του Μανώλη Εγγλέζου-Δεληγιαννάκη
metotoufekikaitilyra.wordpress.com
Η διεθνής συγκυρία σηματοδοτείται από την υποχώρηση των αρχών δικαίου στο Δυτικό κόσμο και την αντικατάστασή τους από το «δίκαιο» της πυγμής. Η ηγέτιδα δύναμη της Δύσης έρχεται να προστεθεί στις απολυταρχίες του Ευρασιατικού χώρου ως προς την εξωτερική πολιτική, αλλά και με την εμπέδωση ενός καθεστώτος επιβολής και καταστολής στο εσωτερικό της χώρας. Τείνει να μοιάσει σε ό,τι θεωρητικά κατάγγελλε παλιότερα.
Απέναντι σε αυτές τις εξελίξεις, οι υπόλοιπες δημοκρατικές χώρες βρίσκονται σε ένα αιφνίδιο κενό. To εξέφρασε ο Μαρκ Κάρνεϊ, πρωθυπουργός του Καναδά στο Νταβός, μιλώντας για τις μεσαίες δυνάμεις που πρέπει να συνεννοηθούν ώστε να διαμορφώσουν ένα πρόταγμα που θα στηρίζεται στη συνεργασία των δημοκρατικών χωρών, με άξονες το σεβασμό της εδαφικής ακεραιότητας, την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Εδώ μπορεί να συμβάλει το κοινοτικό παράδειγμα οργάνωσης του λαού μας, από το οποίο μπορούν να αντληθούν σημαντικά διδάγματα.
Πράγματι, ο ελληνικός κοινοτισμός, η κοινωνική μας οργάνωση που μας στήριξε σε όλη την περίοδο της δουλείας, έχει χαρακτηριστικά που ταιριάζουν στη σημερινή ανάγκη συνεργασίας των «μεσαίων δυνάμεων», όπως τις ονόμασε ο Μ. Κάρνεϊ κατά την ομιλία του.
Στον κοινοτισμό δεν υπάρχουν μεγάλες κοινωνικές διαφοροποιήσεις. Η ψαλίδα μεταξύ υψηλών και χαμηλών εισοδημάτων είναι μικρή, πρακτικά δεν υπάρχουν πλούσιοι και φτωχοί. Αυτό σημαίνει πως δεν υπάρχουν κάποιοι που να έχουν δύναμη τόση ώστε να την επιβάλλουν στην κοινότητα.
Ακριβώς γι΄ αυτό, η οργανωτική δομή βασίζεται στην αλληλοβοήθεια και την έμπρακτη αλληλεγγύη. Ο καθένας έχει την ανάγκη των υπόλοιπων για να προχωρήσουν μπροστά όλοι μαζί, συμβάλλοντας ο καθένας με τον τρόπο που μπορεί. Έτσι εμπεδώνεται η αίσθηση της συλλογικότητας· δεν υπάρχει ο ένας που θα επιβληθεί και θα επιβάλει το θέλω του, όποιος παρεκκλίνει από την κοινότητα απομονώνεται και αδυνατεί να την εξουσιάσει. Οι εσωτερικές ανισότητες είναι τόσο ασήμαντες που δεν αναιρούν τη συλλογικότητα. Και όλοι μαζί, θεωρούν την κοινότητα ως κομμάτι του περιβάλλοντος στο οποίο αναπτύσσεται· η διατήρησή του και η προστασία του, είναι όρος επιβίωσης της κοινότητας.
Παράλληλα, ο καθένας, με μόνη τη συμμετοχή του στην κοινότητα, αποκτά υποχρεώσεις απέναντί της, άρα απέναντι στο κάθε μέλος της. Οι υποχρεώσεις αυτές είναι απόρροια άγραφων κανόνων, οι οποίοι δεν επιβάλλονται από κάποια εξουσία· διαμορφώνονται από την ίδια την κοινότητα και τα μέλη της προσχωρούν οικειοθελώς σε αυτούς, αναλαμβάνοντας τα ευθύνες τους απέναντι στο σύνολο.
Με αυτό τον τρόπο οργάνωσης, ο λαός μας άντεξε απέναντι σε δουλεία και καταπίεση αιώνων. Γιατί λειτούργησε ως σύνολο και όχι ως άθροισμα μονάδων.
Το κοινοτικό παράδειγμα οργάνωσης του λαού μας, μπορεί να εμπνεύσει μια διεθνή συνεργασία που θα στηρίζεται στις αρχές του: οι «μεσαίες» δυνάμεις που επικαλείται ο πρωθυπουργός του Καναδά έχουν μικρές διαφοροποιήσεις μεταξύ τους, οπότε μπορούν να συνεργαστούν σε ισότιμη βάση. Οι αρχές που θέτει ο ίδιος, συνάδουν με τον αμοιβαίο σεβασμό, την αλληλεγγύη και τη συνειδητοποίηση της ανάγκης συνεργασίας που υπάρχουν στον κοινοτισμό.
Με τη διαμόρφωση συνεργειών μεταξύ περισσότερων κρατών βάσει των αρχών που αναφέρθηκαν, επιτυγχάνεται η διαμόρφωση ενός πόλου που θα μπορεί να σταθεί απέναντι στις αυτοκρατορίες που αναδύονται από το ζοφερό παρελθόν και που θεωρούν τους λαούς και τα άλλα κράτη προαύλιο της επικράτειάς τους. Στο εσωτερικό του, ο πόλος αυτός θα λειτουργεί με αμοιβαίο σεβασμό και δημοκρατικές και οικολογικές αρχές, σε αντιστοιχία με την αρμονία με τη φύση του κοινοτικού παραδείγματος.
Οι αρχές του κοινοτισμού μπορούν να εμπνεύσουν και πολιτικές εμπέδωσης της δημοκρατίας στο εσωτερικό των κοινωνιών. Ειδικά σήμερα που η λαίλαπα της κουλτούρας της αφύπνισης, της ακύρωσης και της πολιτικής ορθότητας απειλεί με διάλυση τον κοινωνικό ιστό και οδηγεί στην αυτοχειρία τις κοινωνίες της Δύσης, η έννοια της συνεργασίας και της αλληλεγγύης μπορεί να αντιπαρατεθεί στη σύγκρουση όλων εναντίον όλων που προκαλούν τα παραπάνω αποδομητικά ρεύματα στο όνομα μιας κατά παραγγελία και επιλεκτικής δήθεν αλληλεγγύης. Η ενίσχυση του εσωτερικού των κοινωνιών αυτών αποτελεί ανάχωμα στη διάλυση και το έδαφος στο οποίο θα οικοδομηθούν διεθνείς συνεργασίες.
Σε έναν τέτοιο πόλο, η Ελληνική εμπειρία θα είναι πολύτιμη συνεισφορά. Αλλά αυτό θα πρέπει να το καταλάβουμε εμείς πρώτα, γιατί την κοινοτική μας παράδοση την έχουμε απαξιώσει, μαζί με τις αξίες που αυτή κουβαλάει. Σε μια συγκυρία που αυτές γίνονται πάλι επίκαιρες, και γίνονται γιατί η εγκατάλειψή τους οδήγησε εδώ που βρισκόμαστε, οφείλομε να τις ξαναβρούμε. Δε θα είναι δύσκολο, η ανάγκη θα μας οδηγήσει εκεί.
