Ο πολύς κόσμος, όταν ακούει τη λέξη «Απόκριες», σκέφτεται μασκαράδες και κρασί. Οι θρησκευόμενοι, όταν ακούμε «Απόκριες», σκεφτόμαστε την εκκλησία – με ακριβώς την ίδια χαρά, πιστέψτε με, αν όχι και μεγαλύτερη.
Οι Απόκριες είναι μια περίοδος τεσσάρων Κυριακών – και των τριών εβδομάδων ανάμεσά τους – την οποία καθιέρωσε η Εκκλησία από τα βυζαντινά ακόμη χρόνια, ως περίοδο πνευματικής προετοιμασίας για τη Μεγάλη Σαρακοστή. Το πραγματικό μήνυμά τους είναι η ηθική αυτοκριτική και η αρχή της «μετάνοιας», δηλαδή της αλλαγής μας προς το καλύτερο. Αλλαγής, που, αν ο άνθρωπος την εφαρμόσει, από Κυριακή σε Κυριακή, θα έχει γίνει εντελώς διαφορετικός μέχρι το Πάσχα: πιο καλός άνθρωπος, πιο ταπεινός και συγκρατημένος, γεμάτος αγάπη, συμπόνια για όλους και συγχωρητικότητα – θα βλέπει τον εαυτό του και τον συνάνθρωπό του με άλλο μάτι, με τη ματιά που δίδαξε ο Χριστός.
Αυτή η αγάπη, η καλοσύνη, η συγχωρητικότητα και φυσικά η ταπεινότητα δίνουν αληθινή χαρά. Και μάλιστα αιώνια χαρά. Γι’ αυτό τις τέσσερις Κυριακές της Αποκριάς, το πρωί, στη λειτουργία, διαβάζονται ευαγγέλια που αναφέρονται στην αμαρτία, τη μετάνοια και τη σωτηρία. Ανάμεσα σε αυτά είναι και η περίφημη παραβολή του Ασώτου (τη δεύτερη Κυριακή).
Η τρίτη Κυριακή, που λέγεται «Κυριακή των Απόκρεω» (από εκεί έχει πάρει το όνομά της όλη η περίοδο), είναι η τελευταία μέρα που τρώμε κρέας πριν το Πάσχα. Μετά ακολουθεί η «Τυρινή Εβδομάδα» (που τρώμε τυρί, αβγά, ψάρια κτλ, αλλά όχι κρέας) και μπαίνει η Μεγάλη Σαρακοστή, όπου φυσικά ΔΕΝ τρώμε κρέας μέχρι το Πάσχα.
Την Κυριακή των Απόκρεω διαβάζεται ένα συγκλονιστικό κομμάτι από το κατά Ματθαίον ευαγγέλιο, στο οποίο ο Χριστός διηγείται, με κάπως συμβολικό τρόπο ασφαλώς, πώς θα γίνει η Δευτέρα Παρουσία, η ανάσταση των νεκρών και η τοποθέτηση των ανθρώπων στον παράδεισο ή στην κόλαση. Σε αυτό το θέμα είναι αφιερωμένη η συγκεκριμένη Κυριακή. Παραθέτουμε το απόσπασμα σε νεοελληνική μετάφραση:
Όταν έρθει ο Υιός του Ανθρώπου μέσα στη δόξα του και μαζί του όλοι οι άγιοι άγγελοι, θα καθίσει σε θρόνο δόξας και θα συγκεντρωθούν μπροστά του όλα τα έθνη και θα τους ξεχωρίσει όπως ο βοσκός ξεχωρίζει τα πρόβατα από τα κατσίκια. Και θα βάλει τα πρόβατα στα δεξιά του και τα κατσίκια στ’ αριστερά του. Τότε, ο βασιλιάς θα πει σ’ αυτούς που θα βρίσκονται δεξιά του: «Ελάτε οι ευλογημένοι του Πατέρα μου, κληρονομήστε το βασίλειο που έχει ετοιμαστεί για σας, διότι πείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και μου δώσατε να πιω, ήμουν ξένος και με μαζέψατε, γυμνός και με ντύσατε, άρρωστος και με επισκεφτήκατε, φυλακισμένος και ήρθατε σε μένα». Και οι δίκαιοι θα του απαντήσουν. «Πότε, Κύριε, σε είδαμε να έχεις όλα αυτά τα προβλήματα και σε βοηθήσαμε;». Κι εκείνος θα τους πει: «Αλήθεια σας λέω, εφόσον το κάνατε σε έναν από τους ελάχιστους αδελφούς μου, σε μένα το κάνατε».
Και τότε θα πει σ’ εκείνους που θα είναι στ’ αριστερά του: «Φύγετε από κοντά μου, οι καταραμένοι, στο πυρ το εξώτερoν, που είναι ετοιμασμένο για το διάβολο και τους αγγέλους του. Διότι πείνασα και δε μου δώσατε να φάω, δίψασα και δε μου δώσατε να πιω, ήμουν ξένος και δε με μαζέψατε, γυμνός και δε με ντύσατε, άρρωστος και δε με επισκεφτήκατε, φυλακισμένος και δεν ήρθατε σε μένα». Και θα του απαντήσουν κι αυτοί: «Πότε, Κύριε, σε είδαμε να έχεις όλα αυτά τα προβλήματα και δε σε βοηθήσαμε;».
Κι εκείνος θα τους πει: «Αλήθεια σας λέω, εφόσον δεν το κάνατε σε έναν από τους ελάχιστους αδελφούς μου, ούτε σε μένα το κάνατε». Και αυτοί θα πάνε σε αιώνια κόλαση, ενώ οι δίκαιοι σε αιώνια ζωή (κατά Ματθαίον, κεφ. 25, στίχοι 31-46).
Μερικά σχόλια για το απόσπασμα:
Α) Το ερώτημα για την Κόλαση: κατά την ορθόδοξη διδασκαλία, κόλαση και παράδεισος είναι το ίδιο το Φως του Θεού, που το βιώνει διαφορετικά κάθε άνθρωπος, ανάλογα με την ηθική του κατάσταση. Οι καλοί και ταπεινοί άνθρωποι ενώνονται με αυτό και γίνονται φωτεινά όντα, ενώ οι σκληροί, εγωιστές και διεφθαρμένοι δεν μπορούν να το αντέξουν και υποφέρουν φρικτά.
Επιθυμία του Θεού είναι όλοι οι άνθρωποι να σωθούν, δηλαδή να ενωθούν με το Φως Του. Δίνει αμέτρητες ευκαιρίες και δυνατότητες γι’ αυτό. Πολλοί από μας όμως, δυστυχώς, αρνούνται πεισματικά όλες τις προσκλήσεις Του και επιμένουν στη σκληρότητα, τον εγωισμό, την κακία τους κ.τ.λ., υποστηρίζοντας με «επιχειρήματα» ότι η στάση τους είναι η σωστή.
Β) Ο Κύριος θέτει ως μοναδικό κριτήριο για τη σωτηρία το αν βοηθήσαμε ή όχι τον συνάνθρωπό μας. Δεν θέτει ως κριτήριο θρησκευτικές πράξεις (αν νηστεύαμε πχ), ούτε καν την πίστη. Μάλιστα, λέει πως «όταν βοηθήσατε έστω και έναν, βοηθήσατε εμένα» και αντίστοιχα όταν δεν βοηθήσατε ούτε έστω έναν.
Αυτό δεν ακυρώνει το γεγονός ότι η πίστη, η νηστεία, η εκκλησία, η εξομολόγηση κ.τ.λ. είναι απαραίτητα για τη σωτηρία. Βοηθούν τον άνθρωπο και του φέρνουν την ευλογία του Θεού, που τον μεταμορφώνει πνευματικά ΑΝ πράγματι αγωνίζεται να γίνει καλύτερος. Όμως, αν δεν συνοδεύονται από αγάπη και καλοσύνη, δεν έχουν αποτέλεσμα. Όμως αγάπη και καλοσύνη, σύμφωνα με όσα δίδαξε ο Χριστός σημαίνει (α) να συγχωρούμε τους εχθρούς μας και να θέλουμε το καλό τους, και (β) να βοηθάμε και εκείνους που κατά τον κόσμο «δεν αξίζουν» βοήθεια: βλέπουμε ότι μιλάει ακόμη και για φυλακισμένους και ταυτίζει τον εαυτό Του και μ’ εκείνους! Αν αυτά δεν μας αρέσουν, τότε καλύτερα να αναρωτηθούμε αν είμαστε όπως μας θέλει ο Χριστός.
Γ) Εκείνοι που «πάνε στον παράδεισο», λέει ότι «κληρονομούν τη βασιλεία» που είναι ετοιμασμένοι από τον Θεό γι’ αυτούς. Άρα είναι βασιλιάδες, όχι δούλοι. Οι βασιλεία του Θεού γίνεται δική τους. έτσι μας θέλει ο Θεός, βασιλιάδες, όχι δούλους Του, και ας λέμε εμείς τον εαυτό μας – και καλά κάνουμε – «δούλους του Θεού». Η βασιλεία του Θεού δίνεται στους ανθρώπους ως κληρονομιά τους, γι’ αυτό και τα βιβλία της Αγίας Γραφής ονομάζονται «διαθήκες» (Παλαιά και Καινή Διαθήκη), επειδή ο Θεός μας κληροδοτεί τη βασιλεία του, κάνοντάς μας κληρονόμους του, όμως ένας άνθρωπος με τη διαθήκη του.
Δ) Τέλος, είναι αξιοπρόσεκτο ότι και οι καλοί άνθρωποι, που σώζονται, απορούν και ρωτούν τον Ιησού Χριστό «γιατί» σώθηκαν, πότε «Τον βοήθησαν». Αυτή η λεπτομέρεια δείχνει πως, όταν βοηθούσαν τον συνάνθρωπό τους, δεν το έκαναν με υστεροβουλία, επίτηδες για να πάνε στον παράδεισο, αλλά από καθαρή καλοσύνη, χωρίς να σκέφτονται ότι η πράξη τους θα μετρήσει για τη σωτηρία τους.
Φυσικά, είναι ανθρώπινο να θέλουμε να πάμε στον παράδεισο και να αποφύγουμε την κόλαση. Ο Θεός δεν το απορρίπτει, μακάρι να είχαμε όλοι αυτή την επιθυμία. Όμως η πραγματική αγάπη είναι εκείνη που δεν σκέφτεται την ανταπόδοση, ούτε φοβάται μια πιθανή τιμωρία, αλλά κινείται από καθαρή καλοσύνη και ανιδιοτέλεια.
Καλή Μεγάλη Σαρακοστή και καλή Ανάσταση σε όλους μας, και εδώ και στην αιωνιότητα.
Θεόδωρος Ρηγινιώτης
Φωτογραφία: Fritz Eichenberg, Ο Χριστός στο συσσίτιο (Christ in the breadline),
Θρησκευτικά Γ΄ Λυκείου, σελ. 28.
