Σε ηλικία 100 ετών έφυγε από τη ζωή η Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, εμβληματική μορφή της ελληνικής και ευρωπαϊκής διανόησης, αφήνοντας πίσω της μια πλούσια πνευματική παρακαταθήκη που σφράγισε τη μελέτη της Ιστορίας και ιδιαίτερα του βυζαντινού κόσμου.
Γεννημένη στην Αθήνα το 1926 από Μικρασιάτες γονείς, ακολούθησε από νωρίς τον δρόμο της Ιστορίας. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και συνέχισε τις σπουδές της στο Παρίσι, όπου και ανέπτυξε την ακαδημαϊκή της πορεία. Στη γαλλική πρωτεύουσα γνώρισε τον σύζυγό της, Ζακ Αρβελέρ (1918–2010), αξιωματικό του Πολεμικού Ναυτικού της Γαλλίας, με τον οποίο απέκτησαν μία κόρη, τη Μαρί-Ελέν.
Για την ίδια, το Βυζάντιο δεν αποτέλεσε απλώς αντικείμενο έρευνας, αλλά ένα ζωντανό εργαστήριο πολιτικής σκέψης, κοινωνικής οργάνωσης και πολιτισμικής συνέχειας. Με το έργο και τη διδασκαλία της επανατοποθέτησε τον ρόλο της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας στον ευρωπαϊκό ιστορικό χάρτη, αναδεικνύοντας τη συμβολή της στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ταυτότητας.
Η διεθνής ακαδημαϊκή της διαδρομή υπήρξε εντυπωσιακή. Το 1967 εξελέγη καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο της Σορβόννης και έγινε η πρώτη γυναίκα, σε μια παράδοση επτά αιώνων, που ανέλαβε ανώτατα διοικητικά αξιώματα του ιδρύματος: πρόεδρος τμήματος, πρόεδρος πανεπιστημίου και, το 1976, πρύτανης. Η παρουσία της στους θεσμούς της ευρωπαϊκής πανεπιστημιακής ζωής υπήρξε ουσιαστική, παρεμβατική και βαθιά πολιτική, με την ευρεία έννοια του όρου.
Παράλληλα, διαδραμάτισε ενεργό ρόλο σε σημαντικούς διεθνείς οργανισμούς και πολιτιστικά ιδρύματα, από το Centre Georges Pompidou έως την UNESCO και το Ευρωπαϊκό Πολιτιστικό Κέντρο Δελφών, συμβάλλοντας στον διάλογο ανάμεσα στην ιστορική γνώση, τον πολιτισμό και τη σύγχρονη κοινωνία.
Το συγγραφικό της έργο, εκτενές και πολυμεταφρασμένο, παραμένει σημείο αναφοράς για τη βυζαντινολογία, αλλά και για τη σχέση της Ελλάδας με την Ευρώπη και τη Μεσόγειο.
