.
Έχει πάρει μέχρι σήμερα τέσσερις παραγγελίες από το Μέγαρο Μουσικής Αθηνών. Το 1998 παρουσιάσθηκε στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών στην αίθουσα των Φίλων της Μουσικής το έργο του “Missa Harmoniae Verbi” για τέσσερις σολίστες, χορωδία, κουαρτέτο εγχόρδων και ορχήστρα υπό τη διεύθυνση του Αλέξανδρου Μυράτ. Το έργο του “Μικρό κοντσέρτο για πιάνο και επτά όργανα” παρουσιάστηκε σαν υποχρεωτικό έργο από τον διαγωνισμό “Δημήτρης Μητρόπουλος το 1998 για νέους μαέστρους. Έργα του κυκλοφορούν σε πέντε CD.
Ο Γιώργος Κουμεντάκης κέρδισε την υποτροφία “Prix de Rome” και έμεινε το 1993 στην Γαλλική Ακαδημία της Ρώμης – Villa Medicis. To 1994 τιμήθηκε με το βραβείο “Νίκος Καζαντζάκης”.

Εργάστηκε δύο χρόνια ως Composer In Residence, συνθέτοντας δύο έργα, για το Hellenic Concert Series στο Λονδίνο με την ευγενική υποστήριξη του Michael Marks Charitable Trust. Ο Γιώργος Κουμεντάκης είναι καλλιτεχνικός διευθυντής του “Μουσικού Συνόλου Ν. Σκαλκώτας”.

Εξίσου γνωστός είναι και από τις τελετές έναρξης και λήξης των Ολυμπιακών Αγώνων της Αθήνας, τις οποίες εμπνεύστηκε σε συνεργασία με τον Δημήτρη Παπαϊωάννου.

Click here to view the embedded video.

Επαγγελματικά ξεκίνησε στα δεκαεπτά του σε γαμήλιο γλέντι, συντροφιά με τον θρυλικό λαγουτιέρη Σταύρο Ψυλλάκη ή Ψύλλο. Το ρεπερτόριο τους περιελάμβανε κυρίως χανιώτικα συρτά (τα οποία ήταν αρκετά διαδεδομένα στο δυτικό Ρέθεμνος), αλλά και σούστες, πεντοζάλια, κ.λ.π. Πέρα από το νομό Ρεθύμνου, έπαιξαν στα Σφακιά, στην Κίσσαμο αλλά και στην επαρχία Σελίνου Χανίων. Ήταν πολύ δεμένοι μάλιστα κατά δήλωση του ίδιου του Σταγάκη, ο θάνατος του Ψύλλου το 1941 τον συγκλόνισε τόσο, που όταν τέλειωσε η τραγωδία της Κατοχής και της εθνικής αντίστασης, έπαψε ν’ ασχολείται επαγγελματικά με τη μουσική και επιδόθηκε αποκλειστικά στην οργανοποιία, στην οποία και έγραψε τελικά την ιστορία του.Έτσι, ερχόμενος στην πόλη (Ρέθυμνο) γύρω στο 1945, ανοίγει το πρώτο οργανοποιείο στην οδό Δημακοπούλου δίπλα στην “Μεγάλη Πόρτα” που λειτούργησε μέχρι το 1995.

Ήταν από τους πιο ονομαστούς οργανοποιούς στην Κρήτη για πάνω από 50 χρόνια. Μαζί με τον Γιάννη Παπαδάκη ή Καρεκλά (ανηψιό του γνωστού λυράρη Αντ. Παπαδάκη ή Καρεκλά, ο οποίος σκοτώθηκε στο αλβανικό μέτωπο) θεωρούνται οι αναμορφωτές της κρητικής λύρας και οι υπεύθυνοι για τη σύγχρονη μορφή της (δουλεύοντας όμως ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο). “Έδωσαν” αρκετά χαρακτηριστικά του βιολιού και του μαντολίνου (στριφτάλια, γλώσσα, σχήμα, κ.α.) δίνοντας της έτσι μεγαλύτερες μουσικές δυνατότητες.Για την κατασκευή του οργάνου χρησιμοποιούσε ξύλο καρυδιάς, μουρνιάς, αυστριακό κελεμπέκι, ασφένδαμο αλλά και κατράνι (ξύλο που προέρχεται από δοκάρια παλαιών κτισμάτων) που σήμερα είναι δυσεύρετα και πανάκριβα. Το κατράνι χρησιμοποιείται για το καπάκι (εμπρόσθιο μέρος) της λύρας και είναι αυτό που επηρεάζει άμεσα τον ήχο του οργάνου.

Στην μετέπειτα πορεία του οργανοποιείου, την δεκαετία του 1970 παίρνει την σκυτάλη ο γιος του Μιχάλης και δουλεύουν παράλληλα. Δυστυχώς το 1995 διεκόπη η συνεχής παραγωγή των μουσικών οργάνων των Σταγάκηδων λόγω του ξαφνικού θανάτου του Μιχάλη. Για σύντομο μόνο χρονικό διάστημα και τούτο διότι σήμερα ο γιος του Μιχάλη – Μανώλης (όπως και ο παππούς του) – είναι ήδη ένας αξιόλογος οργανοποιός ο οποίος έχει μεταφέρει το εργαστήρι στην περιοχή Καστελλάκια του Ρεθύμνου.

Ο Μανώλης Σταγάκης μπορεί να σταμάτησε να παίζει λύρα επαγγελματικά, αλλά δισκογραφικά είχε παρουσία με δίσκους 45″, ενώ κυκλοφόρησε και δίσκο 33″ με τίτλο “Τα χρόνια ασπρίζουν τα μαλλιά”(Arkadi 101).
Ασφαλώς δεν είναι τυχαίο ότι οι μεγαλύτεροι λυράρηδες της Κρήτης, όπως ο Σκορδαλός, ο Μουντάκης, ο Κλάδος, ο Νίκος ο Ξυλούρης, κ.α., επέλεξαν τα όργανα που κατασκεύαζαν οι Σταγάκηδες. Οι λύρες τους, ακόμα και σήμερα θεωρούνται μεγάλης αξίας και είναι οι πιο ονομαστές στην Κρήτη. O Γεράσιμος Σταματογιαννάκης είπε: “…ο Σταγάκης μας έσαξενε λύρες κι επαίζαμενε κι άκουες μουσική!”

Ο αγαπητός σε όλους του Ρεθυμνιώτες μπάρμπα-Μανώλης “έφυγε” το απόγευμα της 26ης Απριλίου του 2006 σε ηλικία 92 ετών…

Ο Γιώργης Γαληνός γεννήθηκε στο χωριό Πηγή το 1860. Τα περισσότερα στοιχεία που γνωρίζουμε γι’ αυτόν προέρχονται από ένα αφήγημα του Γιάννη Δαλέντζα στα «Χρονικά του Ρεθέμνου, 7958», που τα πιο σημαντικά μέρη του μεταφέρω αυτούσια εδώ.

Ο δάσκαλος του είτανε φλογερός πατριώτης και δυνατός άνθρωπος. Αψηφούσε την Τουρκιά και τη δουλόφρονη Σχολική Επιτροπή… Με τέτοιο δάσκαλο μάθανε καλά τα γράμματα του πατριωτισμού και της αντίστασης… Μια μέρα γιόρταζε ο Σουλτάνος και καλέσανε τα σκολια-ρούδια να πάνε στο κονάκι του Πασά να πούνε το πολυχρόνιο. Ο Γιωργάκης πρωτοστάτησε και κατάφερε τα παιδιά να μην πάνε στον εξευτελισμό εκείνο. Έγινε μεγάλο σούσουρο και ντόρος… Οι Δημογέροντες μουτήδες, ξεσήκωσαν την πρόθυμη σχολική επιτροπή εναντίον του πρωτοστάτη μαθητή… Είκοσι ραβδισμούς του δώσανε, με τα χέρια του δούλου των επιστάτη, και τον περάσανε και στη φάλαγγα -το μαρτύριο το μεγάλο… Το ίδιο βράδυ παραφύλαξε ο Γιωργάκης τον επιστάτη και του ‘σπασε το κεφάλι με μια σβουριχτή πετριά. Δεν μπόρεσε να ξαναπάει στο σκολειό. Το ‘σκασε και χώθηκε στο σπίτι του δασκάλου του. Από εκεί τον μπαρκάρανε σ’ ένα υδραίικο καΐκι, που βρισκόταν στο λιμάνι, και βρέθηκε ολομόναχος 12 χρονών παιδί στην Αθήνα… Με φροντίδα του καπετάνιου βρήκε δουλειά στο υφαντουργείο του Ρετσίνα, στον Πειραιά. Έβγαζε έτσι ένα ξεροκόμματο. Κάθε Κυριακή κατέβαινε στο Νέο Φάληρο. Εκεί στ’ ακροθαλάσσι αγνάντευε το Ρέθεμνος κι ο νους του γύριζε στο χωριό του, ο καημός του μεγάλωνε!

Μέσα του έκαιγε η φλόγα του καλλιτεχνικού ένστιχτου. Με μολύβια στην αρχή και μπογιάδες ύστερα, άρχισε να ζωγραφίζει θαλασσινά τοπία. Λιμανάκια, καΐκια, γλάρους, ψαράδες. Κυρίαρχο τοπίο στα σχεδιάσματα του ήτανε το λιμανάκι του Ρεθέμνου.

Κάποια μέρα -σαν καλή θεότης των παραμυθιών που σκύβει προστατευτικά πάνω στων λυπημένων παιδιών το κεφάλι και χαϊδεύει με φιλιά και καλοσύνη τα μαλλάκια τους-, στάθηκε ένας ώριμος άντρας κοντά στο Γιωργάκη, καθώς μπογιάντιζε τις ζωγραφιές του. Ανακάθισε πλάι του και σιωπηλός τον κοίταζε και παρακολουθούσε τα σχέδια του. Του αρέσανε. Τον ρώτησε από πού είναι και τι δουλειά κάνει. Σαν έμαθε τα καθέκαστα έδειξε μεγαλύτερο ενδιαφέρον κι έτσι βρέθηκε κάτω απ’ την προστατευτική σκιά του μεγάλου Έλληνα ζωγράφου Νικηφόρου Λύτρα.

Τον πήρε μαζί του και τον έβαλε στη Σχολή Καλών Τεχνών. Τον έκαμε μαθητή του. Αυτό το ‘μαθε ένας Ρεθεμνιώτης έμπορας, και τον κάλεσε να ‘ρθεί στο Ρέθεμνος. Αδίσταχτος πήρε το δρόμο του γυρισμού. Πολλά σπίτια του Ρεθέμνου στολιστήκανε με τις ωραίες συνθέσεις του.

Είχε φτιάξει ο Γαληνός ένα ωραίο ατελιέ και δίδασκε την καλή τέχνη στις κοπέλες. Ευγενικός, καλόκαρδος, καλαμπουρτζής και σπιρτάτος, ήταν περιζήτητος στις συντροφιές…

(Σημ. Το αφήγημα αυτό, δημοσιεύθηκε το 1958, αλλά πρέπει να γράφτηκε είκοσι και πλέον χρόνια πριν, όταν ζούσε ο Γαληνός, ο οποίος του εξιστόρησε τη ζωή του. Πού σταματά η αλήθεια και αρχίζει είτε το λάθος είτε η παραποίηση για λογοτεχνικούς λόγους κανείς δεν ξέρει. Πέρα από αυτά όμως δεν γνωρίζουμε τίποτε άλλο. Κανονικές σπουδές πάντως, στη Σχολή Καλών Τεχνών δεν είχε κάνει, γιατί δεν βρέθηκε το όνομα του στα μαθητολόγια που ερεύνησε ειδικά γι’ αυτό το λόγο η φίλη ιστορικός της τέχνης κα Ντενίζ Αλεβίζου. Θα πρέπει να ισχύει, ότι παρακολούθησε τα Κυριακάτικα τμήματα, όπως γράφει ο γιος του Νίκος. Ένα μεγάλο τμήμα του αφηγήματος περιγράφει την επαναστατική δράση του Γ.Γ., αναφέροντας περιστατικά που έχω παραλείψει, γιατί νομίζω ότι έχουν μεγάλη δόση υπερβολής. Δεν μας λέει όμως τίποτα για την ενασχόληση του με τη ζωγραφική, από το 1877, που υποτίθεται ότι μπήκε στη Σχολή Καλών Τεχνών μέχρι το 1895, δέκα οκτώ ολάκερα χρόνια, που επέστρεψε στο Ρέθυμνο. Πιθανολογώ ότι θα εργάστηκε, είτε μόνος του, είτε ως μέλος ενός εργαστηρίου, σε τοιχογραφίες, κατακτώντας τα μυστικά της δύσκολης αυτής τεχνικής. Έτσι, όταν ήλθε στο Ρέθυμνο, κατείχε την τεχνική και είχε έτοιμα τα χαρτόνια που χρησιμοποιούσε στα κοσμήματα. Θα είχε ακόμη συγκεντρώσει αρκετά σχέδια από πίνακες που τα έδειχνε στους πελάτες του για να διαλέξουν κάποιο, που το αντέγραφε ίδιο ή παραλλαγμένο.)

Click here to view the embedded video.

Ο Γιώργης Καλομενόπουλος έχει γράψει ένα ποίημα Ο Γιωργάκης Γαληνός

Ένας παλιός Ρεθεμνιώτης ζωγράφος- αγιογράφος,

άφταστος στις φάρσες και στα καλαμπούρια

Ο Γαληνός, της τέχνης παλιά δόξα,

εις τη μικρή μας σκλάβα πολιτεία

σε φάρσες ξαπολούσε και σ’ αστεία

τα τεντωμένα του μυαλού του τόξα.

Το φόβο αψηφώντας του Σουλτάνου,

ζωγράφιζε ως κι αγίους με τουφέκια

κι αγγέλους ν’ αμολούν αστροπελέκια,

μαζί κι αυτοί, ενάντια του τυράννου.

Ξορίστηκε, γλιτώνοντας το βόλι…

Μετά τη Λευτεριά όμως πάλι να τος,

καλόκεφος, σεμνός, καλοσυνάτος,

με την ψυχή ν αμπέλι και περβόλι.

Στολίδι του ακριβό, την είχε κλείσει

την αθρωπιά βαθιά μες στην καρδιά του

κι ως ήταν από τ’ άξια τα παιδιά του,

το Ρέθεμνος τον είχε αγαπήσει.

Κι όπως το πνέμα, του έλαμπε κεφάτο

και σα δροσοπηγής φλέβα κυλούσε,

«μεσοτιμίς»τα ψάρια του πουλούσε

ο Γαληνός, με κέφι ραφινάτο.

Δυο χρόνια μετά την έναρξη των σπουδών του πήρε μετεγγραφή στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου και το 1930 έφυγε για περαιτέρω σπουδές στο Παρίσι. Εκεί έμεινε για δυο χρόνια και παρακολούθησε μαθήματα στη Σχολή Γραμμάτων της Σορβόννης και στο Ινστιτούτο Τέχνης και Αρχαιολογίας, από όπου αποφοίτησε το 1933. Μετά την επιστροφή του στην Αθήνα αναγορεύτηκε διδάκτωρ Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και διορίστηκε έκτακτος καθηγητής στην έδρα της Ιστορίας Τέχνης, χωρίς ποτέ να μονιμοποιηθεί λόγω της πολιτικής του ιδεολογίας υπέρ του Βενιζέλου. Το 1937 διορίστηκε στη Διεύθυνση Καλών Τεχνών του Υπουργείου Παιδείας, και παρά το εχθρικό κλίμα του μεταξικού καθεστώτος δραστηριοποιήθηκε έντονα, κυρίως στον τομέα Καλών Τεχνών. Το 1939 διορίστηκε καθηγητής στη Σχολή Καλών Τεχνών και από το 1938 δίδασκε στη σχολή του Εθνικού Θεάτρου.

Μετά τη κήρυξη του πολέμου από τους ιταλούς έκανε αίτηση να καταταγεί εθελοντής και όταν δεν έγινε δεκτή στράφηκε προς τον αγώνα για τη διαφύλαξη και διάσωση των έργων της Εθνικής Πινακοθήκης και του Εθνολογικού Μουσείου. Κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής απουσίασε από την εκδοτική δραστηριότητα και παύτηκε από τις εργασίες του.

Μετά τον πόλεμο επέστρεψε στο Πανεπιστήμιο και ταξίδεψε σε πολλές χώρες. Κατά τη διάρκεια της δικτατορίας του Παπαδόπουλου αρνήθηκε να διοριστεί στη Μέση Εκπαίδευση και να τιμηθεί από τη χούντα, κυκλοφόρησε μυστικά την Αντίστροφη Μέτρηση και εκτός εμπορίου τον Νέο Ερωτόκριτο και συμμετείχε στην ίδρυση της Εταιρείας Σπουδών της Σχολής Μωραΐτη. Μετά τη Μεταπολίτευση τιμήθηκε με το Αριστείο Γραμμάτων της Ακαδημίας Αθηνών (1977) και αναγορεύτηκε επίτιμος διδάκτωρ των Φιλοσοφικών Σχολών των Πανεπιστημίων Αθηνών και Θεσσαλονίκης. Πέθανε στο σπίτι του στην Εκάλη από καρδιά σε ηλικία 77 ετών (15 Μαρτίου 1986).

Στο χώρο της λογοτεχνίας πρωτοεμφανίστηκε το 1928 με το μονόπρακτο θεατρικό έργο Ο μίμος και το μακροσκελές ποίημα Στρατιώτες εμπνευσμένο από τη Μικρασιατική καταστροφή. Το 1938 εξέδωσε το Χρονικό μιας Πολιτείας με το οποίο καθιερώθηκε στο χώρο της πεζογραφίας της γενιάς του Τριάντα. Στο έργο του Πρεβελάκη, ποιητικό και πεζογραφικό κυριαρχεί η εμπλοκή ιστορικής και λογοτεχνικής πραγματικότητας, η εμμονή σε μεγάλα υπαρξιακά προβλήματα του ανθρώπου. Στην πορεία της συγγραφικής του δραστηριότητας, η οποία κάλυψε τριανταέξι χρόνια από τη ζωή του, πέρασε από την έκφραση των μεγάλων οραμάτων της ελευθερίας σε μια εσωτερικότερη γραφή, πάντα όμως σε στενή σχέση με τον αφετηριακό προσανατολισμό του.

Για περισσότερα βιογραφικά στοιχεία του Παντελή Πρεβελάκη βλ. Αλεξίου Στυλιανός, «Πρεβελάκης Παντελής», Παγκόσμιο Βιογραφικό Λεξικό8. Αθήνα, Εκδοτική Αθηνών, 1988, Γιαλουράκης Μανώλης, «Πρεβελάκης Παντελής», Μεγάλη Εγκυκλοπαίδεια της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας11. Αθήνα, Χάρη Πάτση, χ.χ. και Παρίσης Νικήτας, «Παντελής Πρεβελάκης», Η μεσοπολεμική πεζογραφία· Από τον πρώτο ως τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο (1914-1939)Ζ΄ , σ.338-371. Αθήνα, Σοκόλης, 1993.

Εργογραφία
(πρώτες αυτοτελείς εκδόσεις)

Ι.Ποίηση

• Στρατιώτες · Επύλλιο. Αθήνα, έκδοση του συγγραφέα, 1928.
• Η γυμνή ποίηση. Αθήνα, έκδοση του συγγραφέα, 1939.
• Η πιο γυμνή ποίηση. Αθήνα, έκδοση του συγγραφέα, 1941.
• Τα ποιήματα του Π.Πρεβελάκη · 1933-1945. Αθήνα, Οι εκδόσεις των Φίλων, 1969.
• Ο νέος Ερωτόκριτος. Αθήνα, έκδοση του συγγραφέα (εκτός εμπορίου), 1973 (και β΄ έκδοση μ’ ένα σχόλιο του Κωνσταντίνου Τσάτσου, Αθήνα, 1978).

ΙΙ.Πεζογραφία
• Το χρονικό μιας πολιτείας · μυθιστόρημα. Αθήνα, έκδοση του συγγραφέα, 1938.
• Ο θάνατος του Μέδικου · μυθιστορία. Αθήνα, έκδοση του συγγραφέα, 1939.
• Παντέρμη Κρήτη · Χρονικό του σηκωμού του ’66. Αθήνα, έκδοση του συγγραφέα, 1945.
• Η τριλογία του Κρητικού · Ο Κρητικός · Το δέντρο · Μυθιστορία. Αθήνα, Αετός, 1948.
• Η τριλογία του Κρητικού · Ο Κρητικός · Η πρώτη λευτεριά · Μυθιστορία. Αθήνα, Αετός, 1949.
• Η τριλογία του Κρητικού · Ο Κρητικός · Η πολιτεία · Μυθιστορία. Αθήνα, Αετός, 1950.
• Οι δρόμοι της δημιουργίας · Ο ήλιος του θανάτου · Μυθιστόρημα. Αθήνα, Εστία, 1959.
• Οι δρόμοι της δημιουργίας · Η κεφαλή της Μέδουσας · Ένα έτος μαθητείας μου στον αιώνα μου · Μυθιστόρημα. Αθήνα, Οι εκδόσεις των Φίλων, 1963.
• Οι δρόμοι της δημιουργίας · Ο άρτος των αγγέλων · Περιπέτεια στην Ιθάκη · Μυθιστόρημα. Αθήνα, Οι εκδόσεις των Φίλων, 1966.
• Ο άγγελος στο πηγάδι · Μια Μεγαλοβδομάδα · Μυθιστόρημα. Αθήνα, Οι εκδόσεις των φίλων, 1970.
• Η αντίστροφη μέτρηση · Μυθιστόρημα. Αθήνα, έκδοση του συγγραφέα (εκτός εμπορίου), 1974.

ΙΙΙ.Θέατρο
• Μοναξιά · Δράμα σε τέσσερις πράξεις και τρεις εικόνες. Αθήνα, Οι εκδόσεις των Φίλων, 1981 (γράφτηκε το 1937).
• Το ιερό σφάγιο · Τραγωδία σε τρεις πράξεις. Αθήνα, Αετός, 1952.
• Τα χέρια του ζωντανού Θεού · δράμα σε τρεις πράξεις. Αθήνα, Δαίδαλος, 1955.
• Ο Λάζαρος · τραγωδία. Αθήνα, Δίφρος, 1954.
• Το ηφαίστειο · δράμα σε τέσσερις πράξεις. Αθήνα, 1962.
• Το χέρι του σκοτωμένου · δράμα σε τρεις πράξεις. Αθήνα, Οι εκδόσεις των Φίλων, 1971.
• Δυο κρητικά δράματα · Η δεύτερη εντολή , Το τρελό αίμα. Αθήνα, Οι εκδόσεις των Φίλων, 1974.
• Μουσαφιραίοι στο Στεπαντσίκοβο · Κωμωδία σε τέσσερις πράξεις (διασκευή για το θέατρο της νουβέλας του Ντοστογιέφσκι Το χωριό Στεπαντσίκοβο). Αθήνα, Θεατρική Βιβλιοθήκη της Εταιρείας Σπουδών Σχολής Μωραΐτη, 1972.

ΙV. Μελέτες, δοκίμια, άρθρα – λόγοι
• Δομήνικος θεοτοκόπουλος · (Ελ Γκρέκο). Αθήνα, Ελευθερουδάκης, 1930.
• Δοκίμιο γενικής εισαγωγής στην Ιστορία της τέχνης. Αθήνα, 1934.
• Ο Γκρέκο στη Ρώμη · Δοκίμιο μορφολογίας. Αθήνα, Αετός, 1941.
• Θεοτοκόπουλος · Τα βιογραφικά. Αθήνα, Αετός, 1942.
• Ο ποιητής και το ποίημα της Οδύσσειας · Δοκίμιο. Αθήνα, Εστία, 1958.
• Νίκος Καζαντζάκης· Συμβολή στη χρονογραφία του βίου του. Αθήνα, ανάτυπο από τη Νέα Εστία779, 1959.
• Τετρακόσια γράμματα του Καζαντζάκη στον Πρεβελάκη και σαράντα άλλα αυτόγραφα. Αθήνα, εκδ. Ελένης Καζαντζάκη, 1965.
• Αρχαία θέματα στην ιταλική ζωγραφική της Αναγέννησης. Αθήνα, έκδοση της Εμπορικής Τράπεζας της Ελλάδος, 1975.
• Μνημόσυνο στους ήρωες και τους μάρτυρες του μεγάλου ξεσηκωμού του 66· Πανηγυρικός λόγος για τα εκατόχρονα από το ολοκαύτωμα του Αρκαδιού· Εκφωνήθηκε στις 7 Νοεμβρίου 1966 στο Ωδείον Ρεθύμνου. Αθήνα, Οι Εκδόσεις των Φίλων, 1976.
• Το Ρέθεμνος ως ύφος ζωής· Εορταστικός λόγος για τα σαραντάχρονα από τη συγγραφή του “Χρονικού μιας πολιτείας”· Εκφωνήθηκε από το συγγραφέα μπρος στους συμπολίτες του στις 29 Οκτωβρίου 1977. Αθήνα, Οι Εκδόσεις των Φίλων, 1977.
• Λογοδοσία κρητικού συγγραφέα στους συμπατριώτες του· Στην τελετή απονομής του χρυσού μεταλλίου της πόλης των Χανίων (19 Σεπτεμβρίου 1981). Αθήνα, Οι Εκδόσεις των Φίλων, 1981.
• Ο ποιητής Γιάννης Ρίτσος · Συνολική θεώρηση του έργου του. Αθήνα, Κέδρος, 1981.
• Άγγελος Σικελιανός · Τρία κεφάλαια βιογραφίας κ’ ένας πρόλογος. Αθήνα, Μορφωτικό Ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης, 1984.
• Το αγιορείτικο ημερολόγιο του Σικελιανού. Αθήνα, ανάτυπο από τη Νέα Εστία (15/3/1984), 1984.
• Δείχτες πορείας · Δώδεκα κείμενα. Αθήνα, Εστία, 1985.

V. Μεταφράσεις
• M.Hollebecque, Η αρχαία ινδική· μετάφραση Π.Πρεβελάκη. Αθήνα, 1928.
• Πωλ Βαλερύ, Η ψυχή κι ο χορός• Μετάφραση Π.Πρεβελάκη. Αθήνα, Πυρσός, 1939.
• Ανδρ.Μωρουά, Μπραμπλ ο αμίλητος – Ο’Γκράντυ ο ομιλητικός· Μετέφρασεν ο Π.Πρεβελάκης. Αθήνα, Πυρσός, χ.χ.
• Ρενάκ – Περέ, Γενική ιστορία της τέχνης (τόμοι δύο μετά 548 εικόνων)· Μετάφρασις Π.Πρεβελάκη. Αθήνα, Ελευθερουδάκης, χ.χ.
• Η Μήδεια του Ευριπίδη μεταφρασμένη από τον Παντελή Πρεβελάκη. Αθήνα, 1956.
• Καλντερόν ντε λα Μπάρκα, Η ζωή είναι όνειρο· Δράμα σε τρεις μέρες. Μετάφραση από τα ισπανικά σ’εντεκασύλλαβους στίχους και εισαγωγή από τον Π.Πρεβελάκη. Αθήνα, Πυρσός, 1939.
• Paul Claudel, Το ατλαζένιο γοβάκι· Δράμα μεταφρασμένο στα ελληνικά από τον Π.Πρεβελάκη. Αθήνα, Γαλλικό Ινστιτούτο Αθηνών, 1968.
• Μοντερλάν, Η νεκρή βασίλισσα· Δράμα σε τρεις πράξεις· Μετάφραση Παντελή Πρεβελάκη. 1973.
• Ευριπίδη Βάκχες· Μετάφραση Παντελή Πρεβελάκη – Εισαγωγή E.R.Dodds. Αθήνα, Εταιρεία Σπουδών Σχολής Μωραΐτη, 1973.
• Μακιαβέλλι, Ο Μανδραγόρας.
• Υακίνθου Μπεναβέντε, Τα δημιουργημένα συμφέροντα· Κωμωδία ανδρεικέλων σε δύο πράξεις, τρεις εικόνες κ’ έναν πρόλογο· Μετάφραση από τα ισπανικά Παντελή Πρεβελάκη. Αθήνα, Εταιρεία Σπουδών Νεοελληνικού Πολιτισμού και Γενικής Παιδείας, 1977.

[ekebi.gr]

Η τεχνική τους στο λαούτο και η έκφραση στο τραγούδι καθόρισαν την πορεία του νεαρού τότε καλλιτέχνη, ο οποίος πολύ γρήγορα σημείωσε τεράστια πρόοδο και εξέλιξη και μέχρι σήμερα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους εκφραστές της κρητικής μουσικής παράδοσης. Ιδιαίτερα στο τραγούδι διακρίθηκε για την ερμηνεία του που την υπογράμμιζε μοναδικά η εξαιρετική “κρητική” χροιά της φωνής του.

Έχει να παρουσιάσει πλούσια δισκογραφία και συνεργασίες με μεγάλους καλλιτέχνες όπως το Νίκο Μανιά, το Ροδάμανθο Ανδρουλάκη, το Ζαχαρία Μελεσσανάκη, το Θανάση Σκορδαλό, κ. ά. και ανελλιπή ζωντανή παρουσία στα παραδοσιακά κρητικά δρώμενα αλλά και κοινωνικές εκδηλώσεις των Κρητών σε όλο τον κόσμο.

Η δεκαετία του 1970 και του 1980 θεωρούνται οι κορυφαίες στην καριέρα του Μανώλη Κακλή και ιδιαίτερα οι δισκογραφικές του συνεργασίες με τους Ροδάμανθο και Μελεσσανάκη.

Παρά το σκληρό χτύπημα της μοίρας που έπληξε την οικογένεια του (έχασε την κόρη του Μαρίνα), ο Μανώλης Κακλής με την παρότρυνση των φίλων και θαυμαστών του, συνεχίζει να μαγεύει με το τραγούδι του…

Tα τελευταία χρόνια συνεργάζεται με τους αδερφούς Κατσαμά, αλλά και το Ζαχαρία Μελεσσανάκη και εμφανίζεται αρκετά συχνά στο Κέντρο Κακλής στην παραλία της Επισκοπής, όπου οι φίλοι μπορούν να τον βρουν.

του Κώστα Βασιλάκη
[www.cretan-music.gr]

Την δεκαετία του ‘60 οι άνθρωποι που κατοικούσαν στο εσωτερικό της Κρήτης μη αντέχοντας άλλο τη φτώχεια που είχε καταντήσει ενδημική, άρχισαν να εγκαταλείπουν υπό το κράτος του πανικού τα χωριά τους και συσσωρεύονται στο Ηράκλειο, στην Αθήνα και ορισμένοι από αυτούς να μεταναστεύουν για ξένους τόπους όπως η Γερμανία το Βέλγιο ο Καναδάς και η Αμερική. Όσοι από αυτούς επέλεξαν να κάνουν καταδιά στο Ηράκλειο θα διαπιστώσουν με έκπληξη ότι οι ντόπιοι, οι γηγενείς δηλ. κάτοικοι του Ηρακλείου – το οποίο ήταν τότε μια μικρή επαρχιακή πόλη – διασκέδαζαν με ευρωπαϊκά τραγούδια, βαλς, γιάγκα, τσα-τσα κ.λπ. Σήμερα, πολλά χρόνια αργότερα εκπλήσσομαι που το γεγονός αυτό, δεν έχει αποτελέσει θέμα κοινωνιολογικής μελέτης από το πανεπιστήμιο της Κρήτης. Μα τι λέω τώρα! Σημαντικότερα ζητήματα που αποτελούν ιδιαίτερο γνώρισμα της Κρήτης όπως η βεντέτα και η ζωοκλοπή, μένουν στα αζήτητα των διδακτορικών διατριβών και θα ασχοληθούμε τώρα με το πώς διασκέδαζαν οι Ηρακλειώτες;

Μετά την ολοσχερή καταστροφή των Ανωγείων από τους Γερμανούς, τον Αύγουστο του 44, οι κάτοικοι του χωριού θα σκορπίσουν σαν τα παιδιά του λαγού, στο πεδινό Ρέθεμνος και στη πόλη του Ηρακλείου, όπου για μήνες θα στοιβάζονται στο Καμαράκι, στο ανωγειανό σχολείο όπως λέγεται ακόμη και σήμερα. Ορισμένοι από αυτούς δεν θα επιστρέψουν ποτέ στο χωριό τους, παρά μόνο σαν επισκέπτες σε κοινωνικές εκδηλώσεις. Θα είναι οι πρώτοι εσωτερικοί μετανάστες της μεταπολεμικής εποχής. Ο Κίμος, ένας από αυτούς θα ανοίξει τη δεκαετία του 50 ένα καφενείο στο Καμαράκι, το οποίο έμελλε να αποτελέσει το στέκι των καλλιτεχνών της κρητικής μουσικής της εποχής. Τις άδειες ώρες τους, που δεν ήταν και λίγες (ας μην ξεχνούμε ότι μεροκάματο γι αυτούς υπήρχε μόνο στην επαρχία, σε κανένα πανηγύρι ή γάμο) τις περνούσαν στο καφενείο συζητώντας και – γιατί να το κρύψουμε άλλωστε – παίζοντας χαρθιά.

Τα καλοκαίρια της δεκαετίας του 60, η μάνα μου με έπαιρνε και ερχόμαστε για λίγες μέρες στο Ηράκλειο για να δει τον πατέρα και τα αδέλφια της. Όντας ανιψιός του Κίμο, θα τον βοηθώ στο καφενείο και θα έχω την εξαιρετική τιμή να σερβίρω καφέ, τα ριζιμιά χαράκια της κρητικής μουσικής της εποχής: τον Μουντάκη και τον Σκορδαλό, που ήταν και αυτοί πελάτες του καφενείου, μαζί με τους νέους και παγκοσμίως άγνωστους την περίοδο εκείνη ανωγειανούς, Νίκο, Αντώνη και Γιάννη Ξυλούρη, Γιώργη Καλομοίρη, Βασίλη Σκουλά, Γιάννη Σταυρακάκη, Μανόλη Μανουρά, Στέλιο Αεράκη, Νίκο Σταυρακάκη, Νικηφόρο Αεράκη. Από το καφενείο επίσης θα περάσει ο Δερμιτζογιάννης, ο Σηφογιωργάκης, ο Μαρκογιαννάκης, ο Κλάδος, ο Μανιάς, ο Φακουκάκης, ο Κουμιώτης, κ.α.

Στις συζητήσεις τους οι καλλιτέχνες θα αναφέρονται με σεβασμό σε ονόματα άγνωστα για μένα. Θα ακούσω για το Φουσταλιέρη, το Λαγό, το Μπαξεβάνη, τον Καρεκλά, τον Καλογρίδη, τον Ροδινό, τον Χαρίλαο, το Ναύτη και άλλους τους οποίους δεν μπορώ να θυμηθώ. Ο καθένας είχε τις προτιμήσεις του και η αντιπαράθεση ήταν σκληρή. Οι ανωγειανοί αντεπιτίθoνταν συνήθως, προβάλλοντας το Στραβό (Μανόλη Πασπαράκη), ο οποίος με πασαδόρους στην αρχή μεν τον Μυρομανόλη (Μανόλη Αεράκη) και στη συνέχεια τον Νεοκλή Σαλούστρο, ήταν τότε στο απόγειο της δόξας του. Στους γάμους πάντα δίπλα του όρθιος ένας από τους γιούς του – συνήθως ο Γιώργης – να του κρατάει το τσιγάρο και να του δίνει πότε-πότε μια ρουφιά. Εμείς τα ανωγειανάκια είχαμε την τύχη να τον δούμε χωρίς μικρόφωνα και πρίζες να τραγουδάει σε γάμους και γλέντια και στα μεγάλα κέφια, όταν αναγνώριζε τον καλό χορευτή από το πάτημα (κανείς δεν έχει ισχυρότερη ακοή από έναν τυφλό), να λύνει τα φρένα, να βάζει τη λύρα πάνω από το κεφάλι και να παίζει ξέφρενα σαν αλλοπαρμένος. “Γεια σου Μανόλη!” κραύγαζε εκστασιασμένη η παρέα, παροτρύνοντάς τον για ακόμη περισσότερες όρτσες. Πιστέψτε με είναι η πιο ρόκ σκηνή που έχω δει ποτέ μου! (και έχω δει τους Rolling stones ζωντανά στο Ρότερνταμ!).

Στο καφενείο, κάτω από τη φωτογραφία του Βενιζέλου, μια μεγάλη μπρόκα και στη μπρόκα κρεμασμένο ένα μαντολίνο, πάντα κουρδισμένο. Όταν η πελατεία του καφενείου αραίωνε και δεν έμεναν πια παρά οι καλλιτέχνες και οι φίλοι τους, ο Κίμος ακουμπούσε στο τραπέζι το μπουκάλι με τη ρακί και κάποιος ξεκρεμούσε το μαντολίνο. Αν η παρέα είχε καλά θεμέλια, πράγμα που συνέβαινε συχνά, το καφενείο έκλεινε και η παρέα έπαιρνε τους δρόμους τραγουδώντας. Στις καντάδες αυτές οι ηρακλειώτες θα ανοίξουν τα παράθυρα για να τους ακούσουν και οι πιο μερακλήδες θα βγουν στην πόρτα να τρατάρουν τους τραγουδιστές που τραγουδούν τα πάθη απραγματοποίητων ή θνησιγενών ερώτων, της μοίρας τα άσκημα παιχνίδια και τον θάνατο, τα μεγάλα δηλαδή θέματα της ζωής και όχι ψεφιές. Ο Νίκος Ξυλούρης στη λύρα, ο Μάγκας (Ξυλούρης κι αυτός) στο μαντολίνο και μαζί τους οι: Κίμος, Πόλος (Χαιρέτης), Κουντοβαγγέλης (Κεφαλογιάννης), Μπατζαντώνης (Σμπώκος), νέοι που μόνο η φυσική τους παρουσία σε μάγευε. Οι ανωγειανοί λυράρηδες άλωσαν μουσικά την πόλη του Ηρακλείου χωρίς βία, ή σωστότερα το Ηράκλειο παραδόθηκε στη γοητεία της κρητικής μουσικής. Ο Νίκος Ξυλούρης ξεχώρισε κατά την ταπεινή γνώμη για τους εξής κυρίως λόγους: δύναμη στο δοξάρι, φωνή αρχαγγελική και ωραία φυσική παρουσία.

Στη οδό Χάνδακος, απέναντι από τα τυπογραφεία της εφημερίδας “Μεσόγειος” σε ένα αρκετά μεγάλο υπόγειο, θα βρει διέξοδο η δίψα των κατοίκων του Ηρακλείου για παραδοσιακή διασκέδαση. Ο Κίμος και ο Νταρολευτέρης (Λευτέρης Αεράκης) κουνιάδος και γαμπρός, θα ρισκάρουν ο μεν πρώτος τις οικονομίες του από το καφενείο ο δε δεύτερος τα έσοδα από την πώληση 100 προβάτων (όλη του η καταδιά 30 χρόνια βοσκός), και θα τολμήσουν να ανοίξουν τον “ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟ”, το πρώτο οικογενειακό κέντρο κρητικής μουσικής στο Ηράκλειο. Ο καλλιτέχνης που θα κρατήσει το πρόγραμμα για την πρώτη σεζόν που ήταν το 1967 ήταν ο Νίκος Ξυλούρης με πασαδόρους τον αδελφό του τον Γιάννη, τον Ζαχαρία Φασουλά και τον Στέλιο Αεράκη (Ακάκιο). Τύχη αγαθή μου επεφύλαξε να είμαι γιος του Νταρολευτέρη και ανιψιός του Κίμο. Με κοντά παντελόνια ανεβασμένος σε ένα αναποδογυρισμένο καφάσι μπύρας, κρατούσα τα οικονομικά της επιχείρησης και με τα μάτια διάπλατα ανοικτά, ρουφούσα παραστάσεις.

Αυτό που γινόταν κάθε βράδυ στον Ερωτόκριτο, είναι δύσκολο να περιγραφεί. Οι έχοντες καταγωγή από τα χωριά της Κρήτης, θέλοντας να αναπαραγάγουν στην πόλη τους γνωστούς για αυτούς τρόπους διασκέδασης, θα προσέρχονται συν γυναιξί και τέκνοις για να ακούσουν κρητική μουσική. Στο ρεύμα αυτό θα συμπαρασυρθούν και οι ηρακλειώτες και η κρητική μουσική από ετοιμοθάνατη, θα αναρρώσει, θα βγάλει φτερά και θα γίνει με την πάροδο του χρόνου κύριος τρόπος διασκέδασης. Βέβαια καθώς η κρητική μουσική δεν έχει χορό όπου το αρσενικό μπορεί να ψιθυρίσει μυστικά, στο αυτί του αντικειμένου του πόθου του, (η σούστα δεν προσφέρεται και τόσο), οι καλλιτέχνες υποχρεώνονται εκ των πραγμάτων τις μικρές ώρες να κάνουν ένα διάλειμμα ευρωπαϊκό. Και ήταν μαγικό να ακούς τον Ψαρονίκο να τραγουδάει παίζοντας λύρα, το παθητικό ταγκό “η γυναίκα που ένιωσα…”.

Μετά τον Ξυλούρη ο Σκουλάς, ο Καλομοίρης για ολόκληρη σαιζόν, και εμβόλιμα δεκαήμερα με Σκορδαλό, Μουντάκη, Σηφογιωργάκη, Μανιά κ.ά. Το 1971 θα είναι η σειρά του Χαράλαμπου Γαργανουράκη, νέου ανερχόμενου καλλιτέχνη, ο οποίος θα είναι και ο τελευταίος που θα κρατήσει πρόγραμμα στον Ερωτόκριτο. Οι αρχές της εποχής δεν μπορούσαν να ανεχτούν ότι ο αριστερός Νταρολευτέρης θα είχε άποψη για τον τρόπο διασκέδασης των ηρακλειωτών. Επειδή δεν υπέκυπτε στις πιέσεις τους για συνεργασία, θα μας στερήσουν την άδεια λειτουργίας, εξαναγκάζοντας την οικογένειά μας σε μια ακόμα εσωτερική μετανάστευση, για την Αθήνα αυτή τη φορά. Το 1969 ο Ξυλούρης θα φύγει μόνιμα για την Αθήνα. Θα συνεργαστεί με τον Γιάννη Μαρκόπουλο στην αρχή και στη συνέχεια και με άλλους συνθέτες. Ο Ψαρονίκος δεν ανήκει πια στην Κρήτη, αλλά στην Ελλάδα.

Αναλογιζόμενος σήμερα την εποχή “ΕΡΩΤΟΚΡΙΤΟΥ” σκέφτομαι πόσο τυχερός ήμουν που μου δόθηκε η ευκαιρία να γνωρίσω όλους αυτούς τους μύθους της Κρητικής Μουσικής και πόσο άδικα έκρινα τότε τον πατέρα μου που με ανάγκαζε να είμαι στο μαγαζί για να βοηθάω, ενώ εγώ θα ήθελα να γυρνάω με τους φίλους μου. Έστω και καθυστερημένα, Ντάρο, συγνώμη!

Τελειώνοντας θα ήθελα να κάνω μια παρατήρηση σε σχέση με τη διαφορετικότητα της κρητικής μουσικής. Στην Κρήτη με την πάροδο των ετών διαμορφώθηκαν διάφορες μουσικές σχολές. Λόγω κυρίως της απομόνωσης, κάθε χωριό ή έστω κάθε γεωγραφική περιοχή είχε το δικό της χαρακτηριστικό γνώρισμα. Άκουγες έναν καλλιτέχνη να παίζει και πριν τον δεις καταλάβαινες ότι ήταν Χανιώτης, Στειακός, Ρεθεμνιώτης, Καστρινός κ.λπ. Δυστυχώς αυτό δεν συμβαίνει πια και είναι κρίμα. Οι ανωγειανοί καλλιτέχνες με το να διακριθούν, αποτέλεσαν πρότυπα και δυστυχώς άθελά τους βοήθησαν στο να χαθούν ιδιαίτερα παιξίματα από τους καλλιτέχνες άλλων περιοχών που προσπαθούν να τους μιμηθούν. Δεν χρειάζεται μίμηση, όρεξη για δημιουργία χρειάζεται. Οι καλλιτέχνες της κρητικής μουσικής έχουν πολλά να μας δώσουν ακόμα, αρκεί να ανατρέξουν στις δικές τους αναφορές και μνήμες. Κανείς σκοπός, κανένα κανάκι, κανένα γύρισμα δεν πρέπει να χαθεί. Αυτός είναι ο μουσικός μας πλούτος και πρέπει πάση θυσία να διατηρηθεί.

Του Γιώργη Αεράκη

* Ο Γιώργης Αεράκης γεννήθηκε στα Ανώγεια και κατοικεί στο Λουξεμβούργο. Έχει σπουδάσει Νεότερη Ευρωπαϊκή Ιστορία στο Πανεπιστήμιο του Μετς – Νανσύ, είναι υπάλληλος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, Μέλος της Παγκρητικής Ομοσπονδίας Ευρώπης και πρόεδρος του Συλλόγου Κρητών Λουξεμβούργου.

Το κείμενο είναι αφιερωμένο στη μνήμη του Γιώργη Σμπώκου (Ατζαρογιώργη) που πέντε χρόνια τώρα πορεύεται με τα καλοζαρομένα, τριζάτα στιβάνια του, στον κόσμο των αγγέλων.