O Γιώργης Γαληνός, από το 1895 έως το 1915 έκανε αρκετές ζωγραφιές σε τοίχους και ταβάνια σπιτιών του Ρεθύμνου. Αυτές σώζονται σχεδόν όλες και αυτό αποτελεί απόδειξη ότι οι ιδιοκτήτες τις προστατεύουν από την υγρασία και άλλες φθορές. Τις τοιχογραφίες αυτές σας τις παρουσιάζω εδώ*, μαζί με όσα στοιχεία γνωρίζουμε για το ζωγράφο τους.
Ο Γιώργης Γαληνός γεννήθηκε στο χωριό Πηγή το 1860. Τα περισσότερα στοιχεία που γνωρίζουμε γι’ αυτόν προέρχονται από ένα αφήγημα του Γιάννη Δαλέντζα στα «Χρονικά του Ρεθέμνου, 7958», που τα πιο σημαντικά μέρη του μεταφέρω αυτούσια εδώ.
Ο δάσκαλος του είτανε φλογερός πατριώτης και δυνατός άνθρωπος. Αψηφούσε την Τουρκιά και τη δουλόφρονη Σχολική Επιτροπή… Με τέτοιο δάσκαλο μάθανε καλά τα γράμματα του πατριωτισμού και της αντίστασης… Μια μέρα γιόρταζε ο Σουλτάνος και καλέσανε τα σκολια-ρούδια να πάνε στο κονάκι του Πασά να πούνε το πολυχρόνιο. Ο Γιωργάκης πρωτοστάτησε και κατάφερε τα παιδιά να μην πάνε στον εξευτελισμό εκείνο. Έγινε μεγάλο σούσουρο και ντόρος… Οι Δημογέροντες μουτήδες, ξεσήκωσαν την πρόθυμη σχολική επιτροπή εναντίον του πρωτοστάτη μαθητή… Είκοσι ραβδισμούς του δώσανε, με τα χέρια του δούλου των επιστάτη, και τον περάσανε και στη φάλαγγα -το μαρτύριο το μεγάλο… Το ίδιο βράδυ παραφύλαξε ο Γιωργάκης τον επιστάτη και του ‘σπασε το κεφάλι με μια σβουριχτή πετριά. Δεν μπόρεσε να ξαναπάει στο σκολειό. Το ‘σκασε και χώθηκε στο σπίτι του δασκάλου του. Από εκεί τον μπαρκάρανε σ’ ένα υδραίικο καΐκι, που βρισκόταν στο λιμάνι, και βρέθηκε ολομόναχος 12 χρονών παιδί στην Αθήνα… Με φροντίδα του καπετάνιου βρήκε δουλειά στο υφαντουργείο του Ρετσίνα, στον Πειραιά. Έβγαζε έτσι ένα ξεροκόμματο. Κάθε Κυριακή κατέβαινε στο Νέο Φάληρο. Εκεί στ’ ακροθαλάσσι αγνάντευε το Ρέθεμνος κι ο νους του γύριζε στο χωριό του, ο καημός του μεγάλωνε!
Μέσα του έκαιγε η φλόγα του καλλιτεχνικού ένστιχτου. Με μολύβια στην αρχή και μπογιάδες ύστερα, άρχισε να ζωγραφίζει θαλασσινά τοπία. Λιμανάκια, καΐκια, γλάρους, ψαράδες. Κυρίαρχο τοπίο στα σχεδιάσματα του ήτανε το λιμανάκι του Ρεθέμνου.
Κάποια μέρα -σαν καλή θεότης των παραμυθιών που σκύβει προστατευτικά πάνω στων λυπημένων παιδιών το κεφάλι και χαϊδεύει με φιλιά και καλοσύνη τα μαλλάκια τους-, στάθηκε ένας ώριμος άντρας κοντά στο Γιωργάκη, καθώς μπογιάντιζε τις ζωγραφιές του. Ανακάθισε πλάι του και σιωπηλός τον κοίταζε και παρακολουθούσε τα σχέδια του. Του αρέσανε. Τον ρώτησε από πού είναι και τι δουλειά κάνει. Σαν έμαθε τα καθέκαστα έδειξε μεγαλύτερο ενδιαφέρον κι έτσι βρέθηκε κάτω απ’ την προστατευτική σκιά του μεγάλου Έλληνα ζωγράφου Νικηφόρου Λύτρα.
Τον πήρε μαζί του και τον έβαλε στη Σχολή Καλών Τεχνών. Τον έκαμε μαθητή του. Αυτό το ‘μαθε ένας Ρεθεμνιώτης έμπορας, και τον κάλεσε να ‘ρθεί στο Ρέθεμνος. Αδίσταχτος πήρε το δρόμο του γυρισμού. Πολλά σπίτια του Ρεθέμνου στολιστήκανε με τις ωραίες συνθέσεις του.
Είχε φτιάξει ο Γαληνός ένα ωραίο ατελιέ και δίδασκε την καλή τέχνη στις κοπέλες. Ευγενικός, καλόκαρδος, καλαμπουρτζής και σπιρτάτος, ήταν περιζήτητος στις συντροφιές…
(Σημ. Το αφήγημα αυτό, δημοσιεύθηκε το 1958, αλλά πρέπει να γράφτηκε είκοσι και πλέον χρόνια πριν, όταν ζούσε ο Γαληνός, ο οποίος του εξιστόρησε τη ζωή του. Πού σταματά η αλήθεια και αρχίζει είτε το λάθος είτε η παραποίηση για λογοτεχνικούς λόγους κανείς δεν ξέρει. Πέρα από αυτά όμως δεν γνωρίζουμε τίποτε άλλο. Κανονικές σπουδές πάντως, στη Σχολή Καλών Τεχνών δεν είχε κάνει, γιατί δεν βρέθηκε το όνομα του στα μαθητολόγια που ερεύνησε ειδικά γι’ αυτό το λόγο η φίλη ιστορικός της τέχνης κα Ντενίζ Αλεβίζου. Θα πρέπει να ισχύει, ότι παρακολούθησε τα Κυριακάτικα τμήματα, όπως γράφει ο γιος του Νίκος. Ένα μεγάλο τμήμα του αφηγήματος περιγράφει την επαναστατική δράση του Γ.Γ., αναφέροντας περιστατικά που έχω παραλείψει, γιατί νομίζω ότι έχουν μεγάλη δόση υπερβολής. Δεν μας λέει όμως τίποτα για την ενασχόληση του με τη ζωγραφική, από το 1877, που υποτίθεται ότι μπήκε στη Σχολή Καλών Τεχνών μέχρι το 1895, δέκα οκτώ ολάκερα χρόνια, που επέστρεψε στο Ρέθυμνο. Πιθανολογώ ότι θα εργάστηκε, είτε μόνος του, είτε ως μέλος ενός εργαστηρίου, σε τοιχογραφίες, κατακτώντας τα μυστικά της δύσκολης αυτής τεχνικής. Έτσι, όταν ήλθε στο Ρέθυμνο, κατείχε την τεχνική και είχε έτοιμα τα χαρτόνια που χρησιμοποιούσε στα κοσμήματα. Θα είχε ακόμη συγκεντρώσει αρκετά σχέδια από πίνακες που τα έδειχνε στους πελάτες του για να διαλέξουν κάποιο, που το αντέγραφε ίδιο ή παραλλαγμένο.)
Ο Γιώργης Καλομενόπουλος έχει γράψει ένα ποίημα Ο Γιωργάκης Γαληνός
Ένας παλιός Ρεθεμνιώτης ζωγράφος- αγιογράφος,
άφταστος στις φάρσες και στα καλαμπούρια
Ο Γαληνός, της τέχνης παλιά δόξα,
εις τη μικρή μας σκλάβα πολιτεία
σε φάρσες ξαπολούσε και σ’ αστεία
τα τεντωμένα του μυαλού του τόξα.
Το φόβο αψηφώντας του Σουλτάνου,
ζωγράφιζε ως κι αγίους με τουφέκια
κι αγγέλους ν’ αμολούν αστροπελέκια,
μαζί κι αυτοί, ενάντια του τυράννου.
Ξορίστηκε, γλιτώνοντας το βόλι…
Μετά τη Λευτεριά όμως πάλι να τος,
καλόκεφος, σεμνός, καλοσυνάτος,
με την ψυχή ν αμπέλι και περβόλι.
Στολίδι του ακριβό, την είχε κλείσει
την αθρωπιά βαθιά μες στην καρδιά του
κι ως ήταν από τ’ άξια τα παιδιά του,
το Ρέθεμνος τον είχε αγαπήσει.
Κι όπως το πνέμα, του έλαμπε κεφάτο
και σα δροσοπηγής φλέβα κυλούσε,
«μεσοτιμίς»τα ψάρια του πουλούσε
ο Γαληνός, με κέφι ραφινάτο.
28/03/2010