Το Σχολείο διδάσκει τη γλώσσα της Εκκλησίας – του Θεόδ. Ι. Ρηγινιώτη

Του Θεόδ. Ι. Ρηγινιώτη

Ένα από τα κυριότερα εμπόδια, που φαντάζεται ο μέσος άνθρωπος ότι τον αποκόπτουν από το να πηγαίνει στην εκκλησία, είναι η γλώσσα. Τα κείμενα της θείας λειτουργίας και όλων των άλλων εκκλησιαστικών τελετών είναι γραμμένα στα αρχαία ελληνικά. Εμείς δεν ξέρουμε αρχαία ελληνικά, άρα δεν καταλαβαίνουμε τίποτε. Συνεχίστε την ανάγνωση του «Το Σχολείο διδάσκει τη γλώσσα της Εκκλησίας – του Θεόδ. Ι. Ρηγινιώτη»

Ποια είναι τα παραδοσιακά κρητικά πνευστά μουσικά όργανα; [φώτο-βίντεο]

Στον Πελοπίδα Σαριδάκη, το Ζαριανό χαμπιολάτορα, που πέθανε κατά τη διάρκεια  της σύνταξης του παρόντος άρθρου.

Το άρθρο αυτό γράφτηκε με την ευκαιρία της έκδοσης του ψηφιακού δίσκου «Αγρίμι και κοράσο» του π. Στεφανή Νίκα (2010), στον οποίο κυριαρχεί το σφυροχάμπιολο (παίζει ο εξαιρετικός χαμπιολάτορας Νίκος Κατριτζιδάκης). Στο συνοδευτικό ένθετο του δίσκου, μαζί με πολλές λαογραφικές και γλωσσικές πληροφορίες, δημοσιεύθηκαν αποσπάσματα του παρόντος.

sfyrohabiolo

Οι τρεις μεγάλες οικογένειες μουσικών οργάνων, τα κρουστά, τα πνευστά και τα έγχορδα, εμφανίζονται σε όλη την  επιφάνεια της γης, όπου έζησαν ή ζουν άνθρωποι, σε μιαν απίστευτη ποικιλία από παραλλαγές, που οδηγούν όμως, στην κοινή βάση τους, σε ένα αξιοπρόσεχτο συμπέρασμα: όλοι οι αρχαίοι λαοί, από τις  φυλές των σπηλαίων ώς τα οργανωμένα βασίλεια, ακολούθησαν την  ίδια πορεία για να αναπαραγάγουν τους  ήχους της φύσης, εξυπηρετώντας σκοπούς μαγικούς ή πραχτικούς και αργότερα (ή μήπως πρωταρχικά;) αναζητώντας διέξοδο στην  ανάγκη να  εκφράσουν τους πόθους και  τις αγωνίες τους κι έτσι να τις διώξουν από μέσα τους και να λυτρωθουν απ’ αυτές.

Στην Κρήτη, που μας ενδιαφέρει εν προκειμένω, παρά την εισοδο των εγχόρδων (που συντελέστηκε προοδευτικά ώς τις αρχές του 20ού αιώνα, αν και δεν έχει μελετηθεί ακόμη σε ικανοποιητικό βαθμό), τα κρουστα και τα πνευστα μουσικά όργανα  διατήρησαν το χαρακτήρα τους και  τον  καλλιτεχνικό και κοινωνικό τους ρόλο περίπου ώς τα μέσα του 20ού αιώνα. Από τότε εκτοπίζονται με γρήγορους ρυθμούς, μαζί με πολλά άλλα στοιχεία του λαϊκού πολιτισμού της κρητικής υπαίθρου, και σήμερα διατηρούνται απ’ αυτά μόνο ελάχιστα κατάλοιπα.

Ενώ το κρητικό κρουστό, το νταουλάκι, εντοπίζεται αποκλειστικά στο χώρο του νομού Λασηθίου (κι αυτό όμως έχει ουσιαστικά εξαφανιστει), τα πνευστα γνώρισαν ευρύτατη χρήση σε όλες τις περιοχές του νησιού (πρόκειται μάλλον για παράλληλη γέννηση και  όχι για διάδοση). Είναι τρία μουσικά όργανα, το χαμπιόλι, η μπαντούρα και η ασκομπαντούρα, χωρίς να συμπεριλάβουμε διάφορα ηχητικά αντικειμενα, όπως η νουνούρα [τρυπημένο καπάκι χοχλιου (κέλυφος σαλιγκαριου) σκεπασμένο με μεμβράνη] και  η σφυρίχτρα, και  τή μπουκόλυρα (μίμηση του ηχου της λύρας με το  στόμα).

Ασκομπαντούρα. Φώτο Αντώνης Στεφανάκης
Ασκομπαντούρα. Φώτο Αντώνης Στεφανάκης

Φυσικά τα όργανα  αυτά, όπως και τα τοπικά έγχορδα, εντάσσονται στην οικογένεια των μουσικών  οργάνων του ευρύτερου ελληνικού χώρου και  ιδιαίτερα του νησιωτικού (αιγαιακού), με τις προεκτάσεις της στην περιοχή της ανατολικης Μεσογείου και της πάλαι βυζαντινής ανατολής.

Πρόκειται για ποιμενικά όργανα  και στην εξάπλωσή τους συνέβαλαν καθοριστικά οι ατέλειωτες ώρες στη μοναξιά του βουνού: «Η μπαντούρα είναι η διασκέδαση του βοσκού, προ πάντων του στειρονόμου γή γιτσικονόμου, όντεν είναι το καλοκαίρι ξαπλωμένος κάτω στο σκιανιό και σκοτώνει την ώρα του σα σταλίσουν τα οζά του… το  μπαμπιόλι βγάνει σκοπό γλυκιό και λυπητερό και το παίζουν οι βοσκοί κατά τα βραδιάσματα, ώρα που γη κι ουρανός γρινιάζουν».

Εξυπακούεται ότι όλοι οι μουσικοί που τα χρησιμοποίησαν ήταν ερασιτέχνες, αυτοδίδακτοι και εμπειρικοί, δηλαδή λαϊκοί μουσικοί, χωρίς θεωρητικές μουσικές γνώσεις, και ως επί το πλειστον τα κατασκεύαζαν μόνοι τους (το ίδιο ίσχυε και για  τους λυράρηδες). Στην  εξαφάνισή τους  συνέτειναν αφενός η εξάπλωση της λύρας κατ’ αρχάς και αργότερα του μαντολίνου, που με τις  τεχνικές τους δυνατότητες κέρδισαν και τελικά μονοπώλησαν το ενδιαφέρον του κτηνοτροφικου πληθυσμου της Κρήτης, και αφετέρου το πέρασμα προοδευτικά από τα μέσα της δεκαετίας του 1960 της κρητικής παραδοσιακής μουσικής στα χέρια των επαγγελματιων μουσικών [που, κάνοντάς την πολυπλοκότερη και εντυπωσιακότερη (αν και όχι πάντα ουσιαστικότερη), δεν ενδιαφέρθηκαν για πνευστα στα γλέντια τους] σε συνδυασμό με την αλλαγή στον τρόπο ζωης του Κρητικού βοσκού: το αυτοκίνητο επιτρέπει πλέον τη διαμονή στο χωριό, ενώ το ραδιόφωνο, η τηλεόραση και τελικά η κασσέτα και το CD σχεδόν συρρίκνωσαν την ερασιτεχνική ενασχόληση με τη μουσική στο επίπεδο της ακρόασης.

Μαντούρα [πηγή wikiwand.com]
Μαντούρα [πηγή wikiwand.com]
Η μπαντούρα.

Η λέξη χαμπιόλι στην Κρήτη σημαίνει γενικότερα τον αυλό. Έτσι, χρησιμοποιήθηκε για να προσδιορίσει δύο μουσικά όργανα το ένα ονομάζεται ειδικά χαμπιόλι (θ’ αναφερθούμε παρακάτω σ’ αυτό) και το άλλο είναι η μπαντούρα ή μαντούρα, πνευστό από λιανό καλάμι (κλειστό στη μία ακρη με τον κόμπο του και ανοιχτό από την άλλη), που ανήκει στην κατηγορία του κλαρινέττου διαθέτει επικρουστικό γλωσσίδι, φτιαγμένο με σχίσιμο στη μεριά της κλειστής άκρης με τη βοήθεια μαχαιριού, που μπαίνει ολόκληρο στο στόμα και παλλόμενο με το φύσημα παράγει τον ηχο, και «πέντε τρύπες καυτές, για να μολογά καλά». Το  μέγεθός της συνήθως κυμαίνεται από 20 ώς 30 εκ., ενώ κάποτε φτιάχνεται από δύο κομμάτια καλάμι: το ένα έχει τις τρύπες για τα δάχτυλα και το άλλο, το μικρότερο, έχει το γλωσσίδι, πράγμα που δίνει την ευχέρεια στο μπαντουράρη να αντικαταστήσει μόνο το τμημα αυτό αν καταστραφει το  γλωσσίδι του οργάνου. Ο ήχος της είναι λεπτός, οξύτερος από του χαμπιολιου, γιατί το καλάμι είναι λεπτότερο. Οι δυνατότητές της περιορίζονται σε μερικές κοντυλιές (μουσικές φράσεις) και αυτοσχεδιασμούς.

Η λέξη λυρομπάντουρα και η φράση λύρες κα  μπαντουρες έφθασαν μέχρι τα τελευταία χρόνια να σημαίνουν τη μουσική γενικά. Μπαντούρες (ή χαμπιόλια, όπως συχνά τις  ονόμαζαν) κατασκεύαζαν πρόχειρα τα παιδιά στα χωριά με το σουγιά τους  και έπαιζαν απλές κοντυλιές χάριν παιδιάς.

Δυο μπαντουρες μαζί, που η μια κρατεί το ίσο και η άλλη παίζει το σκοπό στα χείλη του ίδιου μπαντουράρη, συνιστουν τη τζιμπραγιά μπαντούρα (δίδυμη) ή διπλομπαντούρα. Συνήθως η μία από τις δύο μπαντούρες, αυτή που χρησιμεύει για ισοκράτημα, έχει μόνο μία τρύπα ο Ανωγειανάκης όμως αναφέρει τζιμπραγιά μπαντούρα με όλες τις τρύπες και στα δύο σκέλη από την περιοχή του Πρινέ Μυλοποτάμου ν. Ρεθύμνης τα τελευταια χρόνια του μεσοπολέμου σ’ αυτήν «έχουμε ένα απλό δυνάμωμα του ήχου: αντί μια έπαιζαν δυο μαντούρες μαζί τη μελωδία». Στο όργανο αυτό, «όταν, παρ’ όλη την προσοχή στην κατασκευή, οι δυο μαντούρες δε “μολογούσαν”, χρησιμοποιούσαν διάφορους τρόπους …για να συντονίσουν ηχητικά τις  δυο μαντούρες:  έξυναν μ’ ένα μαχαιράκι, δηλαδή ελέπτυναν περισσότερο το ένα από τα δύο γλωσσίδια ή στη μια από τις δυο μαντούρες έχωναν κάτω από το γλωσσίδι της μια λεπτή κλωστή ή τύλιγαν τρεις και τέσσερις φορές τη ρίζα του γλωσσιδιού με μια λεπτή κλωστή, που έδεναν μετά κόμπο (και οι δυο αυτοί τρόποι επηρέαζαν, όπως είναι φανερό, την παλμική κίνηση του γλωσσιδιού και συνεπώς το  ύψος του ήχου). Άλλοτε πάλι άνοιγαν περισσότερο ή έκλειναν λίγο, με κερί, όποια από τις τρύπες δε συνταιριαζόταν ηχητικά με τη  αντίστοιχη τρύπα στην άλλη μαντούρα κτλ.».

Η ασκομπαντούρα.

Η τζιμπραγιά μπαντούρα αρμοσμένη σε ξύλινο θηκάρι και προσαρμοσμένη με κατάλληλο τρόπο σε δέρμα από αρνί ή ρίφι (κατσικάκι) μας δίνει στην Κρήτη την ασκομπαντούρα ή ασκομαντούρα και φλασκομπαντούρα, που είναι η γνωστή νησιώτικη τσαμπούνα και διαφέρει από τον άλλο τύπο ελληνικού άσκαυλου, τη γκάιντα.

«Η ασκομπαντούρα γίνεται από λιανό καλάμι διπλό. Το  κάθε καλάμι έχει το καπάκι στον κόντυλο και μια σειρά τρύπες, όλες 5, όσα είναι και τα δάχτυλα της μιας χέρας. τις  τρύπες τις καινε με αφτούμενο κάρβουνο για να γίνουν στρογγυλές. τις δυο καλαμένιες μπαντουρες κάνουν να ταιριάζουν στη φωνή και τσοι βάνουν μέσα σ’ ένα ξύλο σκαλισμένο κούφιο σα σωλήνα από σφάκα γή ασφένταμο. Επειδής χαλούν τα καπάκια εύκολα, είναι χωριστά γινωμένα και ταιριάζουν ύστερα στο σωλήνα του καλαμιού που ’χει τσοι τρύπες. …Η ασκομαντούρα βγάνει βοή πολλή και δίδει ζωή στους χορευτές, μα ταιριάζει σε γλέντι μεθυσιού και όχι σε γλέντι σοβαρό και ευγενικό. για κείνο δεν την  πολυμεταχειρίζονται στο χορό και στο τραγούδι καθόλου. Ο μπαντουράρης φράσει τες δύο πρώτες τρύπες της μπαντούρας με το πρώτο και δεύτερο δαχτύλι του δεξιού χεριού και τσοι άλλες τρεις προς τον πόρο τση μπαντούρας με τα τρία πρώτα δαχτύλια της ζερβής χέρας».

Ο Ανωγειανάκης καταγράφει ασκομπαντούρα με 6 τρύπες και αυλακωτή βάση με τρεις αυλούς ο τρίτος αυλός, χωρίς τρύπες, χρησιμεύει για ισοκράτημα (Άγιοι Δέκα Ηρακλείου).

Το δέρμα με το πιο κατάλληλο μέγεθος για την κατασκευή της, όπως λέει ο χαμπιολάτορας, ασκομπαντουριέρης και κατασκευαστής Μανώλης Φαραγκουλιτάκης ή Μπαξές από τα Βορίζια Ηρακλείου, είναι του ζώου («γ-ή αρνί γ-ή ρίφι, ό,τι νά ’ναι») που «θα βγει το κρέας του 7-8 κιλά κι εννιά κιλά να  βγει, καλό είναι», ώστε να μπορεί ο παίχτης «ν’ αγκαλιάσει τ’ ασκί». Φυσικά το δέρμα αυτό δεν πρέπει να είναι σκισμένο στο λαιμό, όπως γίνεται όταν το ζώο σφάζεται για το κρέας του.

Η εξωτερική πλευρά του δέρματος είναι εσωτερική του οργάνου. «Τα πιο πολλά μαλλιά έχουνε κουρευτεί κι έχει μισό πόντο μαλλί από μέσα» (αν ξυρίσουν την τρίχα οι πόροι του δέρματος ανοίγουν με το παίξιμο και τ’ ασκί ξεθυμαίνει γρήγορα εξάλλου το  κοντό μαλλί συγκρατεί το χνότο και το σάλιο, που μαζεύονται σιγά σιγά μέσα στο ασκί με το φύσημα, και τα εμποδίζουν να προχωρήσουν και να «ξεκουρντίσουν» τα γλωσσίδια μαλακώνοντάς τα με την  υγρασία).

Η κατασκευή γίνεται «ότι να (αφότου) ξεραθει τ’ ασκί. Εγώ τση βάνω αλάτσι γιατί, όσο νά ’ναι, δέρματά ’ναι, και θέλει πολύ αλάτσι να τη μ-ψήνει (…). Έκειέ ’χω και κάτι κόλλα που είναι δερματόκολλα άμα χάνει αέρα, να του βάλομε λιγάκι, ίσως να σταθεί.»

Ενώ τα μπαντουράκια είναι, φυσικά, από καλάμι, το στόμιο είναι κοκκάλινο. Εκεί «δε γ-κάνει να βάλεις καλάμι το καλάμι θα το κάμ’ αυτό ντελόγο τ’ αδόντι… και ξύλινο νά ’ναι θα το σπάσει. Αλλά τούτο ’δώ είναι αμετάβλητο». Το στόμιο λέγεται φουσκωτάρι (Λασήθι), μπούζουνας (Σητεία) κλπ.

Κατά το παίξιμο «πετάς τη γλώσσα και φράζεις το κόκκαλο ύστερα πάλι ξεφράζεις και μπαίνει αέρας στ’ ασκί σιγά σιγά, δώσ’ του δώσ’ του. Δε θέλει να πάρεις πολύ αέρα, γιατί κλειούνε τα χαμπιολάκια μέτρια».

«Τ’ ασκί είναι για να μη γ-κάνει διακοπή. Γιατ’ η μαντούρα, άμα λείπει τ’ ασκί, παίζει κι ετσά το  ιδιο, αλλά κάνει διακοπές» (για ν’ αναπνεύσει ο παίχτης), «ενώ με τ’ ασκί δε γ-κανει» (γιατί συγκρατει τον αέρα στο εσωτερικό του, είναι δηλαδή αεροθάλαμος).

χαμπιόλι - μαντούρες
χαμπιόλι – μαντούρες [πηγή users.sch.gr/chetzogian]
Το χαμπιόλι.

Το χαμπιόλι είναι καλαμένιο πνευστό που ανήκει στην κατηγορία του φλάουτου και συγγενεύει με το φλάουτο με ράμφος. Ονομάζεται κατά περιοχές θιαμπόλι, μπαμπιόλι, φθιαμπόλι, σφυροχάμπιολο και πειροχάμπιολο και πρόκειται για το γνωστό από την υπόλοιπη νησιωτική (κυρίως) Ελλάδα σουραύλι.

Στη δυτική Κρητη (Ομαλός Χανίων) ο αυλός ονομάζεται χαμπιόλι και μπαμπιόλι, στην επαρχία Σελίνου θιαμπόλι, στον Κρουσώνα (Ηρακλείου) πειροχάμπουλο, «γιατί του βάζομε πείρο από σφάκα», στα Βορίζα (Ηρακλείου) γλωσσοχάμπουλο και σφυροχάμπουλο κ.τ.λ.

«Το παμπιόλι (φθιαμπόλι) είναι (κι αυτό) βοσκίτικο όργανο. Γίνεται από χοντρό καλάμι πού ’χει στη μια μεριά κόντυλο. Από κει που του φυσούν και παίζει είναι καλάμι κομμένο ξυράφτικα (λοξά) και είναι στουμπωμένο με πείρο από σφάκα. Ο πείρος ταιριάζει καλά και μόνον από την ακρα τση κοπης έχει μια πελεκιά κι αφήνει διάστεμα να μπαίνει η αναπνιά μέσα στο καλάμι. Ίσα ποκάτω στη στενή αυτή τρύπα είναι ανοιγμένη στο καλάμι τρύπα τετράγωνη, πού ’χει το κάτω χείλι τση κοφτερά ξυσμένο, για να σφυρίζει η φυσά (το φύσημα) περνώντας από κει. Από κει και κάτω έχει 5 τρύπες στρογγυλές το καλάμι και μια από πίσω που τη φράζει ο δάχτυλος τση δεξιάς χέρας. και  στον κόντυλο κάτω είναι μια μικρή τρύπα καμωμένη με το σουβλί.»

Ο λυράρης Κ. Ανυφαντάκης, ετών 79, περιέγραψε την κατασκευή του χαμπιολιου έτσι: «Τα χαμπιόλια τα κάνουνε από καλάμι ξερό. Πρέπει ο κόντυλός του νά ’ναι μακρύς και ψιλός, για να βάζεις πολλές τρύπες. Με το μαχαίρι στην απάνω μπάντα του κόντυλα του σάζομε μια γλώσσα και τήνε φτεναίνεις με το μαχαίρι και του κάνεις πέντε τρύπες και τσοι καις να γίνουνε στρογγυλές».

«Το θιαμπόλι το κάνομε από καλάμι και σφάκα. το τρυπώ το καλάμι με μαχαίρι και απόι τσοι κάβω τσοι τρύπες με κάρβουνο, αλλιώς δεν παίζει. νά ’ναι ξερό, χοντρό και μακρύς ο κόντυλας του καλαμιου και η σφάκα ξερή».

Το σφυροχάμπιολο κατά παράδοσιν έχει πέντε τρύπες μπροστα και μία πίσω, για τον  αντίχειρα.

Ο Μανώλης Φαραγκουλιτάκης θυμάται: «Τα παλιά είχανε πέντε τρύπες. Εγώ ήμαθα με πέντε. Αλλά τη γ-Κατοχή μέσα ήταν ένα μ-παιδί απ’ τη Μιαμού, απ’ τ’ Αστερούσια, και έπαιζε. Το γνώρισα στ’ αεροδρόμιο απού φτιάχνανε οι Γερμανοί στο Ντυμπάκι. Ήταν εκειά χιλιάδες κόσμος κι εδούλευγε. Ήτανε στα σύρματα. Κι εγλεντίζανε κάθ’ αργά οι γι-αθρώποι, είντα ’θελα κάμουνε; και τον είδα εκειά και τον άκουσα μια φορά κι έπαιζε κι έπαιζε με εφτά τρύπες, όπως είν’ αυτό ακριβώς.

Εγώ εβάστουν ένα με πέντε. Και  μου λέει: “Κουμπάρε Μανώλη, να σάξεις ένα με εφτά που ’χει πιο πολλά πατήματα και παίζεις άνετα ότι δήποτε κοντυλιά και νά ’ναι”. Αυτός ήτανε πιο μεγάλος από μένα λεγότανε Χαρίδημος Γερμανάκης.»

Η Μαρία Λιουδάκη γράφει πως στο Λασίθι καλά θιαμπόλια γίνονται από κόκκαλο «τση βιτσίλας» (σταυραετού). Και στην Αση Γωνιά (Ν. Χανίων), όπως μας πληροφορει ο Γ. Αικατερινίδης, κατασκευάζονταν αυλοί από κόκκαλο: «Παλιά παίρνανε από τσοι καναβούς (γύπες) κόκκαλο και κάνανε μπαμπιόλι. Παίζανε και χορεύανε οι βοσκοί με του καναβου το  κόκκαλο».

Η Μαρία Λιουδάκη εξάλλου παραδίδει το σκωπτικό στίχο τα πόδια σου ’ν’ αχιμαδιάς, τ’ ατζά σου ’ναι θιαμπόλι, ο οποιος σατιρίζει τα πολύ λεπτά πόδια των γυναικών.

Οι κοντυλιές.

Οι μουσικές φράσεις που παίζονται με τα πνευστά ονομάζονται κοντυλιές η κοντυλέ (στο ρεθεμνιώτικο γλωσσικό ιδίωμα) ή κοντυλιά (στο ιδίωμα της ανατολικής Κρήτης). Η λέξη παράγεται από τον κόντυλα, στέλεχος καλαμιού ανάμεσα σε δύο κόμπους, με τον οποιο κατασκευάζονται τα συγκεκριμένα μουσικά όργανα .

«Ένα γ-κοντυλιδάκι» είναι ό,τι πρέπει για να παρεΐσουν οι μερακληδες και να εκτονώσουν το μεράκι τους τραγουδώντας μαντινάδες ή και χορεύοντας τους διάφορους σιγανούς και πηδηχτούς κρητικούς χορούς, οι οποιοι αποτελούνται από κοντυλιές, οι περισσότεροι όμως από τους οποίους, τοπικού χαρακτήρα, έχουν εκλείψει (ο τριζάλης, ο κατσαπαδιανός, ο πανωμερίτης, το  μικρό μικράκι, ο πρινιώτης, ο στειακός πηδηχτός, η ρουμαθιανή σούστα και πληθος άλλων).

Σήμερα η λέξη κοντυλιά προσδιορίζει τις μελωδίες του σιγανού πεντοζάλη, που παίζονται πλέον με λύρα ή μαντολίνο, και ενίοτε έχει και τη σημασία της μουσικής της λύρας γενικά (δηλαδή τση δοξαρές), με τον ιδιο τρόπο που η λέξη πεννιά σημαίνει τη μουσική των νυκτών εγχόρδων. Ωστόσο έχουν απομείνει πολλές κοντυλιές (πολλά γυρίσματα, δηλ. μελωδικές φράσεις) με χαρακτηριστικό μπαντουρίστικο ύφος, ενώ η μίμηση του ήχου της μπαντούρας με τη λύρα θεωρείται δείγμα εξαιρετικής δεξιοτεχνίας του λυράρη.

Παλαιότερα τοπικές κοντυλιές, όπως οι αμαριώτικες και οι στειακές κοντυλιές (επαρχίες Αμαρίου και Σητείας αντίστοιχα) ήταν ξακουστές για την ποικιλία και την ομορφιά τους. Κοντυλιές όμως μπορουσε να συνθέσει αυτοσχεδιάζοντας οποιοσδήποτε πολύ ή λίγο προικισμένος ερασιτέχνης μουσικός («κοντυλέ του τάδε») στο καφενειο, στο σπίτι του, στο χωράφι ή στ’ αόρι, στα πρόβατα, τις οποίες παραλαμβάνοντας η κοινότητα κατέτασσε με την ανάλογη επεξεργασία στο χωρο της παράδοσης.

Γιάννης Ρομπογιαννάκης
Γιάννης Ρομπογιαννάκης

Σύγχρονοι παίχτες πνευστών στην  Κρήτη.

Μετά την τελευταία γενιά Κρητικών χαμπιολατόρω (Μανώλη Φαραγκουλιτάκη, Αντώνη Στεφανάκη, Πελοπίδα Σαριδάκη, Παντελή Γουβεράκη κ.ά.) τα όργανα  πέρασαν, όπως ειπαμε, στο περιθώριο. Αρκετοί Κρητικοί λαϊκοί μουσικοί, που έπαιζαν για χρόνια κρητικά πνευστά, τα εγκατέλειψαν, είτε λόγω άλλων ενδιαφερόντων (όπως ο Θανάσης Σταυρακάκης) είτε, προκειμένου για επαγγελματίες μουσικούς, προτιμώντας άλλο όργανο (Νικηφόρος Αεράκης, λύρα). Ενώ ήδη συνέβαινε αυτό, διάφοροι Κρητικοί λαϊκοί μουσικοί προσπάθησαν να τα καταγράψουν, περιλαμβάνοντάς τα δειγματοληπτικά στους δίσκους τους.

Τα τελευταια χρόνια, με την ανακάλυψη της παράδοσης από πολλούς νέους ανθρώπους στην Ελλάδα (ακολουθώντας τον απόηχο του ανάλογου παγκόσμιου ρεύματος, που δεν πρέπει όμως, τουλάχιστον στην περίπτωση που συζητούμε, να το υποτιμήσουμε ως προς τη γνησιότητά του), τα πνευστά της Κρήτης άρχισαν δειλά δειλά να επανεμφανίζονται.

Ο Ιρλανδός μουσικός και μουσικολόγος Ross Daly, που ασχολείται χρόνια με την  παραδοσιακή μουσική της Ελλάδας και  ιδιαίτερα της Κρήτης, μου απάντησε, όταν τον  ρώτησα αν πιστεύει ότι τα κρητικά πνευστά έχουν ελπίδα ν’ αναβιώσουν: «Αυτό θα  συμβει μόνο αν μία ισχυρή προσωπικότητα, που θ’ ασχολειται μ’ αυτά, προσελκύσει νέους μουσικούς στη χρήση τους».

Αναμφίβολα θα βοηθουσε σε μια προσπάθεια αναβίωσής τους η ένταξη της διδασκαλίας τους στα Ωδεια, στα πλαίσια της διδασκαλίας παραδοσιακών μουσικών  οργάνων (αυτό βέβαια προϋποθέτει συστηματικό προγραμματισμό στη διδασκαλία της παραδοσιακής μουσικής, με «υποχρεωτικά» μαθήματα και μαθήματα ιστορίας της μουσικής μας, βυζαντινής μουσικής κ.λ.π.), με τη χρησιμοποίηση όμως πλέον, κατά τη γνώμη μου, όχι μόνο του κλασικού κρητικού χαμπιολιού με τις πέντε τρύπες αλλά και συγγενικών καλαμένιων πνευστών με περισσότερες τεχνικές δυνατότητες από άλλες περιοχές.

Βέβαια μια πιθανή αναβίωση των κρητικών πνευστών, κατά τη γνώμη μου, θα έχει νόημα μόνο αν μας βοηθήσει να ανακτήσουμε το ομαδικό πνεύμα που χαρακτήριζε την  παλιά κρητική παρέα (συμποσιακή σύναξη φίλων) και το γλέντι (που ήταν μια μεγάλη παρέα) και επαναφέρει τους μερακλήδες της Κρήτης (δηλαδή τους ευαίσθητους ανθρώπους που αγαπούν την τέχνη) στην ερασιτεχνική ενασχόληση με τη μουσική παράδοση του τόπου τους και  τον  πολιτισμό που η παράδοση αυτή εκφράζει.

Σημείωση, 2 του Σεπτέμβρη 2017:
Σήμερα, επτά χρόνια μετά τη σύνταξη των παραπάνω, με το έργο σύγχρονων αποφασισμένων Κρητικών μουσικών, όπως ο Γιάννης Ρομπογιαννάκης και ο Αλέξανδρος Παπαδάκης, αλλά και με τη συμβολή εμπνευσμένων ερευνητών, όπως ο Γιώργης Λαγκαδινός (διοργανωτής σειράς εκδηλώσεων με συναντήσεις πνευστών οργάνων στη Γέργερη), τουλάχιστον η ασκομαντούρα έχει επανέλθει δυναμικά στο κρητικό μουσικό στερέωμα. Πολλά κρητικά μουσικά συγκροτήματα την εντάσσουν στο πρόγραμμά τους (σε λίγους σκοπούς) και υπάρχουν αρκετοί νέοι παίχτες. Οι περισσότεροι βέβαια τη χειρίζονται ως δεύτερο όργανο και στα πλαίσια ενός μεγαλύτερου συνόλου οργάνων, όλης της κομπανίας, που ακούγονται κατά τη διάρκεια ενός γλεντιού ή μιας μουσικής εκδήλωσης.

Η χρήση της προσδίδει στην κρητική μουσική ένα αρχέγονο ηχόχρωμα, που ταράζει και αφυπνίζει, οδηγώντας το νου του σημερινού ακροατή στα μονοπάτια της θύμησης, εκεί όπου βάδισαν οι πρόγονοί μας.

Εύχομαι να βρούμε μαζί και τα όμορφα στοιχεία της κρητικής μας ταυτότητας, που χρειαζόμαστε ακόμη για να ξαναγίνουμε και να μείνουμε αληθινά ελεύθεροι!…

Δύο Ρεθεμνιώτες άγιοι: ο άγιος Ματθαίος από το Γερακάρι και ο άγιος Αθανάσιος από την Αξό

 

Επιμέλεια: Θοδωρής Ρηγινιώτης

Ο άγιος νεομάρτυς Ματθαίος ο εκ Γερακαρίου, ο εν Ρεθύμνω (18 Αυγούστου)

«Εγώ Χριστιανός εγεννήθηκα και Χριστιανός θ’ αποθάνω».

Οι άγιοι Τέσσερις Μάρτυρες είναι αναμφίβολα το χριστιανικό καύχημα του ρεθεμνιώτικου λαού. Καύχημα όχι μόνο της πόλης του Ρεθύμνου, όπου μαρτύρησαν (θανατώθηκαν από τους Τούρκους το 1824) και της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, αλλά και της άλλης ρεθεμνιώτικης Μητρόπολης, της Ιεράς Μητροπόλεως Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων, απ’ όπου κατάγονταν και όπου είχαν ζήσει, καθώς και άλλων περιοχών του τόπου μας, με τις οποίες συνδέονταν.

Βέβαια, αγίους έχει κι άλλους το Ρέθυμνο, και η πόλη και τα χωριά μας. Γι’ αυτούς μπορείτε να διαβάσετε στην ιστοσελίδα της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου, στο Διαδίκτυο (imra.gr), στην ενότητα «Τοπική Αγιολογία».

Πάντως, από την εποχή της Τουρκοκρατίας – και μάλιστα από τα πρώτα χρόνια της, περίπου 125 χρόνια πριν τους Τέσσερις Μάρτυρες – έχουμε και έναν πέμπτο άγιο μάρτυρα, που ζούσε στην πόλη του Ρεθύμνου και όμως ως Ρεθεμνιώτες μάλλον δεν τον έχουμε τιμήσει όσο του αξίζει. Είναι ο άγιος Ματθαίος από το Γερακάρι Αμαρίου, που θανατώθηκε από τους Τούρκους, μετά από προδοσία της συζύγου του, σε ηλικία περίπου 27-30 ετών, το 1697 ή το 1700 (μόλις 50 χρόνια περίπου από την κατάληψη του Ρεθύμνου από τους Τούρκους, που έγινε το 1646), και γιορτάζει στις 18 Αυγούστου.

Η τοποθεσία της ταφής του στο Γερακάρι διασώθηκε στην τοπική παράδοση, με την ονομασία «του Μαθιού το μνήμα». Η δικαστική απόφαση της εκτέλεσής του από τους Τούρκους εντοπίζεται στο βιβλίο Έγγραφα Ιεροδικείου Ρεθύμνης, 17ος – 18ος αιώνας, που εκδόθηκε από τη Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ρεθύμνου το 1995 με επιμέλεια του τότε διευθυντή της κ. Γιάννη Ζ. Παπιομύτογλου.

Εκεί, στις σελίδες 117-118, γράφει:

«1 Μαρτίου 1112 (1700). Αναφορά Αϊσές θυγατρός του Αβδουλλάχ πρώτου των κρεοπωλών (κασάπμπαση) κατοίκου της πόλεως Ρεθύμνης της συνοικίας Γιαλί.

Η ταπεινή αναφορά μου είνε η εξής: “Προ ενός έτους, ενώπιον του υψηλού ιεροδικαστηρίου, ηξιώθη να δεχθή την θρησκεία του Ισλάμ ο εκ των κατοίκων του χωρίου Γερακάρι της επαρχίας Αμαρίου ο Μαθιός, υιός του παπά Γεώργη, με τον οποίον συνεζεύχθην. Από καιρού παρετήρουν μερικάς συνηθείας του αντικειμένας εις την θρησκείαν του Ισλάμ, αλλά δεν απέδωκα σημασίαν. Προ ολίγου όμως χρόνου τον είδα να κάνη τον σταυρόν του. Τον παρηκολούθησα ολίγες ημέρες και τον έβλεπα με τα μάτια μου, να κάνη το σημείον του Σταυρού κάθε πρωΐ και κάθε βράδυ.

Μια μέρα απεφάσισα να τον ερωτήσω. Και εις απάντησιν μου λέγει: «Εγώ εγεννήθηκα Χριστιανός και έχω συνηθίσει να κάνω τον σταυρό μου το πρωΐ και το βράδυ». Τον ερωτώ πάλιν: «Τώρα είσαι Χριστιανός ή Μουσουλμάνος;». Χωρίς να διστάση καθόλου μου απήντησεν: «Εγώ Χριστιανός εγεννήθηκα και Χριστιανός θ’ αποθάνω».

Του είπα ότι θα το φανερώσω εις τον πατέρα μου, αυτός δε άνοιξε την πόρτα, εβγήκε, την έκλεισε με θυμόν και έφυγε. Το φανερώνω ενώπιον του Ιεροδικείου και ζητώ να εφαρμοσθή ο θρησκευτικός νόμος”.

Ο Ιεροδίκης Χατζή Αλή Εφέντης ζητώ την προσαγωγήν του.

Τον προσήγαγεν ο κλητήρ του Ιεροδικείου. Ερωτηθείς ενώπιον του Ιερού Νόμου και των κατωτέρω υπογεγραμμένων μαρτύρων απήντησε χωρίς να διστάση: «Εγώ Χριστιανός εγεννήθηκα και Χριστιανός θ’ αποθάνω». Το είπε κατ’ επανάληψιν. Μετά την ομολογίαν του επώπιον του Ιεροδικείου και των μαρτύρων πρέπει ν’ αποκεφαλισθή, κατά τον Ιερόν Νόμον. Αλλά, συμφώνως προς την γνωμοδότησιν του μεγάλου Ιεροδιδασκάλου Ιμάμη Αζάμ, δέον να επαναληφθή προς αυτόν η ερώτησις αν μετανοή και αν δέχεται την θρησκείαν του Ισλάμ ή αν προτιμά ν’ αποθάνη.

Τον ερωτώ πάλιν. Και με βραχνήν και σιγανήν φωνήν απαντά: «Εγώ Χριστιανός εγεννήθηκα και Χριστιανός θ’ αποθάνω».

Ούτω απελογήθη. Επειδή μετά την ομολογίαν του ενώπιον του Ιερού Δικαστηρίου και ενώπιον των μαρτύρων επιβάλεται ν’ αποκεφαλισθή. Αποφασίζω: να κοπή (αποκεφαλισθή).

Οι Μάρτυρες: Μεχμέτ του Αλή, υποδηματοποιός. Χατζή Αλή του Σαπρή, κουρεύς. Χατή Χασάν Χαλήλ του Βελή. Ιμβραΐμ Σατήρ του Μεχμέτ.

Ο Ιεροδίκης: Χατζή Αλή Εφέντης.»

Στο βιβλίο υπάρχουν οι παραπομπές:

Εφημερίδα «Βήμα Ρεθύμνης», φύλλο 316, 25.12.1931.

Σπύρου Απ. Μαρνιέρου, «Ένας άγνωστος μάρτυς της πίστεως», Κρητολογικά Γράμματα 7/8 (1993), σσ. 3-6.

Επίσης στον άγιο αναφέρεται η εργασία του π. Μ. Λίτινα, «Ο Άγιος Νεομάρτυς Ματθαίος ο εκ Γερακαρίου», Αφιέρωμα στους Αγίους του τόπου μας, όπου παραπέμπει ο π. Παντελεήμων Σακελλαρίδης, στην πτυχιακή του εργασία «Άγιοι και Όσιοι της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου», Ρέθυμνο 2009, σσ. 37-38, όπου γίνεται αναφορά στον άγιο.

Το 2016 ο Σύλλογος Ενεργών Πολιτών Ρεθύμνου «Σύνπολις» τον ανακήρυξε προστάτη άγιό του και η μνήμη του εορτάστηκε πανηγυρικά στον ιερό ναό Κυρίας των Αγγέλων στην Παλαιά Πόλη του Ρεθύμνου. Το ίδιο συνέβη και φέτος (2017), παρουσία του μητροπολίτη Ρεθύμνης Ευγένιου, όπου για τον άγιο μίλησε ένας από τους σημαντικούς Ρεθεμνιώτες λόγιους της εποχής μας, ο κ. Μιχάλης Τρούλης. Παρόμοια η μνήμη του αναμένεται να τιμάται κάθε χρόνο στο Ρέθυμνο, όπου μαρτύρησε, όπως τιμάται και στην ιδιαίτερη πατρίδα του, το Γερακάρι.

Η περίπτωση του αγίου Ματθαίου, και όλων των μαρτύρων του τόπου μας, έχει κάτι να μας πει, επειδή πολλές φορές αρνούμαστε την πίστη των πατέρων μας χωρίς να μας απειλεί κανείς. Ας έχουμε υπόψιν ότι και σήμερα στη Συρία και σε άλλες χώρες της Ασίας και της Αφρικής χριστιανοί βασανίζονται και θανατώνονται για την πίστη τους.

Ο άγιος Αθανάσιος Πατελάρος, πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, ο εκ της Αξού (21 Αυγούστου)

agios-athanasios-axosΟ άγιος Αθανάσιος Πατελάρος καταγόταν από το χωριό Αξός Μυλοποτάμου Ρεθύμνης και, αφού αρχικά μόνασε στο Άγιο Όρος, εκλέχθηκε μητροπολίτης Θεσσαλονίκης τα έτη 1631-34 και στη συνέχεια πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως (Οικουμενικός Πατριάρχης) για μικρά χρονικά διαστήματα το 1634 και το 1652, κατά την ταραγμένη περίοδο της Τουρκοκρατίας.

Χάνοντας το αξίωμά του, επέστρεψε στο Άγιο Όρος και στη συνέχεια περιπλανήθηκε στα τουρκοκρατούμενα Βαλκάνια και κοιμήθηκε το 1654 στην Ιερά Μονή Μεταμορφώσεως του Σωτήρος του Λούμπνι, στο Χάρκοβο της Ουκρανίας, όπου ενταφιάστηκε καθιστός, κατά το τυπικό της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Ήταν εξαιρετικά μορφωμένος, ποιητής, υμνογράφος, συγγραφέας και μεταφραστής. Ο τάφος του ήταν πηγή αγιάσματος και ιαμάτων, ενώ το 1662 έγινε ανακομιδή των λειψάνων του (εκταφή του) και το σώμα του ανακαλύφθηκε άφθαρτο και ευωδιάζον. Η Ρωσική Εκκλησία (στην οποία υπάγεται η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ουκρανίας) αναγνώρισε την αγιότητά του το ίδιο έτος και ο λαός της Ουκρανίας τον τιμά ιδιαίτερα, χαρακτηρίζοντάς τον «ο Καθήμενος», λόγω της στάσης, στην οποία ακόμη και σήμερα φυλάσσεται το ιερό σκήνωμά του (το σώμα του).

Η μνήμη του πανηγυρίζεται με τη λαμπρότητα που του ταιριάζει στο ναό του, στον τόπο καταγωγής του, την Αξό. Ο ναός αυτός εγκαινιάστηκε στις 21 Αυγούστου 2008 από τον κρητικής καταγωγής Πατριάρχη Αλεξανδρείας Θεόδωρο, με ενέργειες του οποίου – ως επισκόπου, τότε, Κυρήνης και έξαρχου του Πατριαρχείου Αλεξανδρείας στην Οδησσό της Ουκρανίας – είχε έρθει στην Αξό το πρώτο απότμημα του ιερού λειψάνου του το 1993.

Η Ιερά Μητρόπολη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου αφιέρωσε στον άγιο το Ημερολόγιο 2015, όπου περιλαμβάνονται πολλές εικόνες του, ιστορικές φωτογραφίες και αναλυτική βιογραφία του, γραμμένη από τον καθηγητή αγιολογίας στην Ανωτάτη Εκκλησιαστική Ακαδημία Ηρακλείου Κρήτης κ. Εμμανουήλ Δουνδουλάκη.

«Εναλλακτικές διακοπές», ελληνικές, γεμάτες σοφία, αυτογνωσία και γαλήνη

Θ. Ι. Ρηγινιώτης

Αυτές είναι οι καλοκαιρινές διακοπές των ανθρώπων που συμμετέχουν στις υπέροχες, αρχαίες και γεμάτες σοφία εορτές των αγίων του καλοκαιριού, ιδιαίτερα του τέλους του Ιουλίου (Προφήτη Ηλία, αγίας Άννας, αγίας Παρασκευής, αγίου Παντελεήμονα, αγίας Ειρήνης Χρυσοβαλάντου) και των πρώτων 15 ημερών του Αυγούστου (και όχι μόνο).

θρησκευτικός τουρισμός

Των ανθρώπων που συμμετέχουν στον εσπερινό, στις νυχτερινές και τις πρωινές λειτουργίες της Ορθόδοξης Εκκλησίας, είτε στους ναούς των πόλεων και των χωριών μας, είτε στα εξωκλήσια και τα μοναστήρια μας, και στις παρακλήσεις της Παναγίας, που ψάλλονται τα πανέμορφα βράδια του δεκαπενταύγουστου, μέχρι την Κοίμησή της.

Βλέπετε, πολιτιστικές εκδηλώσεις δεν κάνουν μόνον οι δήμοι και οι πολιτιστικοί σύλλογοι, αλλά και η Εκκλησία: είναι οι γιορτές της.

Ποιες ενορίες και ποια χωριά γιορτάζουν είναι εύκολο να το πληροφορηθούμε από τις ανακοινώσεις στις τοπικές εφημερίδες ή γενικά με μια μικρή έρευνα.

Παρακάτω, συμπληρώνουμε ένα απόσπασμα από το παλαιότερο άρθρο μας Οι θρησκευτικές εορτές ως παράγοντας ποιότητας ζωής, που δημοσιεύεται στο Διαδίκτυο (εδώ):

«Στον πολιτισμό μας, τον ελληνικό, το ρωμαίικο (και ρωμαίικο = ό,τι κοινό στοιχείο μοιραζόμαστε με τους άλλους ορθόδοξους λαούς της Γης), ο χρόνος είναι γεμάτος γιορτές. Γιορτές του Χριστού, της Παναγίας και των αγίων μας, που είναι δικοί μας, ορθόδοξοι, όπως κι εμείς, και πολύ συχνά έζησαν στα ίδια μέρη που ζούμε κι εμείς οι ίδιοι.

Η πιο συχνή ορθόδοξη γιορτή, που έρχεται ξανά και ξανά κάθε εβδομάδα και είναι από τις μεγαλύτερες της χριστιανοσύνης (ισότιμη με το Πάσχα!) είναι η μέρα της Κυριακής. «Κυριακή ημέρα» σημαίνει «ημέρα του Κυρίου», δηλ. του Ιησού Χριστού. Είναι η μέρα που πηγαίνουμε στη λειτουργία, μια τελετή επανάληψης του Μυστικού Δείπνου, που μας ενώνει με όλους τους ορθόδοξους χριστιανούς όλων των λαών, ακόμη και με τις ψυχές των νεκρών μας, με τους αγίους, τους αγγέλους, την Παναγία και το Χριστό (όλοι – ουρανός και γη – συμμετέχουν στην κυριακάτικη λειτουργία, όπως το είδε και ο άγιος απόστολος Ιωάννης στην Αποκάλυψη «εν τη Κυριακή ημέρα», Αποκ. 1, 10). (…)

Εκτός αυτού, γενικά οι θρησκευτικές μας γιορτές είναι ένας σημαντικός παράγοντας που δίνει ποιότητα στη ζωή μας, ιδιαίτερα στις παραδοσιακές εποχές, όταν οι άνθρωποι όχι απλά τις γιόρταζαν με ενθουσιασμό, αλλά κυριολεκτικά καθόριζαν το καθημερινό τους πρόγραμμα με βάση τις γιορτές και τις νηστείες της Ορθόδοξης Εκκλησίας, που είμαστε εμείς οι ίδιοι («Εκκλησία» = εμείς ενωμένοι, όλοι μαζί).

Το όφελος από τις γιορτές αυτές έχει και κοινωνικές αιτίες και πνευματικές.

Οι κοινωνικές: Με τις γιορτές, ιδιαίτερα αυτές που είναι και αργίες (σχόλες) ή που γιορτάζουν οι άγιοι του χωριού μας ή της ενορίας μας, σπάει η μονοτονία της καθημερινότητας και οι άνθρωποι έχουν την ευκαιρία να κάνουν ακριβώς αυτό που λέει η λέξη: να γιορτάσουν! Και μάλιστα να γιορτάσουν όλοι μαζί, να περάσουν χρόνο με την οικογένειά τους, αλλά και να συναντηθούν στην εκκλησία – και αργότερα, σε παρεάκια ή στο πανηγύρι, που κάποτε βέβαια δεν ήταν μαζικοποιημένο, απρόσωπο και εμπορικό – με ολόκληρη την τοπική κοινωνία, στην οποία ζούσαν, και να έρθουν πιο κοντά ο ένας στον άλλο.

Επίσης, όχι απλά ξεκουράζονται από την εργασία τους, αλλά – το σπουδαιότερο – συνειδητοποιούν πως δεν είναι ζώα (που δεν έχουν γιορτές και αργίες), ούτε σκλάβοι, υποβιβασμένοι στο επίπεδο του ζώου, αλλά ελεύθεροι Άνθρωποι, που έχουν το δικαίωμα να ξεκουραστούν και να γιορτάσουν όταν θέλουν. Και μάλιστα Άνθρωποι που συνδέονται με το Θεό, γιατί οι δικές μας οι γιορτές είναι γιορτές του Χριστού, της Παναγίας και των αγίων, με τους οποίους συνδεόμαστε κατά τον εορτασμό τους, και όχι άσχετες γιορτές, που δεν μας εκτοξεύουν στον ουρανό, όπως οι σύγχρονες «Παγκόσμιες Ημέρες», που εισαγάγαμε απ’ έξω.

Επίσης έρχονται σε επαφή με μερικά από τα ωραιότερα έργα της παγκόσμιας λογοτεχνίας (τα υμνογραφικά έργα της Εκκλησίας των μεγάλων εορτών και γύρω από αυτές, όπως οι παρακλήσεις της Παναγίας κτλ), πράγμα που κάποτε – που οι άνθρωποι έδιναν προσοχή, παρά τη διαφορά στη μορφή της γλώσσας, που σήμερα έχουμε τόσο τραγικοποιήσει παρότι διδασκόμαστε αρχαία ελληνικά από την α’ Γυμνασίου – συνέβαλλε καθοριστικά στην καλλιέργειά τους & στο μορφωτικό τους επίπεδο!

Και οι γιορτές μας βέβαια είναι Παγκόσμιες Ημέρες: δεν υπάρχει τίποτα πιο παγκόσμιο από το Χριστό, από τη Γέννηση και την Ανάστασή Του κι από το ότι κάποιοι άνθρωποι (με τη ζωή τους ή με το μαρτύριό τους) έγιναν άγιοι και μας προσκαλούν κι εμάς στην αγιότητα. Όλα αυτά ενώνουν τους ανθρώπους, δεν τους χωρίζουν. Αυτό το τελευταίο είναι ο πνευματικός λόγος, που οι θρησκευτικές μας γιορτές προσδίδουν ποιότητα στη ζωή μας και στη ζωή της οικογένειάς μας και γενικότερα στην κοινωνία μας: ότι αποτελούν πηγές θείας χάριτος και γέφυρες που συνδέουν (πραγματικά, όχι συμβολικά) τη γη με τον ουρανό…».

Η αγία Μακρίνα η Φιλόσοφος και η Παγκόσμια Ημέρα για τη Μόρφωση των Γυναικών (19 Ιουλίου)

Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης
Στα πνευματικά γενέθλια της κόρης μου, που βαφτίστηκε σαν σήμερα, 19 Ιουλίου 2009.

αγια μακρίναΗ αγία Μακρίνα η Φιλόσοφος είναι η μεγάλη αδελφή και δασκάλα του αγίου Βασιλείου, του αγίου Γρηγορίου Νύσσης (δηλ. επισκόπου της πόλης Νύσσα της Μικρά Ασίας) και των άλλων έξι ή επτά αδελφών τους. Ο άγιος Γρηγόριος έγραψε γι’ αυτήν το έργο του «Τα Μακρίνεια», όπου καταγράφει τη συζήτησή του με την αδελφή του για το θάνατο και την αθανασία της ψυχής, που έγινε την τελευταία μέρα της επίγειας ζωής της. Ο διάλογος αυτός είναι ανάλογης αξίας με τον τελευταίο διάλογο του Σωκράτη με τους μαθητές του, που καταγράφει ο Πλάτωνας.

Ο Μέγας Βασίλειος και ο Γρηγόριος Νύσσης (όπως και φίλος τους, ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος) είναι από τους σημαντικότερους Πατέρες της Εκκλησίας και από τους πιο μορφωμένους ανθρώπους του 4ου αιώνα μ.Χ., αντίστοιχοι με τους μεγάλους Έλληνες φιλοσόφους της κλασικής αρχαιότητας.

Η αγία Μακρίνα, όπως και οι αδελφοί της, πρόσφερε στους φτωχούς το μερίδιό της από τη μεγάλη περιουσία που κληρονόμησε από τους γονείς της και μαζί με τη μητέρα της, την αγία Εμμέλεια, απελευθέρωσαν τους δούλους της οικογένειας και έζησαν μαζί τους ως ίσοι. Επίσης, η αγία ίδρυσε ένα μοναστήρι (από τα αρχαιότερα μοναστήρια της Ορθοδοξίας) και έζησε εκεί με μια κοινότητα μοναζουσών, δηλαδή γυναικών μοναχών. Σε αυτό το μοναστήρι έγινε ο διάλογος με τον άγιο Γρηγόριο.

Όλα αυτά μας λένε ότι η ημέρα της μνήμης της αγίας Μακρίνας (19 Ιουλίου) θα μπορούσε να καθιερωθεί ως παγκόσμια ημέρα αφιερωμένη στη μόρφωση των Γυναικών.

Όμως σε τι είδους μόρφωση αναφέρομαι; Όχι στη σκέτη επαγγελματική εκπαίδευση, που μετατρέπει τις γυναίκες σε γρανάζια του καπιταλισμού, εξαρτήματα ενός απάνθρωπου συστήματος που τις εκμεταλλεύεται εμποδίζοντάς τις ουσιαστικά να ζήσουν σαν άνθρωποι και πολλές φορές ακόμη και να κάνουν οικογένεια.

Ούτε σε μια μονομερή επιστημονική μόρφωση, που προσφέρει στους ανθρώπους άφθονη γνώση του σύμπαντος ή της κοινωνίας, αλλά τους αφήνει στην άγνοια του Θεού. Αυτή η μονομερής μόρφωση δεν έχει κάνει τον κόσμο παράδεισο – μάλλον τον έχει κάνει να μοιάζει ακόμη περισσότερο με κόλαση…

Τα παραπάνω θα μπορούσε να τα λέει κι ένας Ινδιάνος, συγκρίνοντας τη σοφία του λαού του με τη ξερή, κατακτητική και στερημένη ηθικής μόρφωση του λευκού ανθρώπου.

Ακριβώς ανάλογη είναι και η σοφία του δικού μας πολιτισμού, η οποία μάλιστα συνδυάζει και τη θεωρητική παιδεία και την ηθική σοφία και τη σύνδεση με το συνάνθρωπο, τη φύση και όλα τα πλάσματα του κόσμου: είναι η πολιτισμική κληρονομιά του λαού μας, που πηγάζει από τις πηγές της ορθόδοξης πνευματικότητας.

Αναφέρομαι στη μόρφωση που συνδυάζει τη γνώση του κόσμου με τη γνώση του Θεού: στη μόρφωση στη μόρφωση της αγίας Μακρίνας, της αγίας Αικατερίνης, της αγίας Φιλοθέης της Αθηναίας, της αγίας Ελισάβετ της Ρωσίας, της αγίας Μαρίας Σκόμπτσοβα, της σύγχρονης γερόντισσας Γαβριηλίας, των σύγχρονων γυναικών συγγραφέων Γαλάτειας Γρηγοριάδου-Σουρέλη, Μυρσίνης Βιγγοπούλου, Ιωάννας Σκαρλάτου, Μαρίας Δημητριάδου και πολλών άλλων.

Αυτή η μόρφωση δεν είναι απλός αλφαβητισμός, αλλά ολόκληρος πολιτισμός – πολιτισμός που αλλάζει προς το καλύτερο την κοινωνία και όλο τον κόσμο…

Άγιοι και εορτές του Ιούλη στο Ρέθυμνο και στα χωριά της Μητρόπολης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου

Επιμέλεια Θ. Ι. Ρηγινιώτης

Ο οδηγός αυτός συμπληρώθηκε με την πολύτιμη βοήθεια της Μητρόπολης και των κατά τόπους ιερέων (τους οποίους ευχαριστούμε θερμά) και με πηγές την ιστοσελίδα και το ετήσιο ημερολόγιο της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου. Για όποια χωριά δεν παραθέτουμε περισσότερα στοιχεία, θα χαρούμε να συμπληρωθούν με τη βοήθεια των εκεί ιερέων μας.

Περισσότερα στοιχεία, καθώς και εξήγηση για το τι είναι ο Εσπερινός, ο Όρθρος και η Θεία Λειτουργία, μπορείτε να δείτε στην εισαγωγή του 1ου μέρους της εργασίας μας, για τις εορτές του Μάη, εδώ https://rethemnos.gr/agii-ke-eortes-tou-mai-sto-rethymno-ke-sta-choria-tis-mitropolis-rethymnis-avlopotamou.

Οι πρόγονοί μας, από παλιά, μας έλεγαν πως ο Ιούλης κι ο Νοέμβρης είναι οι μήνες με τις περισσότερες γιορτές.

Φυσικά εννοούσαν γιορτές αγίων (όχι «παγκόσμιες ημέρες» κ.τ.λ., δηλ. τις μη θρησκευτικές γιορτές που κατασκεύασε ο δυτικός κόσμος, καθώς απομακρύνθηκε από τις χριστιανικές ρίζες του). Οι γιορτές των αγίων βέβαια – και οι γιορτές του Χριστού και της Παναγίας – είναι κι αυτές παγκόσμιες ημέρες και μάλιστα… οι πιο παγκόσμιες απ’ όλες, γιατί ο Χριστός εκφράζει την παγκόσμια αγάπη και οι άγιοι είναι εκείνοι που εφάρμοσαν αυτή την αγάπη, όπως τη δίδαξε Εκείνος.

Οι πρόγονοί μας, επίσης, εννοούσαν τις περισσότερες γνωστές γιορτές, γιατί άγιοι γιορτάζουν κάθε μέρα, όλο το χρόνο. Όμως κάποιοι είναι πιο γνωστοί στο λαό και οι γιορτές τους τιμώνται με πανηγυρικές λειτουργίες το πρωί (όπου όλος ο λαός μαζεύεται στις εκκλησίες και όλοι εύχονται μεταξύ τους) και συχνά με μουσικές και χορούς το βράδυ – παλαιότερα και με μερακλίδικα παρεάκια μέσα στη μέρα.

Οι παλιοί Έλληνες ξέρανε αυτές τις γιορτές. Κάποιοι, αν και ολιγογράμματοι, ξέρανε και το βίο των αγίων. Συμμετείχαν στη θεία λειτουργία, πρόσφεραν άρτους και πρόσφορα. Κοινωνούσαν. Μιλούσαν για τις γιορτές και τους αγίους στα παιδιά και τα εγγόνια τους… Αυτά, βεβαίως, δεν είναι μόνο θρησκεία, αλλά και παράδοση και πολιτισμός. Η γνώση τους από εμάς τους σημερινούς και η συμμετοχή μας σε αυτά είναι μια αντίσταση στην αλλοτρίωση.

Την 1η του μηνός, όπως και κάθε πρωτομηνιά, σε όλες τις ορθόδοξες ενορίες και ιερές μονές τελείται η θεία λειτουργία και η ακολουθία του αγιασμού.

Σε όλους τους ναούς που πανηγυρίζουν, όλο το μήνα, στο τέλος του εσπερινού και της θείας λειτουργίας τελείται αρτοκλασία, δηλαδή ευλογία άρτων (ιδιαίτερων παραδοσιακών γλυκών ψωμιών), οι οποίοι στη συνέχεια κόβονται και διανέμονται στους συμμετέχοντες. Επίσης, σε αρκετές εκκλησίες, μετά τη θεία λειτουργία, πραγματοποιείται λιτανεία της επίσημης ιεράς εικόνας του εορταζόμενου αγίου ή γεγονότος, δηλαδή πανηγυρική περιφορά της, με τη συνοδεία των χριστιανών, με ύμνους και προσευχές, είτε γύρω από τον ιερό ναό είτε στους δρόμους του χωριού. Μερικές από τις λιτανείες αναφέρονται σε αυτό τον οδηγό, αλλά γίνονται και σε πολλές άλλες εκκλησίες, χωρίς να επισημαίνεται εδώ.

Των αγίων Αναργύρων Ιατρών Κοσμά και Δαμιανού (1 Ιουλίου). Ήταν γιατροί που δεν έπαιρναν αργύρια (λεφτά), γι’ αυτό ονομάζονται έτσι. Οι άγιοι Ανάργυροι συνολικά είναι τουλάχιστον 20 (άντρες και γυναίκες). Υπάρχουν τρία ζεύγη αγίων αδελφών γιατρών με τα ίδια ονόματα, Κοσμάς και Δαμιανός. Το ένα γιορτάζει 1 Ιουλίου, το άλλο 17 Οκτωβρίου και το τρίτο 1 Νοεμβρίου. Εδώ έχουμε την εκκλησία τους στο προάστιο του Ρεθύμνου Περβόλια, που γιορτάζει 1 Ιουλίου. Τρίκλιτος ναός, τα άλλα δύο κλίτη είναι αφιερωμένα στον άγιο Θεόδωρο τον Τήρωνα (17 Φεβρουαρίου) και τον άγιο Αλέξανδρο Κωνσταντινουπόλεως (30 Αυγούστου). Το απόγευμα της παραμονής της εορτής τελείται εσπερινός, ενώ το πρωί της εορτής τελείται όρθρος και θεία λειτουργία. Μετά το τέλος της θείας λειτουργίας προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Εορτάζει επίσης το αφιερωμένο σε αυτούς παρεκκλήσι της Ιεράς Μονής Σωτήρος Χριστού Κουμπέ (δυτική έξοδος της πόλης του Ρεθύμνου, απέναντι από το στρατόπεδο). Την παραμονὴ της εορτής, από ώρα 6.30΄ μ.μ., τελείται εσπερινὸς καὶ στὴν συνέχεια ψάλλεται ἡ ιερὰ παράκληση τῶν Ἁγίων. Το πρωί της εορτής, από ώρα 6.30΄ π.μ., τελείται όρθρος, θεία λειτουργία, αγιασμός καὶ αρτοκλασία. Μετά το τέλος της θείας λειτουργίας προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Εορτάζει επίσης ο ναός τους στο χωριό Άδελε του δήμου Ρεθύμνου. Αναφέρονται πολλά θαύματα και εμφανίσεις των αγίων σε κατοίκους της περιοχής. Την παραμονή της εορτής τελείται εσπερινός 7.00΄ μ.μ. και ιερά παράκληση 8.00΄ μ.μ. Το πρωί της εορτής τελείται όρθρος και θεία λειτουργία από ώρα 7.00΄ π.μ. Μετά το τέλος της θείας λειτουργίας προσφέρεται κέρασμα από τους ενορίτες.

Η κατάθεσις της τιμίας εσθήτος (φορέματος) της Υπεραγίας Θεοτόκου στον ιερό ναό της Παναγίας Βλαχερνών της Κωνσταντινούπολης (2 Ιουλίου). Η εσθήτα ή μαφόριο της Θεοτόκου είναι το κάλυμμα της αγίας κεφαλής της, που απεικονίζεται στις εικόνες της. Το ιερό και θαυματουργό αυτό κειμήλιο διασωζόταν στο σπίτι μιας ευσεβούς γυναίκας στην περιοχή των Ιεροσολύμων, απογόνου εκείνης της γυναίκας, στην οποία η Θεοτόκος το είχε χαρίσει πριν την κοίμηση της. Εκλάπη από δύο Βυζαντινούς άρχοντες τον 5ο αιώνα μ.Χ. και μεταφέρθηκε στην Κωνσταντινούπολη. Όταν το γεγονός έγινε γνωστό, ο αυτοκράτορας άγιος Λέων Α΄ ο Θραξ (457-474 μ.Χ., εορτάζει 20 Ιανουαρίου) το μετέτρεψε σε δημόσιο θησαυρό και το κατέθεσε για φύλαξη στον ιερό ναό της Παναγίας των Βλαχερνών. Δυστυχώς σήμερα δεν σώζεται και πιθανόν εκλάπη ή καταστράφηκε κατά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους σταυροφόρους της Δ΄ Σταυροφορίας το 1204.

Στην Ιερά Μητρόπολή μας η ανάμνηση του γεγονότος εορτάζεται στον ιερό ναό της Θεοτόκου Κυρίας των Αγγέλων, στην Παλιά Πόλη του Ρεθύμνου. Ο ιστορικός αυτός ναός χρονολογείται από την ύστερη περίοδο της Ενετοκρατίας στην Κρήτη, αρχικά ήταν ρωμαιοκαθολικός ναός του τάγματος των Δομινικανών μοναχών αφιερωμένος στην αγία Μαρία Μαγδαληνή. Με την τουρκική κατάκτηση του Ρεθύμνου (1646) οι Τούρκοι τον μετέτρεψαν σε τζαμί, όμως το 1917 παραχωρήθηκε στους ορθόδοξους χριστιανούς, μετά τη θαυματουργική ανακάλυψη παλαιάς εικόνας της Θεοτόκου στο εσωτερικό του.

Την εορτή της κατάθεσης της τιμίας εσθήτος της Υπεραγίας Θεοτόκου τιμά επίσης εξωκλήσι αφιερωμένο σε αυτήν στο χωριό Βιράν Επισκοπή, δήμου Μυλοποτάμου, λίγα χιλιόμετρα από το Ρέθυμνο.

Η Σύναξη της ιεράς εικόνας της Παναγίας Γαλακτοτροφούσας (3 Ιουλίου). panagia-galaktotrofousaΕικονογραφικός τύπος της Θεοτόκου, που εικονίζεται να θηλάζει το νεογέννητο Χριστό. Η ιστορική εικόνα της Παναγίας Γαλακτοτροφούσας βρίσκεται στο Άγιο Όρος και είναι η μία από τις δύο εικόνες της Παναγίας που έλαβε ο άγιος Σάββας, αρχικά πρίγκιπας και στη συνέχεια αρχιεπίσκοπος της Σερβίας, ιδρυτής της Ιεράς Μονής Χιλανδαρίου του Αγίου Όρους, από την Ιερά Μονή Οσίου Σάββα των Ιεροσολύμων (η άλλη είναι η ιερά εικόμα της Παναγίας Τριχερούσας, του αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού). Πριν κοιμηθεί ο όσιος Σάββας είχε δώσει εντολή να δωθούν αυτές οι δύο εικόνες στον πρώτο επίσκοπο με το όνομα Σάββας που θα επισκεφτόταν το μοναστήρι, πράγμα που συνέβη το 13ο αιώνα. Ο άγιος Σάββας της Σερβίας μετέφερε τις εικόνες στο Άγιο Όρος, και συγκεκριμένα στη μονή, την οποία ο ίδιος ίδρυσε. Η Παναγία Γαλακτοτροφούσα βρίσκεται στο σερβικό Κελλί των Καρυών “Τυπικαριό”, όπου ο ίδιος συχνά διέμενε και όπου υπάρχει μέχρι σήμερα τοποθετημένη στο τέμπλο στα δεξιά της Ωραίας Πύλης, δηλαδή στην κανονική θέση της εικόνας του Χριστού, η οποία βρίσκεται στα αριστερά, αντίθετα με την επικρατούσα συνήθεια.

Στην Ιερά Μητρόπολή μας η σύναξη της Θεοτόκου Γαλακτοτροφούσας τιμάται στον ιστορικό ιερό προσκυνηματικό ναό της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας ή Παναγίας Γαλατούς στο χωριό Καψαλιανά δήμου Ρεθύμνου, που υπάγεται στην ενορία Πίκρι. Στοιχεία γι’ αυτόν βλ. στην εορτή της Παναγίας Μυρτιδιώτισσας, 24 Σεπτεμβρίου.

Της αγίας Κυριακής (7 Ιουλίου). Ήταν μια κοπέλα 16 χρονών, που συνελήφθη μαζί με τους γονείς της το 282 μ.Χ. επειδή ήταν χριστιανοί. Οι γονείς της βασανίστηκαν και θανατώθηκαν κι εκείνη ανακρίθηκε και οι Ρωμαίοι τη βασάνισαν απάνθρωπα, για να αρνηθεί το Χριστό και να λατρέψει τους αρχαίους θεούς. Όταν φάνηκε πως δεν υποχωρεί, καταδικάστηκε σε αποκεφαλισμό, αλλά πριν της κόψουν το κεφάλι, η αγία ξεψύχησε. Όμορφη μικρή εκκλησία της αγίας υπάρχει στο υπόγειο του ναού της αγίας Φωτεινής, στον Κουμπέ. Υπάρχουν επίσης ναοί της στα Τρία Μοναστήρια (Ρέθυμνο) και στα χωριά:

Δήμου Ρεθύμνου

Αγία Τριάδα (εξωκλήσι σε ρεματιά). Υπάγεται στην ενορία Μέσης.
Άγιος Γεώργιος (συνοικισμός που υπάγεται στην ενορία Αρμένων).
Άγιος Κωνσταντίνος (εξωκλήσι).
Αργυρούπολη. Εξωκλήσι της βυζαντινής εποχής, με τοιχογραφίες.
Γωνιά (εξωκλήσι).
Γουλεδιανά.
Πίκρι. Εξωκλήσι του 13ου αιώνα, στην περιοχή Καστροκεφάλα. Βρίσκεται εκτός οικισμού, στην κορυφή ενός λόφου που στα Ανατολικά-Βόρεια και Δυτικά υπάρχει φαράγγι και μπροστά απλώνεται πανοραμικά η θέα του κάμπου από ψηλά του χωριού Επισκοπής μέχρι και την θάλασσα μπροστά από την Σκαλέτα. Αν και ανακατασκευασμένος κατά το μεγαλύτερο μέρος του τη δεκαετία του 1980, ο ναός διασώζει ίχνη του αρχικού κτίσματος στον δυτικό και ανατολικό τοίχο καθώς και στο δάπεδό του. Ανάγεται στην περίοδο της Βενετοκρατίας. Ανήκει στο τύπο του μονόχωρου καμαροσκέπαστου ναού με ένα σφενδόνι που στηρίζει τον θόλο. Εκεί, κατά την παράδοση υπήρχε οικισμός με κάστρο στην κορυφή του, γι’ αυτό και η ονομασία Καστροκεφάλα.

Την παραμονή της εορτής, από ώρα 6.30΄ μ.μ., τελείται ο πανηγυρικός εσπερινός μαζί με τον παρακλητικό κανόνα προς τιμήν της αγίας. Το πρωί της εορτής, από ώρα 6.45΄ π.μ., τελείται η ακολουθία του μεσονυκτικού, του όρθρου και της θείας λειτουργίας και στο τέλος η λιτανεία της ιεράς εικόνας της αγίας πέριξ του ναού. Μετά τη θεία λειτουργία προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Χώνος. Δίκλιτος ναός. Το βόρειο κλίτος είναι αφιερωμένο στον Eυαγγελισμό της Θεοτόκου (25 Μαρτίου).

Δήμου Μυλοποτάμου

Άγιος Γεώργιος (συνοικισμός που υπάγεται στην ενορία Αρμένων).
Άγιος Κωνσταντίνος (εξωκλήσι).
Αργυρούπολη. Εξωκλήσι της βυζαντινής εποχής, με τοιχογραφίες.
Γωνιά (εξωκλήσι).
Γαράζο.
Γουλεδιανά.
Πρίνος (εξωκλήσι στην περιοχή Λατζιμά).
Χώνος. Δίκλιτος ναός. Το βόρειο κλίτος είναι αφιερωμένο στον Eυαγγελισμό της Θεοτόκου (25 Μαρτίου).

Του αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη (14 Ιουλίου). Είναι ένας από τους νεότερους αγίους Πατέρες της Εκκλησίας, μοναχός στο Άγιο Όρος Άθως (Αγιορείτης) με τεράστια μόρφωση, ο οποίος έζησε κατά την περίοδο της Τουρκρατίας, το 18ο αιώνα. Από αγάπη προς τον σκλαβωμένο στους Τούρκους ελληνικό λαό, επιδώθηκε στη συγγραφή σειράς βιβλίων, για να προσφέρει τον πλούτο της πνευματικής παράδοσης της Ορθόδοξης Εκκλησίας στη νεοελληνική γλώσσα της εποχής του και με τρόπο κατανοητό από τους απλούς ανθρώπους που είχαν χαμηλή μόρφωση. Το έργο του συνάντησε αντιδράσεις από συντηρητικούς κύκλους της εποχής του. Ανήκει στο κίνημα που ονομάστηκε από τους αντιπάλους του «Κολλυβάδες», ένα κίνημα μορφωμένων ορθόδοξων μοναχών (αρκετοί από αυτούς είναι άγιοι), οι οποίοι αγωνίστηκαν για την πνευματική αναβάθμιση του υπόδουλου ελληνικού λαού, δίνοντας μεγάλη έμφαση στη διατήρηση της ιδιαίτερης πολιτισμικής και θρησκευτικής ταυτότητάς του. Ανάμεσα στα έργα του αγίου Νικοδήμου του Αγιορείτη ξεχωρίζουν η Φιλοκαλία (πολύτομη συλλογή χαρακτηριστικών κειμένων των αρχαίων Πατέρων της Εκκλησίας, η οποία επηρέασε πάρα πολύ την πνευματική ζωή του ελληνικού λαού κατά την εποχή του, αλλά και των σλαβικών λαών, μετά τη μετάφρασή της στη σλαβική γλώσσα από τον άγιο Παΐσιο Βελιτσκόφσκι), το Πηδάλιον (συλλογή, μετάφραση και ερμηνεία των αρχαίων ιερών κανόνων της Ορθόδοξης Εκκλησίας, που δίνουν κατευθύνσεις για την ηθική, τη συμπεριφορά και τη θρησκευτική ζωή) και ο Αόρατος Πόλεμος, έργο που αναφέρεται στον πνευματικό αγώνα του χριστιανού για την ένωσή του με τον Τριαδικό Θεό. Επίσης ο άγιος συνέταξε τον Συναξαριστή Νεομαρτύρων, μια συγκλονιστική συλλογή καταγραφών των περιπετειών, των βασανισμών και των εκτελέσεων (αλλά και πολλών θαυμάτων) των αγίων μαρτύρων της εποχής της Τουρκοκρατίας, που θανατώθηκαν από την οθωμανική εξουσία λόγω της ορθόδοξης χριστιανικής πίστης τους. Συνέταξε επίσης εκκλησιαστικές ιερές ακολουθίες (υμνογραφικά έργα), όπως την ακολουθία προς τιμήν των νεομαρτύρων και τον ιερό παρακλητικό κανόνα προς την Παναγία τη Γοργοεπήκοο (δες 1 Οκτωβρίου).

Η μνήμη του αγίου τιμάται στο αφιερωμένο σε αυτόν βόρειο κλίτος στον ιερό ναό των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης της πόλης του Ρεθύμνου. Πρόκειται για τρίκλιτο ναό της δεκαετίας του 1970, δίπλα στο σταθμό των λεωφορείων (ΚΤΕΛ) και στο παλαιό κοιμητήριο της πόλης μας. Το νότιο κλίτος είναι αφιερωμένο στον άγιο μάρτυρα Ευγένιο (13 Δεκεμβρίου). Το απόγευμα της παραμονής της εορτής τελείται εσπερινός και το πρωί της εορτής, από ώρα 7.00΄, τελείται ο όρθρος και η θεία λειτουργία.

Της αγίας Μαρίνας (17 Ιουλίου). 15χρονη χριστιανή κοπέλα, που συνελήφθη από τους Ρωμαίους το 270 μ.Χ. Την υπέβαλαν σε απίστευτα βασανιστήρια, όπως και την αγία Κυριακή (γι’ αυτό και οι δύο είναι μεγαλομάρτυρες). Τελικά την αποκεφάλισαν. Κατά τη φυλάκισή της, είδε το διάβολο με τρομακτική μορφή. Αρχικά πανικοβλήθηκε, αλλά μετά έκανε μια σύντομη προσευχή, άρπαξε ένα σφυρί που υπήρχε στο κελί της (ίσως για όργανο βασανισμού) και τον χτύπησε στο κεφάλι. Γι’ αυτό πολλές φορές ζωγραφίζεται να κρατάει το διάβολο από τα κέρατα.

Υπόψιν ότι στις ορθόδοξες εικόνες ο διάβολος ζωγραφίζεται πολύ μικρός σε μέγεθος. Αυτό θέλει να δηλώσει ότι η δύναμή του είναι μικρή μπροστά στη δύναμη του Χριστού και των αγίων, αλλά και ότι όποιο πλάσμα είναι μακριά απ’ το Θεό, δεν έχει αληθινή ζωή, γιατί ο Θεός είναι η πηγή της (αιώνιας) ζωής. Έτσι ο διάβολος (παρόλο που είναι υπαρκτό πρόσωπο – αποστάτης άγγελος – κι όχι σύμβολο, όπως νομίζουν πολλοί) δεν είναι ακριβώς ζωντανός, αλλά «ζωντανός νεκρός» (πνευματικά νεκρός).

Η αγία Μαρίνα έχει κάνει αμέτρητες εμφανίσεις και θαύματα σε όλες τις εποχές. Πρόσφατο θαύμα της, που έγινε πασίγνωστο, είναι η εμφάνισή της στο χειρουργείο αμερικάνικου νοσοκομείου, όπου υποβαλλόταν σε μεταμόσχευση μυελού των οστών ένα παιδάκι από την Κύπρο (ο Ανδρέας Βασιλείου). Την είδαν όλοι και το περιστατικό, με μαρτυρία της ίδιας της οικογένειας του παιδιού, δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Έθνος της 16.7.2006 και μεταδόθηκε σε τηλεοπτικές εκπομπές κ.τ.λ.

Ναούς της κοσμαγάπητης αγίας έχουμε στα χωριά:

Δημου Ρεθύμνου

Αμνάτος. Ναός του 13ου αιώνα, κατάλοιπο παλαιάς γυναικείας Μονής. Δίπλα στο προαύλιο του ναού διασώζεται το κτήριο των κελιών, που τώρα είναι ιδιόκτητη κατοικία. Την παραμονή της εορτής, από ώρα 7.00΄ μ.μ., τελείται ο πανηγυρικός εσπερινός μαζί με τον παρακλητικό κανόνα προς τιμήν της αγίας. Το πρωί της εορτής, από ώρα 6.45΄ π.μ., τελείται η ακολουθία του μεσονυκτικού, του όρθρου και της θείας λειτουργίας και στο τέλος η λιτανεία της ιεράς εικόνας της αγίας πέριξ του ναού. Μετά τη θεία λειτουργία προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Αργυρούπολη.

Ιρφάν Μετόχι (ιδιωτικός ναός στην αυλή οικίας στη μέση του δρόμου, ο οποίος χωρίζεται στα δυο και τα αυτοκίνητα περνούν από τις δύο πλευρές του ναού).
Κούφη. Μονόκλιτος ναός. Το τέμπλο είναι του 1910.
Λούτρα (κοιμητηριακός ναός).
Όρος. Υπάρχουν εικόνες του 1862 και 1871. Υπάγεται στην ενορία Καρές.

Δήμου Μυλοποτάμου

Αγγελιανά (εξωκλήσι).

Καλαμάς. Ναός του 19ου αιώνα, ευρισκόμενος σε φαράγγι κοντά στον οικισμό. Υπάγεται στην ενορία Πασσαλιτών. Την παραμονή ώρα 6.00΄ μ.μ. τελείται Μέγας Εσπερινός και το πρωί της εορτής, από ώρα 7.00΄  π.μ., όρθρος και πανηγυρική θεία λειτουργία. Στο τέλος της θείας λειτουργίας προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Κρυωνέρι (Ασσύρωτοι). Βυζαντινός αγιογραφημένος ναός (εξωκλήσι).

Λιβάδια. Τρίκλιτος ναός· τα άλλα κλίτη είναι αφιερωμένα στους αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη (21 Μαΐου) και στον άγιο Mάμαντα (2 Σεπτεμβρίου).

Πέραμα (εξωκλήσι).

Δήμος Ανωγείων

Ανώγεια (εξωκλήσι, 1843).

Του προφήτη Ηλία (20 Ιουλίου). Είναι η πιο γνωστή γιορτή αγίου της Παλαιάς Διαθήκης, μαζί με τις γιορτές της αγίας Άννας και του αγ. Ιωάννη του Προδρόμου (και ο Πρόδρομος ανήκει χρονικά στην Παλ. Διαθήκη, γιατί θανατώθηκε πριν την ανάσταση του Χριστού – κι ας ήταν σύγχρονος του Χριστού και ας αναφέρεται η ιστορία του στα βιβλία της Καινής Διαθήκης).

Ο προφήτης Ηλίας έζησε γύρω στο 850 π.Χ. Τότε το βασιλικό ζεύγος του Ισραήλ, Αχαάβ και Ιεζάβελ, είχαν επιβάλει στους Ισραηλίτες τη λατρεία του βαβυλωνιακού θεού Βάαλ (με ανθρωποθυσίες). Ο προφήτης Ηλίας αντιστάθηκε δυναμικά στη λατρεία αυτή, γι’ αυτό και καταδιώχθηκε σκληρά από το βασιλιά και τη βασίλισσα και έζησε ένα διάστημα κρυμμένος στα βουνά. Γι’ αυτό οι εκκλησίες του είναι στις κορυφές και στις ερημιές. Ήταν εξαιρετικά θαυματουργός ακόμη και όταν ζούσε και είναι γνωστό πως, όταν ήταν στην ερημιά, του έφερνε ψωμί ένας κόρακας.

Κατά την Παλαιά Διαθήκη, ο προφήτης Ηλίας δεν πέθανε, αλλά τον πήρε στον ουρανό ένα πύρινο άρμα, μπροστά στα μάτια του μαθητή του, του προφήτη Ελισσαίου (που γιορτάζει 14 Ιουνίου). Αυτό το βλέπουμε και στις εικόνες του. Επειδή λοιπόν αναφέρεται στην Παλ. Διαθήκη ότι, πριν από το Χριστό, θα έρθει ο Ηλίας να προετοιμάσει τον ερχομό Του, επικρατεί η άποψη ότι ο άγιος Ηλίας φυλάσσεται κάπου ζωντανός από το Θεό και θα επιστρέψει λίγο πριν τη Δευτέρα Παρουσία.

Ίσως μάλιστα είναι ο ένας από τους δύο προφήτες που αναφέρει η Αποκάλυψη, ότι θα ηγηθούν των χριστιανών κατά τα χρόνια του Αντίχριστου, δηλ. του παγκόσμιου αυτοκράτορα που θα ανακηρύξει τον εαυτό του θεό, θα σφραγίσει τους πιστούς του με το 666 και θα κάνει τρομερό διωγμό σε όποιους αρνούνται να τον λατρέψουν. Ο άλλος προφήτης ίσως είναι ο δίκαιος Ενώχ, που έζησε πριν τον Κατακλυσμό και επίσης «ο Θεός τον μετακίνησε σε άγνωστο τόπο», κατά την Παλ. Διαθήκη, όπως και τον Ηλία.

Στην πόλη μας έχουμε ναούς του προφ. Ηλία στα Τρία Μοναστήρια και στον ομώνυμο λόφο πάνω απ’ την Καλλιθέα, βγαίνοντας από την οδό Θεοτοκοπούλου.

Επίσης, στα χωριά:

Δήμου Ρεθύμνου
Αργυρούπολη (κοιμητηριακός ναός).
Γάλλος.
Επισκοπή. Τρίκλιτος ναός θεμελιωμένος το 1923 στη θέση παλαιού ναού, με ιστορικές ιερές εικόνες, άμφια και λειτουργικά σκεύη και βιβλία. Τα άλλα δύο κλίτη είναι αφιερωμένα στον άγιο Αντώνιο το Μέγα και Καθηγητής της Ερήμου (17 Φεβρουαρίου) και στην Αγία Τριάδα (εορτάζεται τη Δευτέρα του Αγίου Πνεύματος, βλ. σχετικά στο κεφάλαιο των πασχαλινών πανηγύρεων της Μητροπόλεώς μας). Στο Ιερό του ναού φυλάσσεται λειψανοθήκη αφιερωμένο στους αγίους Τέσσερις Νεομάρτυρες του Ρεθύμνου (βλ. 28 Οκτωβρίου), η οποία περιέχει τεμάχιο ιερού λειψάνου των αγίων, βαμβάκι εμποτισμένο με το αίμα τους και μικρή πέτρα ακονίσματος, στην οποία ο δήμιος ακόνισε το σπαθί, με το οποίο τους αποκεφάλισε το 1824. Τα ιερά αυτά κειμήλια διέσωσε ο ιερέας Ευστάθιος Τσουράκης, αυτόπτης μάρτυρας στο μαρτύριο των αγίων και, αργότερα, στην ανακομιδή (εκταφή) των ιερών λειψάνων τους. Την παραμονή της εορτής, από ώρα 7.00΄ μ.μ., τελείται πανηγυρικός εσπερινός και ψάλλεται ο παρακλητικός κανόνας προς τον προφήτη Ηλία, ενώ το πρωί της εορτής, από ώρα 7.00΄ π.μ., τελείται όρθρος και θεία λειτουργία. Μετά το τέλος του εσπερινού και της θείας λειτουργίας προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Μαρουλάς. Παλαιός ναός (εξωκλήσι) στην πλαγιά λόγου με υπέροχη θέα, σε απόσταση 250 μέτρων από το χωριό. Σύμφωνα με την παράδοση, κατά την περίοδο της Τουρκοκρατίας, οι Τούρκοι αποπειράθηκαν να τον γκρεμίσουν περισσότερες από μία φορές. Όμως, όταν έφταναν εκεί, αντί για το ναό, έβλεπαν μόνον ένα μεγάλο βράχο. Στο ναό υπάρχει μεγάλη εικόνα του προφήτη Ηλία με χρονολογία 1897, έργο του αγιογράφου Χαμαράκη από το χωριό Πηγή Ρεθύμνης. Την παραμονή της εορτής, κατά τη δύση του ηλίου, τελείται μέγας εσπερινός, ενώ το πρωί της εορτής, από ώρα 7.00΄ π.μ., τελείται όρθρος και θεία λειτουργία. Μετά τον εσπερινό, ο πολιτιστικός σύλλογος του χωριού (ο οποίος ονομάζεται «Προφήτης Ηλίας») προσφέρει δείπνο στους συμμετέχοντες.

Χάρκια (μετόχι της Ιεράς Μονής Αρκαδίου).

Πανηγυρίζει όμως και το ιστορικό μοναστήρι του προφήτη Ηλία στο χωριό Ρούστικα του δήμου Ρεθύμνου, όπου έζησε ο γέροντας Ευμένιος, ένας σύγχρονος άγιος μοναχός, που κοιμήθηκε τα Χριστούγεννα του 2005.

Δήμου Μυλοποτάμου

Αγιά (εξωκλήσι).

Αρχαία Ελεύθερνα. Το τέμπλο του ναού χρονολογείται στο 1895. Μετά το τέλος της θείας λειτουργίας προσφέρεται γεύμα στους συμμετέχοντες.

Επισκοπή (υπάγεται στην ενορία Δαφνέδων). Ιδιωτικός ναός (εξωκλήσι). Την παραμονή της εορτής, από ώρα 6.30΄μ.μ., τελείται εσπερινός και το πρωί της εορτής, από ώρα 7.30΄, τελείται ο όρθρος και η θεία λειτουργία, με λιτανεία της ιεράς εικόνας του αγίου. Μετά τη θεία λειτουργία, προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες στο σπίτι των κτιτόρων του ιερού ναού.

Έρφοι (εξωκλήσι).

Δήμος Ανωγείων

Ανώγεια. Εξωκκλήσι στην τοποθεσία Κορίτσι, κάτω από το βουνό Σκίνακας, όπου βρίσκεται το αστεροσκοπείο. Βρίσκεται δίπλα σε φυσική πηγή νερού, σε τόπο απαράμιλλη θέα. Η περιοχή θυμίζει έντονα σκηνές από το βίο του προφήτη Ηλία, όπως παριστάνεται στις ορθόδοξες αγιογραφίες.

Την παραμονή της εορτής, από ώρα 5.00΄ μ.μ., τελείται εσπερινός και την ημέρα της εορτής, από ώρα 7.00΄ π.μ., όρθρος και θεία λειτουργία. Μετά τη θεία λειτουργία προσφέρεται κέρασμα στους προσκυνητές από τους κτηνοτρόφους της οικογένειας Μανουρά, οι οποίοι ποιμένουν τα κοπάδια τους στην ευρύτερη περιοχή.

Της αγίας Μαρίας της Μαγδαληνής (22 Ιουλίου). Σπουδαία αγία της πρώτης Εκκλησίας, μαθήτρια του Χριστού, μυροφόρος και ισαπόστολος. Γράφτηκαν πολλοί μύθοι γι’ αυτήν, όπως ότι ήταν πόρνη που μετανόησε, ότι ήταν εκείνη που άλειψε τα πόδια του Ιησού με μύρο, ακόμη κι ότι, δήθεν, ήταν ερωτευμένη με το Χριστό ή και σύζυγός Του! Αυτά δεν έχουν ερείσματα στις ιστορικές πηγές.

Κατά τα ιερά ευαγγέλια, η αγία Μαρία Μαγδαληνή δεν ήταν πόρνη, αλλά δαιμονισμένη, που τη θεράπευσε ο Χριστός, και από τότε έγινε μαθήτριά Του (είχε κι άλλες μαθήτριες, όπως την αγία Φωτεινή, την αγία Ιωάννα, την αγία Μαρία του Κλωπά κ.ά., που τις βλέπουμε ως μυροφόρες κατά το Πάσχα). Μετά την ανάσταση του Χριστού κήρυξε το χριστιανισμό σε πολλά μέρη, μέχρι και τη Ρώμη. Έζησε χρόνια στην Έφεσο, κοντά στον άγιο Ιωάννη τον ευαγγελιστή, και εκεί κοιμήθηκε και ετάφη. Το σώμα της ανακαλύφθηκε άφθαρτο και μεταφέρθηκε τον 9ο αιώνα μ.Χ. στην Κωνσταντινούπολη. Χάθηκε, μάλλον, με την εισβολή των σταυροφόρων στην Κωνσταντινούπολη το 1204 (που λεηλάτησαν την Πόλη), αλλά το ένα χέρι της φυλάσσεται στο Άγιο Όρος, στη μονή της Σίμωνος Πέτρας (Πέτρας του αγίου Σίμωνος). Είναι άφθαρτο και διατηρεί θερμοκρασία σώματος. Στο Άγιο Όρος την τιμούν πάρα πολύ, ενώ εδώ έχουμε το ναό της στο χωριό Νέα Μαγνησία δήμου Ρεθύμνου, πολύ κοντά στην πόλη του Ρεθύμνου (ανατολικά, μετά τον οικισμό Σταυρωμένος, στην παλαιά εθνική οδό). Υπάγεται στην ενορία Πρίνου.

Της αγίας Άννας, μητέρας της Παναγίας και γιαγιάς του Ιησού Χριστού (25 Ιουλίου). Είναι η κανονική γιορτή της αγίας Άννας (η κοίμησή της), ενώ στις 9 Δεκεμβρίου εορτάζεται η σύλληψη της αγίας Άννας, δηλαδή η κυοφορία της Θεοτόκου από την αγία Άννα, 9 μήνες πριν το Γενέσιο της Θεοτόκου στις 8 Σεπτεμβρίου). Οι άγιοι Ιωακείμ και Άννα είναι οι γονείς της Παναγίας. Την απόχτησαν σε μεγάλη ηλικία, μετά από πολλή προσευχή. Είναι γνωστή η ιστορία τους. Όταν η Παναγία έγινε τριών ετών, οι γονείς της την πήγαν στο Ναό των Ιεροσολύμων και την παρέδωσαν στην προστασία του ιερέα και συγγενή τους αγίου Ζαχαρία, που αργότερα έγινε ο πατέρας του αγ. Ιωάννη του Προδρόμου. Έτσι η Παναγία έμεινε στο ναό μέχρι 15 ετών, όπου έγινε ο Ευαγγελισμός και έμεινε έγκυος στο Χριστό (χωρίς κρίνο – ο κρίνος είναι μύθος, δεν αναφέρεται στο ευαγγέλιο).

Οι γονείς της, που ήταν ηλικιωμένοι όταν γεννήθηκε, δε ζούσαν όταν έγινε ο Ευαγγελισμός. Άρα η αγία Άννα είναι η γιαγιά του Χριστού. Ιωακείμ και Άννα θεωρούνται προστάτες άγιοι των ζευγαριών που δε μπορούν να κάνουν παιδιά. Λείψανο της αγίας υπάρχει στο Άγιο Όρος, στο μικρό μοναστηράκι (σκήτη) που υπάρχει εκεί προς τιμήν της.

Ναό της αγίας Άννας έχουμε στην περιοχή Τρία Μοναστήρια, νότια της πόλης του Ρεθύμνου.

Επίσης, εορτάζει το μικρό εξωκλήσι της σε σπήλαιο στην πόλη του Ρεθύμνου. Είναι ένας μικροσκοπικός σπηλαιώδης ναός, που συνδέεται με ένα (κάπως μεγαλύτερο) ναό του αγίου Αντωνίου του Μεγάλου και Καθηγητού της Ερήμου (17 Ιανουαρίου), στην πλαγιά του λόφου του Τιμίου Σταυρού, πάνω από το κοιμητήριο του Ρεθύμνου και τον ιερό ναό των αγίων Κωνσταντίνου και Ελένης (21 Μαΐου), κάτω από τον ιερό προσκυνηματικό ναό του Τιμιου Σταυρού (14 Σεπτεμβρίου).

Βρίσκεται μέσα σε μια γραφική γειτονιά, ανάμεσα στα σπίτια, που έχει την ιδιαιτερότητα ότι είναι χτισμένη δίπλα σε μια σκάλα, που ανεβαίνει στον ιερό ναό του Τιμίου Σταυρού. Ο λόφος αυτός ονομαζόταν από τους παλαιούς Ρεθυμνιώτες Φουρκοκέφαλο, δηλαδή λόφος της φούρκας (κρεμάλας), επειδή κατά την περίοδο της Ενετοκρατίας (για το Ρέθυμνο 1211-1646, έως την κατάληψη της πόλης από τους Τούρκους) οι σκληροί Ενετοί κατακτητές εκτελούσαν εκεί τους Κρητικούς επαναστάτες που συλλαμβάνονταν. Στη συνέχεια πετούσαν τα σώματά τους στο γκρεμό και τα άφηναν εκεί άταφα, στο έλεος των ζώων και της φθοράς. Αυτός είναι και ο λόγος, σύμφωνα με την παράδοση, που οι ορθόδοξοι χριστιανοί διαμόρφωσαν εκεί, στο μικρό σπήλαιο, τους δύο ναΐσκους προς τιμήν του αγίου Αντωνίου και της αγίας Άννας, στη μνήμη δύο εκτελεσθέντων (πατέρα και κόρης), που είχαν αυτά τα ονόματα.

Την παραμονή της εορτής, από ώρα 6.00΄μ.μ., τελείται εσπερινός και το πρωί της εορτής, από ώρα 7.00΄, τελείται ο όρθρος και η θεία λειτουργία. Ο ναός εορτάζει επίσης στις 9 Δεκεμβρίου.

Η αγία επίσης εορτάζεται στους ναούς της, στα χωριά:

Δήμου Ρεθύμνου

Λούτρα (εξωκλήσι).

Μαρουλάς.

Πίκρι. Εξωκλήσι του 1884, σε πλαγιά κατάφυτου λόφου. Ο ναός της Αγίας Άννας, μονόχωρος καμαροσκέπαστος ναΐσκος, στην ανατολική πλευρά του φαραγγιού, άλλοι τρείς ναοί που ανάγεται στην περίοδο της Βενετοκρατίας. του οποίου η βόρεια πλευρά φέρει φαρδιά αντηρίδα ως αντιστήριξη πιθανόιν, επειδή είναι κτισμένος στο άκρο μιας πεζούλας. Ενδιαφέρον στοιχείο αποτελεί ο γλυπτός διάκοσμος τόσο των δύο μικρών  φωτιστικών ανοιγμάτων του όσο και του θυρώματος, του οποίου το ανώφλι κοσμείται με τρία διαφορετικά σταυρόσχημα μοτίβα, ενώ στα αριστερά του βρίσκεται μικρός αδιάγνωστος θυρεός με τέσσερις σταυρούς στο πλαίσιο του τελαμώνα. Το ορθογώνιο άνοιγμα πάνω από την είσοδο κοσμείται επίσης με διάτρητο κόσμημα εν είδει σκακιέρας. Η εντοιχισμένη μεταγενέστερη επιγραφή στο ανακουφιστικό τόξο αναφέρει «Οικοδομήθει αυτή. Έγινε υπό του Ιακώβου Πετρουλάκη διά χειρός Μάρκου Μαρκίδη. Τον Ιούνιον έτος 1884».

Την παραμονή της εορτής, από ώρα 6.30΄ μ.μ., τελείται ο πανηγυρικός εσπερινός μαζί με τον παρακλητικό κανόνα προς τιμήν της αγίας. Το πρωί της εορτής, από ώρα 6.45΄ π.μ., τελείται η ακολουθία του μεσονυκτικού, του όρθρου και της θείας λειτουργίας και στο τέλος η λιτανεία της ιεράς εικόνας της αγίας πέριξ του ναού.

Χάρκια. Ιστορικό παλαιό εξωκλήσι με περίτεχνο τέμπλο, στην κάτω μεριά του χωριού. Το τέμπλο με τον περίτεχνο ανάγλυφο διάκοσμο φιλοτεχνήθηκε γύρω στο 1920 από τον εξαίρετο λαϊκό ξυλογλύπτη και κατασκευαστή τέμπλων Γιαννιό (Ιωάννη) Λίτινα [Gianniόs (John) Litinas] από το χωριό Πλατάνια Αμαρίου, ο οποίος πέθανε αφήνοντας ασκάλιστο τον τελευταίο μικρό κίονα. Υπάρχουν εικόνες του 19ου αιώνα και αντιμήνσιο του 1878. Μετά τη θεία λειτουργία ο πολιτιστικός σύλλογος του χωριού προσφέρει γεύμα στους συμμετέχοντες.

Δήμου Μυλοποτάμου

Αβδανίτες. Κτίσμα της εποχής της Ενετοκρατίας. Υπάγεται στην ενορία Δαμαβόλου.

Της αγίας Παρασκευής (26 Ιουλίου). Μεγαλομάρτυρας, που βασανίστηκε από τους Ρωμαίους σε μικρή ηλικία, όπως οι αγίες Κυριακή και Μαρίνα. Εξαιρετικά θαυματουργή και προστάτισσα των ματιών, επειδή θεράπευσε τα καμένα μάτια του ηγεμόνα που τη βασάνιζε. Γι’ αυτό ζωγραφίζεται να κρατάει ένα δίσκο με δυο μάτια (οι ορθόδοξες εικόνες δεν είναι «ρεαλιστικές», γι’ αυτό δεν προκαλεί φρίκη αυτή η σκηνή).

Ναοί της υπάρχουν στα χωριά:

Δήμου Ρεθύμνου

Αγία Παρασκευή (που φέρει το όνομα της αγίας). Ένα όμορφο ξωκλήσι πάνω σε γέφυρα μικρού ποταμού στην έξοδο του χωριού. Υπάγεται στην ενορία Άδελε.

Υπάρχουν στοιχεία ότι χρονολογείται από την περίοδο της Ενετοκρατίας και είναι ένας από τους παλαιότερους ναούς της ενορίας, μαζί με τον Άγιο Παύλο (14ος – 15ος αιώνας). Όπως αναφέρεται ήταν αγιογραφημένος. Ο ναός που υπάρχει τώρα ανακαινίστηκε το 1940.

Μαρτυρίες αναφέρουν ότι μέσα στα χαλάσματα του ναού βρέθηκε η εικόνα της Αγίας Παρασκευής. Στην ανατολική πλευρά του ναού υπάρχει μια πηγή, που περνάει μέσα από την εκκλησία και με το αγίασμα πλένονται οι πιστοί και συχνά θεραπεύονται από ανίατες ασθένειες, ιδιαίτερα ασθένειες των ματιών.

Οι πιστοί διηγούνται πολλά θαύματα από την εποχή της Τουρκοκρατίας, αλλά και σύγχρονα. Η παράδοση αναφέρει ότι στην περίοδο της Τουρκοκρατίας μία γυναίκα του χωριού δούλευε σε ως υπηρέτρια σε μια Τουρκάλα, μουσουλμάνα, η οποία ήταν τυφλή. Η Τουρκάλα είχε ακούσει για την αγία Παρασκευή και ζήτησε από την υπηρέτρια να της φέρει αγιασμό από την εκκλησία. Αυτή όμως δεν της πήγε αγίασμα από την εκκλησία, αλλά νερό από το σπίτι της, γιατί θεώρησε ότι η Αγία δεν θα τη βοηθούσε, επειδή δεν ήταν χριστιανή, αλλά μουσουλμάνα. Η Τουρκάλα όμως, μόλις έπλυνε τα μάτια της, είδε το φως της. Αναφέρονται επίσης και άλλες μαρτυρίες με μουσουλμάνες που πήγαιναν στην πηγή να πλύνουν τα ρούχα τους και η αγία εμφανιζόταν και τις έδιωχνε, όπως επίσης και διάφορα θαυμαστά γεγονότα κατά το χτίσιμο – ανακαίνιση του ναού, όπου άνθρωποι και ζώα έπεφταν στην χαράδρα και με την επέμβαση της αγίας δεν πάθαιναν τίποτα.

Την παραμονή της εορτής τελείται Εσπερινός 7.30΄ μ.μ. και Ιερά παράκληση 9.00΄ μ.μ. Το πρωί της εορτής τελείται όρθρος και θεία λειτουργία από ώρα 7.00΄ π.μ. Μετά το τέλος της θείας λειτουργίας προσφέρεται κέρασμα από τους ενορίτες.

Αργυρούπολη.

Γάλλος. Δεξιό κλίτος Ιερού Ναού Αγίου Χαραλάμπους (10 Φεβρουαρίου). Την παραμονή της εορτής, από ώρα 7.30΄ μ.μ., τελείται εσπερινός και ψάλλεται η ιερά παράκληση της αγίας, ενώ το πρωί της εορτής τελείται όρθρος και θεία λειτουργία από ώρα 7.00΄ π.μ.

Επισκοπή. Σπηλαιώδης ναός στο χώρο λαξευμένου ρωμαϊκού τάφου. Εξωκλήσι σε μικρή απόσταση βορειοανατολικά του χωριού. Πιθανόν η διαμόρφωση του ναού ανάγεται στην εποχή της Τουρκοκρατίας. Την παραμονή της εορτής τελείται εσπερινός από ώρα 7.00΄ μ.μ. Το πρωί της εορτής τελείται όρθρος και θεία λειτουργία από ώρα 7.00΄ π.μ.

Καρωτή (εξωκλήσι).

Μούνδρος (εξωκλήσι).

Παλαίλιμνος. Υπάγεται στην ενορία Καλονύκτη.

Πηγή.

Πίκρι. Μονόκλιτος ναός του 1861. Ανήκει στο τύπο του μονόχωρου καμαροσκέπαστου ναού με τρία σφενδόνια να στηρίζουν τον θόλο. Αν και ο ναός ανήκει στην περίοδο της Βενενετοκρατίας, εν τούτοις έχει δεχθεί επεμβάσεις, σύμφωνα με τις επιγραφές των δύο εισόδων του, το 1881 και το 1905. Στο μέσο του νότιου τοίχου μικρή ορθογώνια κόγχη με οπή ροής νερού, πιθανόν είχε χρήση αγιάσματος. Ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανατολική πλευρά του και συγκεκριμένα το ιερό βήμα, το οποίο, επειδή ο ναός βρίσκεται ψηλότερα από το επίπεδο του δρόμου, στηρίζεται σε πέντε φουρούσια, όπως οι καμινάδες και οι τουαλέτες των βενετικών κτισμάτων. Το γεγονός αυτό σημαίνει ότι ο στενός αυτός δρόμος που οδηγούσε στη βίλα (που είναι δίπλα από την Εκκλησία) προϋπήρχε του ναού και ότι ο ναός εντάχθηκε στο υπάρχων πολεοδομικό σύστημα του οικισμού.

Την παραμονή της εορτής, από ώρα 6.30΄ μ.μ., τελείται ο πανηγυρικός εσπερινός μαζί με τον παρακλητικό κανόνα προς τιμήν της αγίας. Το πρωί της εορτής, από ώρα 6.45΄ π.μ., τελείται η ακολουθία του μεσονυκτικού, του όρθρου και της θείας λειτουργίας και στο τέλος η λιτανεία της ιεράς εικόνας της αγίας πέριξ του ναού. Μετά τη θεία λειτουργία προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Πρινές Ρεθύμνης.

Ρουσσοσπίτι.

Ρούστικα (εξωκλήσι). Παρεκκλήσι της ιεράς μονής Προφήτη Hλία Ρουστίκων.

Χρωμοναστήρι. Εξωκλήσι της περιόδου της Ενετοκρατίας, που ανακατασκευάστηκε το τέλος του 19ου και τις αρχές του 20ού αιώνα. Μονόχωρος καμαροσκεπής ναός. Βρίσκεται στο Φαράγγι των Μύλων (φυσικό μνημείο του τόπου, προστατευμένη περιοχή), βόρεια του παλαιού οικισμού Μύλων, στην τοποθεσία Κάτω Μύλοι, προς την κατεύθυνση του Ξηρού Χωριού. Το πρωί της εορτής, από ώρα 7.30΄ π.μ., τελείται ο όρθρος και η θεία λειτουργία. Μετά το τέλος της θείας λειτουργίας προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Οι προσκυνητές μπορούν να έρθουν είτε από το Ξηρό Χωριό, είτε από τον από τον παλαιό οικισμό των Μύλων, περνώντας μέσα από τον ερειπωμένο οικισμό των Κάτω Μύλων.

Δήμου Μυλοποτάμου

Αλιάκες (υπάγεται στην ενορία Δαμαβόλου).

Αλλόειδες (εξωκλήσι).

Άνω Τριπόδος (υπάγεται στην ενορία Λαγκάς).

Aργουλιό. Βυζαντινός ναός, εικονογραφημένος. Υπάγεται στην ενορία Αγίου Μάμαντος.

Αχλαδές. Kοιμητηριακός ναός, δίκλιτος, αγία Παρασκευή και Tαξιάρχες (Αρχάγγελοι 8 Νοεμβρίου). Το τέμπλο είναι του 1845.

Βενί. Μονόκλιτος ναός του 1917.

Κεραμωτά. Μονόκλιτος ναός· υπάρχει Eυαγγέλιο του 1840.

Ρουμελή (εξωκλήσι).

Χουμέρι. Εξωκλήσι του 19ου αιώνα, στην τοποθεσία Λέμερη, μεγάλου φυσικού κάλλους, πολύ κοντά σε ποτάμι, ανάμεσα σε αιωνόβια πλατάνια. Αρκετοί προσκυνητές αφιερώνουν άρτους στην εορτή της αγίας, ως ευχαριστία για τη θεραπεία τους από ασθένειες των ματιών. Το απόγευμα της παραμονής της εορτής, ώρα 7.00΄ μ.μ., τελείται η ακολουθία της 9ης Ώρας και στη συνέχεια πανηγυρικός εσπερινός. Το πρωί της εορτής, τελείται η ακολουθία της λιτής της αγίας, ο όρθρος και η θεία λειτουργία και λιτάνευση της ιεράς εικόνας της. Μετά το τέλος της θείας λειτουργίας η ενορία και οι νέοι του χωριού προσφέρουν κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Δήμος Ανωγείων

Ανώγεια (κοιμητηριακός ναός).

Σείσαρχα. Βυζαντινός ναός, αγιογραφημένος· ξυλόγλυπτο παλαιό τέμπλο και εικόνες του 19ου αιώνα. Υπάγεται στην ενορία Ανωγείων. Ο χώρος όπου βρίσκεται εικάζεται ότι είναι παλαιό νεκροταφείο με τάφους αρχιερέων κάτω από το άγιο βήμα.

Την παραμονή της εορτής τελείται πανηγυρικός εσπερινός στις 7.00΄ μ.μ. και το πρωί της εορτής όρθρος και θεία λειτουργία. Μετά το τέλος του εσπερινού από τον πολιτιστικό σύλλογο Σεισάρχων στην πλατεία του χωριού αναβιώνει το δυνατόν ένα παλιό έθιμο εορτασμού της μνήμης της αγίας στα Σείσαρχα.

Πρέπει να αναφέρουμε εδώ και το όμορφο εξωκλήσι της κοντά στη Σχολή Ασωμάτων, στο δήμο Αμαρίου (παρότι υπάγεται στην Ιερά Μητρόπολη Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων), που έχει μέσα τον τάφο του Γεωργίου Χορτάτζη (του ποιητή της Ερωφίλης;) και τοιχογραφία με τη μορφή του – όχι ως αγίου, αλλά ως κτίτορα που προσεύχεται.

Του αγίου ΠαντελεήμοναΤου αγίου Παντελεήμονα (27 Ιουλίου). Ήταν εξαιρετικός γιατρός, ιδιαίτερα ενάρετος και πιστός (ένας από τους 20 αγίους Αναργύρους). Κάποτε ανάστησε ένα νεκρό αγόρι με την προσευχή του. Οι Ρωμαίοι τον έπιασαν και μετά από πολλά βασανιστήρια τον σκότωσαν, μαζί με το δάσκαλό του άγιο Ανάργυρο Ερμόλαο. Εικονίζεται να κρατάει ένα κουτάκι με φάρμακα, όπως όλοι οι άγιοι Ανάργυροι.

Ο άγιος έχει θαύματα και εμφανίσεις σε όλες τις εποχές, μέχρι και σήμερα. Ναούς του έχουμε στο προαύλιο του μητροπολιτκού μεγάρου Ρεθύμνου (κατοικίας του μητροπολίτη) και στα χωριά:

Δήμου Ρεθύμνου

Άδελε. Ναός του 19ου αιώνα, περί το 1835. Σύμφωνα με μαρτυρίες, στον ίδιο τόπο υπήρχε εκκλησάκι του αγίου, το οποίο είχε καταστραφεί, ίσως κατά την επανάσταση του 1821. Τα ιερά κειμήλια της ενορίας φυλάσσονται στο ενοριακό γραφείο (ανατολικά του ναού), που αποτελεί και το ιερό σκευοφυλάκιο της ενορίας. Τα εκθέματα αποτελούν: ιερές εικόνες, σκεύη, βιβλία, άμφια. Ο χώρος δεν είναι καθημερινά επισκέψιμος, το σκευοφυλάκιο ανοίγει όταν κάποιος το ζητήσει, μετά από συνεννόηση με τον εφημέριο. Στην εορτή του αγίου, μετά τον εσπερινό και τη θεία λειτουργία, ανοίγει για όλο τον κόσμο.

Σύμφωνα με μαρτυρίες, ο ναός χτίστηκε περί το 1835, στα χρόνια της κυριαρχίας των Αιγυπτίων στην Κρήτη, και αιτία γι’ αυτό ήταν η γυναίκα ενός μπέη, που της εμφανίστηκε σε όνειρο ο άγιος Παντελεήμων, στον οποίο ανήκε και το εκκλησάκι στον ίδιο τόπο που είχε καταστραφεί. Ο μπέης υποχώρησε στις παρακλήσεις της γυναίκας του και επέτρεψε να κτιστεί ο ναός. Τα θεμέλια του ναού, όπως διηγούνταν παλαιοί κάτοικοι, ήταν τόσο βαθιά, που ξεπερνούσαν σε βάθος τα ανθρώπινα μέτρα, γεγονός που είναι αλήθεια αν κρίνομε από την πάνω από δύο μέτρα τοιχοποιία του ναού.

Στο Άδελε και στα γύρω χωριά ευλαβούνται πολύ τον άγιο και αυτό μαρτυρούν τα εκατοντάδες τάματα, που ακόμα και στις μέρες μας φέρνουν στην χάρη του, όπως επίσης και το ότι σχεδόν σε όλα τα σπίτια του χωριού κάποιο μέλος της οικογένειας φέρει το όνομα Παντελεήμων (Παντελής). Ο ναός συνδέεται με ιστορικές μνήμες, καθώς συνέβη να είναι εφημέριός του ο Διονύσιος Ψαρουδάκης, που διαδραμάτισε σημαντικό ρόλο στις πολεμικές επιχειρήσεις της περιοχής κατά τη θρυλική Μάχη της Κρήτης (κατά των Ναζί, Μάιος 1941). Σύμφωνα με μαρτυρίες κατοίκων, τη νύχτα πριν πέσουν οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές, ο Διονύσιος Ψαρουδάκης κάλεσε στην εκκλησία τους περισσότερους άνδρες του χωριού και τους ενημέρωσε για τα γεγονότα. Εκεί μάλιστα στον ιερό ναό ευλόγησε τους πολεμιστές, λέγοντας «Για την Κρήτη και τη Λευτεριά».

Την παραμονή της εορτής τελείται εσπερινός 7.30΄ μ.μ. και ιερά παράκληση 9.00΄ μ.μ. Το πρωί της εορτής τελείται όρθρος και θεία λειτουργία από ώρα 7.00΄ π.μ. Μετά το πέρας του εσπερινού προσφέρεται κέρασμα-γεύμα από τους ενορίτες στους συμμετέχοντες.

Αρολίθι.

Επισκοπή. Εξωκλήσι βορειοανατολικά του χωριού, με πρόσβαση αυτοκινήτου. Ανάγεται μάλλον στην εποχή της Ενετοκρατίας. Σώζονταν παλαιές εικόνες, που σήμερα φυλάσσονται στον ιερό ναό του προφήτη Ηλία. Ο άγιος Παντελεήμων θεωρείται πολιούχος του χωριού, αν και καθεδρικός ναός του χωριού είναι ο Προφήτης Ηλίας (20 Ιουλίου). Την παραμονή της εορτής, από ώρα 6,30΄ π.μ., τελείται πανηγυρικός εσπερινός και ψάλλεται η ιερά παράκληση προς τον άγιο. Το πρωί της εορτής τελείται όρθρος και θεία λειτουργία από ώρα 7.00΄ π.μ. Μετά το πέρας της θείας λειτουργίας προσφέρεται κέρασμα και γεύμα στους συμμετέχοντες.

Ζουρίδι. Μονόκλιτος ναός· τέμπλο του 1850. Σώζονται δύο Eυαγγέλια του 1865 και 1892.

Λούτρα (εξωκλήσι).

Μισίρια (προάστιο του Ρεθύμνου). Ιδιωτικό εκκλησάκι στον αύλειο χώρο οικίας, ακριβώς έξω απ’ το Ρέθυμνο, στο δρόμο προς Μύλους. Μετά τη θεία λειτουργία, οι κτίτορες του ναού προσφέρουν κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Πρινές. Στο ναό σώζονται εικόνες του 19ου αιώνα.

Ρούστικα (παρεκκλήσι της ιεράς μονής Προφήτη Hλία).

Χρωμοναστήρι. Δίκλιτος ναός της περιόδου της Ενετοκρατίας με ανακατασκευή τμήματός του, πιθανόν το 19ο αιώνα. Το άλλο κλίτος είναι αφιερωμένο στον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο (29 Αυγούστου). Ο άγιος Παντελεήμων είναι ο πολιούχος του χωριού και οι κάτοικοι τον τιμούν με ιδιαίτερη ευλάβεια, θεωρώντας τον θαυματουργό. Μέσα στο ναό υπάρχει προθήκη, όπου φυλάσσονται ιερατικά άμφια, αντικείμενα της θείας λατρείας και εκκλησιαστικά βιβλία. Το απόγευμα της παραμονής της εορτής, ώρα 7.00΄ μ.μ., τελείται ο εσπερινός και ψάλλεται η ιερά παράκληση προς τον άγιο Παντελεήμονα. Το πρωί της εορτής, από ώρα 7.00΄ π.μ., τελείται ο όρθρος και η θεία λειτουργία. Μετά το τέλος της ιεράς παρακλήσεως και της θείας λειτουργίας προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Δήμου Μυλοποτάμου

Δαφνέδες. Ιδιωτικός ναος (εξωκλήσι), στον οποίο τιμάται και η μνήμη της αγίας Αναστασίας της Φαρμακολύτριας. Την παραμονή της εορτής, από ώρα 6.30΄ μ.μ., τελείται εσπερινός και το πρωί της εορτής, από ώρα 7.30΄ π.μ., όρθρος, θεία λειτουργία και λιτανεία της ιεράς εικόνας του αγίου. Μετά το τέλος της θείας λειτουργίας προσφέρεται κέρασμα από τους ενορίτες στους συμμετέχοντες.

Της Αγίας Ειρήνης Χρυσοβαλάντου (28 Ιουλίου). Βυζαντινή αρχοντοπούλα του 9ου αιώνα, που μόνασε στο Χρυσοβάλαντον Όρος της Κωνσταντινούπολης. Έφτασε σε μέγιστο βαθμό αγιότητας, τόσο που, όταν προσευχόταν, υψωνόταν στον αέρα και λύγισαν τα κυπαρίσσια. Ήταν θαυματουργή ήδη ενώ ζούσε, μιλούσε με αγγέλους και αγίους και βοήθησε πολύ κόσμο (π.χ. έσωσε θανατοποινίτη από την εκτέλεση εμφανιζόμενη στο όνειρο του αυτοκράτορα).

Είναι γνωστή η περίπτωση με τα τρία μήλα που της έφερε ένας ναυτικός, που του τα παρέδωσε γι’ αυτήν, σε όραμα, ο ευαγγελιστής Ιωάννης. Η αγία μοίρασε το ένα μήλο στις μοναχές του μοναστηριού της και από τα άλλα δύο έτρωγε κάθε μέρα ένα κομμάτι, χωρίς να τρώει άλλη τροφή. Στο Ρέθυμνο, η μνήμη της τιμάται στο ναό της στο χωριό Σταυρωμένος του δήμου Ρεθύμνου (πολύ κοντά στην πόλη του Ρεθύμνου, ανατολικά, σχεδόν δίπλα στην εθνική οδή Ρεθύμνου – Ηρακλείου), που υπάγεται στην ενορία Χαμαλευρίου.

Του αγίου αποστόλου Σίλα (30 Ιουλίου). Ο άγιος Σίλας εορτάζει μαζί με τους αγίους Σιλουανό, Επαινετό, Κρήσκεντα και Ανδρόνικο, οι οποίοι ήταν συνεργάτες του αποστόλου Παύλου και, κατά την παράδοση, ανήκουν στην ομάδα των αγίων 70 Αποστόλων του Ιησού Χριστού. Ο άγιος Σίλας φυλακίστηκε μαζί με τον Παύλο στους Φιλίππους της Μακεδονίας (Πράξεις των αποστόλων, 16, 25-39). Μετά από πολλούς μόχθους και αφού ακολούθησε τον απόστολο Παύλο σε πολλές περιοδείες του, έγινε επίσκοπος Κορίνθου.

Η μνήμη του τιμάται στο ναό του στον οικισμό Άγιος Σίλας (ή Σύλλας), που φέρει το όνομά του. Υπάγεται στην ενορία Δαμαβόλου του δήμου Μυλοποτάμου. Μετά τη θεία λειτουργία, η οικογένεια που διαμένει στην οικία ακριβώς δίπλα στο ναό προσφέρει κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Είσαι έγκυος ανήλικη και σε πιέζουν να το βγάλεις; Ζήτα βοήθεια! – του Θ. Ρηγινιώτη

εγκυμοσύνη

Αυτό το κείμενο απευθύνεται σε ανήλικες κοπέλες, ή ενήλικες που εξαρτώνται ακόμα από την οικογένεια των γονιών τους, οι οποίες εγκυμονούν και θέλουν να γεννήσουν το μωρό τους, αλλά η οικογένειά τους τις πιέζει ή και τις εκβιάζει να το σκοτώσουν χωρίς να το αφήσουν να γεννηθεί, κάνοντας έκτρωση.

Σε κοπέλες ή γυναίκες που οι ίδιες θέλουν να κάνουν έκτρωση και να μην επιτρέψουν στο μωρό που έχουν μέσα τους να γεννηθεί, έχω να πω κάτι άλλο:

«Μην το κάνεις. Είναι το παιδί σου, το μωρό σου. Σε λίγους μήνες θα το έχεις στην αγκαλιά σου και θα είσαι ο πιο ευτυχισμένος άνθρωπος του κόσμου!

Αυτό που έχεις μέσα σου είναι άνθρωπος, ιερός και απαραβίαστος. Δεν σου ανήκει, Δεν είναι μέρος του σώματός σου, αλλά μία άλλη ανθρώπινη ύπαρξη, που τη φιλοξενείς, και σε χρειάζεται. Είσαι η μητέρα του και χρειάζεται την αγάπη σου. Μην το δολοφονήσεις.

Αν έχεις δυσκολίες για να το γεννήσεις, ζήτα βοήθεια από τους τόσους φορείς και θεσμούς αγάπης, αλληλεγγύης και κοινωνικής πρόνοιας. Δύο τέτοιοι φορείς είναι η Εκκλησία και ο Σύλλογος Προστασίας Αγέννητου Παιδιού “Η Αγκαλιά” (agalia.org.gr). Σε ικετεύω: αγάπησέ το, μην το σκοτώνεις!».

***

Αν όμως είσαι έγκυος, είτε ανήλικη είτε ενήλικη, και οι άνθρωποι, από τους οποίους εξαρτάσαι, σε πιέζουν να το βγάλεις, σε παρακαλώ, άκουσέ με. Με πόνο και αγάπη στην καρδιά μου, έχω να σου πω τούτα:

1) Μην υποχωρήσεις! Είναι το παιδάκι σου. Δεν έχει κανείς, μα κανείς, το δικαίωμα να σε υποχρεώσει να το σκοτώσεις! Όποιος κι αν το προσπαθεί αυτό, δεν σε αγαπάει! Ίσως νομίζει ότι σε αγαπάει, αλλά στην πραγματικότητα σε βασανίζει, σε καταστρέφει και καταδιώκει το παιδάκι σου, όπως ο Ηρώδης κάποτε, χωρίς έλεος, έσφαξε τα μωρά της Βηθλεέμ προσπαθώντας να σκοτώσει το μικρό Χριστό.

2) Ζήτα βοήθεια. Ο πρώτος, όπου σου προτείνω να μιλήσεις, είναι ο ιερέας της ενορίας σου (ακόμα κι αν δεν τον γνωρίζεις) ή του χωριού σου ή ένας άλλος ιερέας που γνωρίζεις και εμπιστεύεσαι. Μίλησέ του μέσα από μυστήριο της εξομολόγησης, που θα σε βοηθήσει να κάνεις μια καινούργια αρχή στη ζωή σου. Πες του τα όλα και ζήτησε τη βοήθειά του και φυσικά τη βοήθεια του Χριστού και της Παναγίας, που και το δικό Της παιδί, όταν το γέννησε, προσπάθησε να το σκοτώσει ο άσπλαχνος βασιλιάς Ηρώδης, όπως γράφω πιο πάνω.

3) Η Εκκλησία ίσως δεν είναι αρκετή για να προστατεύσει εσένα και το αγέννητο παιδί σου, γιατί εκείνοι που το καταδιώκουν ίσως χρησιμοποιήσουν το νόμο και απειλήσουν με δικηγόρους και εισαγγελείς. Ιδίως αν είσαι ανήλικη, ίσως η Εκκλησία δεν κατοχυρώνεται από το νόμο να σε προστατεύσει από τους γονείς σου.

Πήγαινε λοιπόν, σε παρακαλώ, στους φορείς για τις κακοποιημένες γυναίκες και τα κακοποιημένα παιδιά. Ζήτα τη βοήθειά τους.

Κι εσύ είσαι κακοποιημένη, και μάλιστα με το χειρότερο τρόπο: σε καταπιέζουν για να επιτρέψεις να μπει μέσα στο σώμα σου χειρουργικό μαχαίρι ή καυστικό οξύ και να σκοτώσει, μέσα στη μήτρα σου (την πηγή της ζωής), το ίδιο σου το παιδί! Υπάρχει πιο ανελέητη και απάνθρωπη κακοποίηση απ’ αυτήν;

Υπάρχει τηλεφωνική Γραμμή  SOS, με το νούμερο τηλεφώνου 15900. Αλλά και στην πόλη όπου ζεις σίγουρα υπάρχει γραφείο βοήθειας κακοποιημένων γυναικών και παιδιών. Ρώτα στο ΚΕΠ.

4) Αυτοί οι φορείς ίσως δεν έχουν δει ξανά γυναίκα που να τους ζητήσει βοήθεια για τέτοιο λόγο. Ίσως ξαφνιαστούν ή βρεθούν σε αμηχανία και δηλώσουν ότι δεν μπορούν να σε βοηθήσουν. Σου συνιστώ να επιμείνεις. Αν, όμως, τελικά σου κλείσουν την πόρτα (ελπίζω ότι δε θα συμβεί αυτό και ότι θα καταλάβουν αμέσως ότι πρέπει να σε βοηθήσουν), σου συνιστώ να απευθυνθείς σε δικηγόρο και να τον ρωτήσεις αν μπορεί εκείνος να σε βοηθήσει, ή να βοηθήσει το φορέα που σου συμπαραστέκεται, είτε είναι η Εκκλησία είτε κάποιο γραφείο για κακοποιημένες γυναίκες και παιδιά.

5) Αν όλα αυτά δεν έχουν αποτέλεσμα και αν οι δικοί σου είναι αμετάπειστοι και ανυποχώρητοι, ένα έχω να σου πω: ΦΥΓΕ ΜΑΚΡΙΑ από τους ανθρώπους που σε καταδιώκουν για να σκοτώσουν το παιδί σου, όπως θα έφευγες αν σε βίαζαν! Κι αυτό που σου κάνουν τώρα, βιασμός είναι και μάλιστα από τους χειρότερους.

Βρες ένα έμπιστο φιλικό πρόσωπο και πάρε τη βοήθειά του για να φύγεις, να εξαφανιστείς προσωρινά και να επιστρέψεις αφού θα έχεις πια γεννήσει το παιδάκι σου. Ο νόμος δεν τους επιτρέπει να το σκοτώσουν αφού γεννηθεί! Μάλιστα, είμαι βέβαιος πως τότε, που θα το δουν με τα μάτια τους, θα το αγαπήσουν και θα το αγκαλιάσουν!…

Πρόσεξε μόνο, να μην πέσεις σε παγίδα και εμπιστευτείς άτομα που θα σε ξεγελάσουν και θα σε εκμεταλλευτούν. Όλα είναι πιθανά δυστυχώς και πρέπει να προσέχεις κάθε στιγμή.

Με αυτά, δεν εννοώ να μισείς τους δικούς σου. Σε παρακαλώ να τους αγαπάς και να τους συγχωρείς, και να προσεύχεσαι στο Θεό γι’ αυτούς. Όμως αυτή τη στιγμή, επείγει να προστατευτείς από το λανθασμένο «ενδιαφέρον» που νομίζουν πως έχουν για σένα.

Ίσως κάποιος μου κάνει μήνυση που σε παρακινώ να φύγεις απ’ το σπίτι σου. Δεν πειράζει. Στο δικαστήριο, με τη βοήθεια της Παναγίας, θα κάνω αυτό που κάνω και τώρα: θα υποστηρίξω τη ζωή, εσένα και το αγέννητο μωρό σου!

Εύχομαι σύντομα να κρατάς στην αγκαλιά σου το παιδάκι σου και, με τη βοήθεια της αγάπης σου, να γίνει καλός άνθρωπος και καλός χριστιανός (όπως πιστεύω πως είναι ο δρόμος της αληθινής ευτυχίας).

Αν είσαι γονιός ή «σύντροφος»

Στους γονείς και τους κηδεμόνες, αλλά και τους συζύγους ή «συντρόφους», που πιέζουν τις γυναίκες να σκοτώσουν το μωρό τους, έχω να πω τούτα:

Μην είσαι κτήνος! Είναι φόνος. Δε θα γλιτώσεις ποτέ από μια τόσο σκληρή, απάνθρωπη και ανελέητη πράξη. Ό,τι κι αν προσφέρεις μετά σε αυτή την κοπέλα, που θα την έχεις πείσει να σκοτώσει το μωράκι της, ποτέ, ούτε η ίδια, ούτε ο Θεός, ούτε κανείς λογικός άνθρωπος δεν θα πιστέψει ότι «την αγαπάς»!

Αν στ’ αλήθεια την αγαπάς, βοήθησέ την να το γεννήσει και να το μεγαλώσει σωστά, με στοργή και αγάπη. Μη γελιέσαι: τίποτα στη ζωή της δεν είναι τόσο σημαντικό, που ν’ αξίζει να σκοτώσει το ίδιο της το παιδί! Αυτό το παιδί δε θα την εμποδίσει από τίποτα στη ζωή της, όπως ποτέ τα παιδιά δεν εμπόδισαν τις άξιες και σωστές μανάδες τους να κάνουν μεγάλα, σοφά και όμορφα πράγματα, και για τις ίδιες, και για τα παιδιά τους και για τον κόσμο ολόκληρο.

Αν όμως την πιέσεις να το σκοτώσει, την τραυματίζεις ανεπανόρθωτα. Δε θα το ξεπεράσει ποτέ, να το ξέρεις. Δε θα χαρεί ποτέ αληθινά. Και θα το βρεις μπροστά σου. Αν όχι τώρα, όταν θα συναντήσεις το Χριστό στον ουρανό, άσχετα αν νομίζεις ότι πιστεύεις ή «δεν πιστεύεις» σ’ Αυτόν.

Υπάρχουν και κάτι τύποι, που ενώ ο αγαπημένος της κόρης τους θέλει το παιδάκι και ζητά σε γάμο την κοπέλα, εκείνοι τον διώχνουν και εκβιάζουν εκείνη να σκοτώσει το μωρό της! Δεν πιστεύω να είσαι κι εσύ απ’ αυτούς, γιατί αυτοί οι άνθρωποι, όσο ψηλά στην κοινωνία κι αν στέκονται, είναι εγκληματίες και σίγουρα τους αξίζει να πάνε φυλακή. Δεν αγαπούν το παιδί τους. Το μισούν!…

Αν είσαι σύζυγος ή «σύντροφος», τότε αυτό το μωράκι είναι και δικό σου παιδί. Τι θηρίο πρέπει να είναι κάποιος για να θέλει να σκοτώσει το παιδί του; Τι θηρίο πρέπει να είναι για να θέλει να υποχρεώσει τη σύζυγό του να σκοτώσει το παιδί τους;

Αλλά μήπως είναι παιδί κάποιου άλλου; Μήπως η γυναίκα σου έκανε ένα λάθος και το παιδί έχει βιολογικό πατέρα κάποιον άλλο;

Όχι, μην ξεγελάς τον εαυτό σου: δεν έχεις δικαίωμα να ζητήσεις τη δολοφονία του. Το καλύτερο: δώσε συγχώρεση και αγάπησέ το σαν δικό σου. Είναι δύσκολο, αλλά αυτό είναι το χρέος σου. Αν αναρωτιέσαι, εγώ αυτό θα έκανα.

Αν είσαι χριστιανός, με καταλαβαίνεις. Αν όχι, ζήτα διαζύγιο, αν θέλεις, αλλά μη ζητάς από αυτή τη μάνα να ξεπαστρέψει το παιδί της, έναν άνθρωπο.

Αγνότητα και αγάπη

Ας ξεκαθαρίσουμε κάτι ακόμα: οι άγιοι διδάσκαλοι του χριστιανισμού, με αγάπη και σοφία, συμβουλεύουν τους ανθρώπους να μην έχουν σεξουαλικές σχέσεις παρά μόνο με τον ή την σύζυγό τους (δηλ. να μην προσφέρουν το σώμα τους – που είναι ιερό και άγιο – στον καθένα, αλλά μόνο στον ή στην σύζυγό τους) και κάθε τέτοια σχέση να μην παρακινείται μόνο από σεξουαλικό πόθο, αλλά από αληθινή αγάπη, και να συνοδεύεται με μόνιμη δέσμευση, δηλαδή γάμο. Τους ζητούν επίσης να είναι πάντα έτοιμοι να δεχτούν τον καρπό αυτής της αγάπης και της σεξουαλικότητας, το μεγαλύτερο δώρο του Θεού, τα παιδιά – όσα κι αν είναι. Μπορούν να τα μεγαλώσουν, αρκεί να τα αγαπάνε πολύ και να τα φέρουν κοντά στην πηγή κάθε καλοσύνης, το Θεό. Αυτοί που τους λένε πως δεν θα τα κάνουν ευτυχισμένα αν δεν έχουν να τους προσφέρουν πολλά χρήματα, λένε ψέματα.

Δυστυχώς, η εποχή μας, εδώ και περισσότερο από μισό αιώνα, είναι εποχή απομόνωσης του ανθρώπου, καταστροφής της οικογένειας, καταστροφής του γάμου, συκοφάντησης της αγνότητας, προπαγάνδας υπέρ της ασυγκράτητης σεξουαλικής μανίας. Γι’ αυτό, χρειάζεται προσοχή.

Όλα αυτά, αν και πρέπει να τα λαμβάνουμε σοβαρά υπόψιν, όμως τα αφήνουμε πίσω αν έχει ήδη συμβεί η εγκυμοσύνη. Τότε, δεν κρίνουμε, μόνο αγαπάμε και βοηθάμε. Και βοήθεια στην έγκυο δεν είναι να την ωθήσουμε σε παιδοκτονία, αλλά να τη στηρίξουμε να κυοφορήσει, να γεννήσει και να μεγαλώσει το μωρό της.

Κλείνω με ένα υστερόγραφο: κείμενα σαν αυτό, ταιριάζει να γράφονται για τις γυναίκες από βάρβαρες, απολίτιστες χώρες ή από τις περιοχές των τζιχαντιστών, όπου τις μεταχειρίζονται σαν σκυλιά. Το ότι είναι ανάγκη να τα γράφουμε αυτά εδώ, στην ευρωπαϊκή (και «χριστιανική») Ελλάδα, φανερώνει πως, μόλις πέσουν οι μάσκες της ανθρωπιάς και του πολιτισμού μας, δεν είμαστε λιγότερο εγωιστές, σκληροί και απάνθρωποι από τους τζιχαντιστές. Οι πρόγονοί μας, αν και φτωχοί και σχεδόν αγράμματοι, ήξεραν πως η έγκυος και το αγέννητο παιδί της είναι πρόσωπα ιερά και πως είναι φρικτή αμαρτία και έγκλημα η έκτρωση. Εμείς, με πιστωτικές κάρτες, iphones και selfies, δεν έχουμε καταφέρει ακόμα να βρούμε την ανθρωπιά μας.

Θ. Ι. Ρηγινιώτης
εκπαιδευτικός – γονιός

Πνευματικά ταξίδια στην Ελλάδα

Θεόδωρος Ρηγινιώτης

Η Ελλάδα δεν είναι μόνο μια χώρα με ηλιόλουστες παραλίες, όμορφα βουνά ή γραφικά παραδοσιακά χωριά… Ούτε μόνο η χώρα του Περικλή και του Αριστοτέλη, του Οδυσσέα, του Θησέα και του Ιάσωνα.

ekklisia-kriti

Είναι επίσης μια χώρα όπου διατηρείται ανόθευτη, εδώ και 2000 χρόνια, η αυθεντική πνευματική παράδοση και κληρονομιά του Χριστιανισμού, όπως τη δίδαξε ο Ιησούς Χριστός, τη διέδωσαν οι μαθητές Του, οι Απόστολοι, και την εφάρμοσαν εδώ και 20 αιώνες χιλιάδες χριστιανοί, άντρες και γυναίκες, αλλά ακόμη και παιδιά, αποκτώντας αυτογνωσία, βαθιά σοφία, πνευματική ισορροπία, ειρήνη και ενότητα με το συνάνθρωπο, με όλα τα πλάσματα του κόσμου και με τον ίδιο τον Ιησού Χριστό.

Τέτοιους ανθρώπους στην Ελλάδα μπορεί κάποιος να συναντήσει ακόμη και σήμερα, αρκεί να έχει ανοιχτά τα μάτια της ψυχής του.

Πρόκειται για την πνευματική παράδοση και κληρονομιά της Ορθόδοξης Εκκλησίας, την οποία φυσικά η Ελλάδα μοιράζεται με όλους τους παραδοσιακά ορθόδοξους χριστιανικούς λαούς της Γης (όπως οι αδελφοί μας οι Ρώσοι, οι Σέρβοι, οι Βούλγαροι, οι Ρουμάνοι, οι Ουκρανοί, οι Γεωργιανοί κ.λ.π.) και γενικά τους ορθόδοξους χριστιανικούς πληθυσμούς σε όλο τον κόσμο).

Τόπους όπου έζησαν άγιοι, ασκητές και μάρτυρες, μεγάλοι πνευματικοί αγωνιστές και διδάσκαλοι (άντρες και γυναίκες), συναντά ο ταξιδιώτης στην ελληνική γη σε κάθε βήμα του.

Πάρα πολλοί άνθρωποι από όλο τον κόσμο πραγματοποίησαν αυτό το ταξίδι και άλλαξε η ζωή τους. Όχι μόνο έγιναν ορθόδοξοι χριστιανοί, αλλά και μεταλαμπάδευσαν τους πνευματικούς θησαυρούς της Ορθόδοξης Εκκλησίας στις πατρίδες τους.

Αυτούς τους θησαυρούς (που προσφέρονται δωρεάν σε κάθε άνθρωπο και σε όλο τον κόσμο, ακριβώς όπως ο Θεός δωρεάν «ανατέλλει τον ήλιο και προσφέρει τη βροχή») σας προσκαλούμε να τους γνωρίσετε.

Αυτό φυσικά είναι κάτι πολύ περισσότερο από τουρισμό· είναι ένα ταξίδι ζωής, ένα ταξίδι προς την καρδιά και την ψυχή μας, προς το συνάνθρωπό μας και προς τον Ήλιο της Δικαιοσύνης, τον Ιησού Χριστό.

Ευχαριστούμε.

Spiritual travels in Greece – A life’s journey

Theodoros Riginiotis

Greece is not just a land of sunlit coasts, beautiful mountainous regions or picturesque traditional villages… Nor is it the homeland of Pericles and Aristotle, of Odysseus, Theseus and Jason.

It is also a land where for 2000 years, the authentic spiritual tradition and legacy of Christianity has been preserved intact, the way it was taught by Jesus Christ, propagated to other nations by His disciples (the Apostles) and observed for 20 centuries by innumerable thousands of Christians – men, women, and even children – who attained self-awareness, profound wisdom, spiritual balance, peace and union with their fellow-man, with all the creatures of the world, and naturally with Jesus Christ Himself. Even in our day and age, one can encounter such people in Greece, provided one keeps open the eyes of their soul…

This is the spiritual tradition and legacy of the Orthodox Church, which Greece of course shares with all the traditionally Orthodox Christian peoples (for example, our brethren the Russians, the Serbians, the Bulgarians, the Rumanians, the Ukrainians, the Georgians, et al.) as well as with all the other major Orthodox populations in the rest of the world.

The visitor will find many places at every step on Greek soil, where saints, ascetics and martyrs once lived, as well as spiritual champions and teachers of great stature (both men and women).

A great number of people from all over the world have made this trip, and their life was changed.  Not only did they become Orthodox Christians, but they also diffused the treasures of the Orthodox Church to their own homelands.

These are the treasures that we are inviting you to become acquainted with; they are offered for free, to each and every person, just as God “makes the sun rise and provides the rain” for free, for everyone.

This is naturally much more than ordinary tourism; it is a life’s journey – a journey towards our heart and our soul, towards our fellow-man, and towards the Sun of Righteousness, Jesus Christ.

Thank you.

You can check:

Οι άγιοι κάτοικοι της Λευκής Λίμνης

Εκεί όπου, μέσα στη φτώχεια, άνθισε το Πνεύμα

μονή λευκής λίμνηςΗ Λευκή Λίμνη (Μπελοζέρσκ), στο Ρωσικό Βορά, είναι ένας τόπος με μεγάλη πνευματική σημασία για τη Ρωσία, αλλά και ολόκληρη την Ορθοδοξία, άρα και για την Ελλάδα και για όλη την ανθρωπότητα.

O άγιος Κύριλλος της Λευκής Λίμνης (9 Ιουνίου) ανήκει σε μια αλυσίδα αγίων ασκητών της βόρειας Ρωσίας, που περιλαμβάνει μεγάλους πνευματικούς διδασκάλους & αγωνιστές, όπως οι άγιοι Σέργιος του Ραντονέζ, Παύλος της Ομπνόρα, Αντώνιος του Σίγια, Νείλος του Σόρα κ.π.ά.

Για να αυξήσω το ενδιαφέρον του σύγχρονου αναγνώστη, που τον έχουν φλομώσει στις οικονομολογικές θεωρίες και τον έχουν πείσει πως όλα γίνονται για το χρήμα (ή –ακόμα χειρότερα– πως όλα πρέπει να γίνονται για το χρήμα), πως μόνο από τα οικονομικά ζητήματα εξαρτάται η ευημερία και η πρόοδος ή η δυστυχία και η οπισθοδρόμηση της κοινωνίας, της οικογένειάς του και του ίδιου, να πω πως αυτοί οι άγιοι ήταν σφοδροί πολέμιοι της εκκλησιαστικής περιουσίας και διατήρησαν σκοπίμως τα μοναστήρια τους φτωχά.

Στη «Θηβαΐδα του Βορρά» (τη συγκλονιστική συλλογή βιογραφιών, που συνέταξε ο Αμερικανός πρώην άθεος και ομοφυλόφιλος φιλόσοφος, και τελικά άγιος ορθόδοξος ασκητής και διδάσκαλος, π. Σεραφείμ Ρόουζ, μαζί με το συναγωνιστή του στην πνευματική ζωή π. Γερμανό Ποντμοσένσκι), διαβάζουμε πως: Η μονή του αγίου Σεργίου ήταν τόσο φτωχή, που κάποιες φορές οι μοναχοί δεν είχαν ούτε χαρτί κι έγραφαν σε φλούδες από σημύδα. Ο άγ. Κύριλλος αρνήθηκε επίμονα τη δωρεά μεγάλων κτηματικών εκτάσεων (που περιελάμβαναν ακόμη και ολόκληρα χωριά – δηλ. φέουδα), που ήθελαν να τους προσφέρουν κάποιοι πιστοί Ρώσοι γαιοκτήμονες. Ενώ ο άγ. Νείλος του Σόρα (που κι αυτός είχε ξεκινήσει από το μοναστήρι της Λευκής Λίμνης) έδωσε αγώνα κατά της μοναστηριακής περιουσίας στη Ρωσική Σύνοδο του 1503, και αργότερα –μετά την κοίμησή του– εμφανίστηκε στο όνειρο του τσάρου Ιβάν του Τρομερού, που σκόπευε να κάνει μια μεγάλη δωρεά στο μοναστήρι του αγίου, και του απαγόρευσε να το κάνει (*).

Σου κέντρισα το ενδιαφέρον, αγαπητέ αναγνώστη; Βέβαια, κακό δεν είναι ο πλούτος στην Εκκλησία, αλλά η φιλαργυρία, η πλεονεξία, ο ανήθικος πλουτισμός (πάθη που τα συναντάμε πολύ έντονα και ανάμεσά μας, και ανάμεσα στους φτωχούς). Η Εκκλησία χρειάζεται πλούτο όταν τον χρησιμοποιεί για το καλό του λαού, στις χώρες του Τρίτου Κόσμου (όπου η Ορθόδοξη Ιεραποστολή, με πενιχρά μέσα αλλά μεγάλη ψυχή, αγωνίζεται υπέρ του ανθρώπου) και σε περιπτώσεις που το κράτος μοιάζει αδιάφορο ή ανύπαρκτο (όπως τώρα). Για τη σημερινή Ελλάδα, η Εκκλησία όντως χρησιμοποιεί τα χρήματά της για το λαό, αλλά και πρέπει να διατηρήσει την όποια γη της έχει απομείνει, γιατί, αν την παραχωρήσει στο Κράτος, σύντομα ίσως έχει περάσει σε ξένα χέρια… (ίσως μάλιστα γι’ αυτό κάποιοι αγωνίζονται τόσο να την πάρουν). Αλλά φύγαμε απ’ το θέμα. Λυπάμαι αν σας σκανδάλισαν αυτές οι σκέψεις.

Μερικά μεγάλα πνεύματα της Λευκής Λίμνης, απ’ αυτά που κάνουν τον κόσμο φωτεινό και αγιασμένο, είναι οι άγιοι Κύριλλος (9 Ιουνίου), Θεράπων (27 Μαΐου) και Μαρτινιανός του Μπελοζέρσκ (12 Ιανουαρίου). Τη βιογραφία τους μπορείτε να διαβάσετε στο αφιέρωμα «Οι άγιοι κάτοικοι της Λευκής Λίμνης» στο http://o-nekros.blogspot.gr/2012/06/blog-post_8694.html, όπου πρωτοδημοσιεύτηκε και αυτό το σημείωμα.

Σημείωση

(*) Αυτό το επεισόδιο έγινε στην πρώτη φάση της βασιλείας του Ιβάν του Τρομερού, όταν ήταν ειρηνικός και ευσεβής. Δυστυχώς, κατέληξε παράφρων και αιμοσταγής (χειρότερος από τον Αίρυς Ταργκάρυεν στο «Game of Thrones») και τότε οι άγιοι της εποχής στάθηκαν απέναντί του, όπως ο άγιος Φίλιππος, μητροπολίτης Μόσχας, που το πλήρωσε με τη ζωή του (9 Ιαν.), και ο άγιος Νικόλαος του Πσκωφ (28 Φεβρ.), που τον θεωρούσαν τρελό και που εμφανίστηκε δημόσια μπροστά στον τσάρο και του πρόσφερε ένα πιάτο με ωμό κρέας, για να του δείξει πως έχει καταντήσει σαν αιμοβόρο θηρίο.

Τη σύγκρουση του αγίου Φιλίππου της Μόσχας με τον Ιβάν αφηγείται υπέροχα ο Ρώσος σκηνοθέτης Πάβελ Λουνγκίν στην ταινία Ο Τσάρος (Tsar) με τον καταξιωμένο ηθοποιό Πιότρ Μαμόνωφ.

Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης

Άγιοι και εορτές του Μάη στο Ρέθυμνο και στα χωριά της Μητρόπολης Ρεθύμνης & Αυλοποτάμου

Επιμέλεια Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης

Εισαγωγή

Ο οδηγός αυτός συμπληρώθηκε με την πολύτιμη βοήθεια της Μητρόπολης και των κατά τόπους ιερέων (τους οποίους ευχαριστούμε θερμά) και με πηγές την ιστοσελίδα (http://www.imra.gr/) και το ετήσιο ημερολόγιο της Ιεράς Μητροπόλεως Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου. Για όποια χωριά δεν παραθέτουμε περισσότερα στοιχεία, θα χαρούμε να συμπληρωθούν με τη βοήθεια των εκεί ιερέων μας.

Αξίζει να αναφέρουμε ότι ο μητροπολίτης Ρεθύμνης Ευγένιος έχει φροντίσει ώστε το ημερολόγιο της Μητρόπολης να περιέχει κάθε χρόνο εκτενές αφιέρωμα σε έναν Ρεθεμνιώτη άγιο ή ομάδα αγίων, γι’ αυτό και χρόνο με το χρόνο από αυτά τα ημερολόγια σχηματίζεται μια αξιόλογη ιστορική συλλογή.

Ας εξηγήσουμε επίσης ότι:

Ο Εσπερινός είναι μια σύντομη απογευματινή τελετή (ακολουθία), κατά την οποία ψάλλονται ύμνοι αναφερόμενοι στην εορτή της επόμενης ημέρας. Πολλοί από τους ύμνους αυτούς – γραμμένοι από κορυφαίους υμνογράφους, από τα βυζαντινά χρόνια μέχρι σήμερα – είναι αριστουργήματα ποίησης και μουσικής, αλλά και θεολογίας, φιλοσοφίας και πνευματικής αναζήτησης.

Στους ναούς που πανηγυρίζουν, ο Εσπερινός της παραμονής είναι πανηγυρικός, εκτενέστερος, μεγαλοπρεπής και περιλαμβάνει και ανάγνωση αποσπασμάτων από την Παλαιά Διαθήκη, σχετικών με το περιεχόμενο της εορτής.

Ο Όρθρος είναι μια πρωινή ακολουθία (όρθρος = πρωί στην αρχαία ελληνική γλώσσα), που αναφέρεται στην εορτή της ημέρας και τελείται πριν από τη Θεία Λειτουργία. Στον Όρθρο ψάλλονται τα υπέροχα μουσικά και ποιητικά έργα (κανόνες, καθίσματα, ιδιόμελα, δοξαστικά κ.λ.π.) που έχουν συνθέσει οι μεγάλοι υμνογράφοι της Ορθόδοξης Εκκλησίας προς τιμήν των εορτών του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού, της Θεοτόκου και των αγίων. Πολλοί από αυτούς τους υμνογράφους είναι άγιοι και οι περισσότεροι έζησαν κατά τη βυζαντινή εποχή: ο άγ. Ιωάννης ο Δαμασκηνός, ο άγ. Κοσμάς ο Μελωδός, ο άγ. Ιωσήφ ο Υμνογράφος, ο άγιος Θεόδωρος ο Στουδίτης, οι άγιοι Θεοφάνης και Θεόδωρος οι Γραπτοί (ονομάζονται έτσι, γιατί, την εποχή της Εικονομαχίας, γράφτηκε ένα κείμενο στο πρόσωπό τους με πυρωμένο σίδερο!), η αγ. Κασσιανή η Υμνογράφος κ.π.ά. Όμως ακόμη και σήμερα η Ορθόδοξη Εκκλησία έχει την ευλογία να διαθέτει σημαντικούς υμνογράφους, καθώς ο Τριαδικός εξακολουθεί να αναδεικνύει αγίους στον κόσμο και η Ορθόδοξη Εκκλησία τους τιμά με σύγχρονα υμνογραφικά έργα, αντάξια των παλαιών.

Η Θεία Λειτουργία είναι η σημαντικότερη χριστιανική τελετή. Συνιστά την προέκταση του μυστικού δείπνου, με τη συμμετοχή των μελών της Εκκλησίας (ορθοδόξων χριστιανών) στο μυστήριο της θείας κοινωνίας του Σώματος και Αίματος του Ιησού Χριστού, όπως συνέβη με τους αγίους αποστόλους και μαθητές Του κατά το μυστικό δείπνο.

Η Θεία Λειτουργία που τελείται σήμερα στους ορθόδοξους ναούς είναι γραμμένη από τον άγιο Ιωάννη το Χρυσόστομο τον 4ο αιώνα μ.Χ., ενώ δέκα φορές το έτος τελείται η Θεία Λειτουργία του αγίου Βασιλείου του Μεγάλου, επίσης του 4ου αιώνα μ.Χ., λίγο προγενέστερη.

Λεπτομέρειες για το ωράριο των πανηγύρεων μπορεί ο ενδιαφερόμενος να πληροφορηθεί από τις αντίστοιχες ενορίες ή ιερές μονές, τα στοιχεία των οποίων υπάρχουν σε ειδικό κατάλογο στην ιστοσελίδα και στο ημερολόγιο της Μητρόπολης.

Οι χριστιανικές εορτές του Μάη

Την 1 του μηνός, όπως και κάθε πρωτομηνιά, σε όλες τις ορθόδοξες ενορίες και ιερές μονές τελείται η θεία λειτουργία και η ακολουθία του αγιασμού.

Επίσης, σε όλους τους ναούς που πανηγυρίζουν, όλο το μήνα, στο τέλος του εσπερινού και της θείας λειτουργίας τελείται αρτοκλασία, δηλαδή ευλογία άρτων (ιδιαίτερων παραδοσιακών γλυκών ψωμιών), οι οποίοι στη συνέχεια κόβονται και διανέμονται στους συμμετέχοντες. Επίσης, σε αρκετές εκκλησίες, μετά τη θεία λειτουργία, πραγματοποιείται λιτανεία της επίσημης ιεράς εικόνας του εορταζόμενου αγίου ή γεγονότος, δηλαδή πανηγυρική περιφορά της, με τη συνοδεία των χριστιανών, με ύμνους και προσευχές, είτε γύρω από τον ιερό ναό είτε στους δρόμους του χωριού. Μερικές από τις λιτανείες αναφέρονται σε αυτό τον οδηγό, αλλά γίνονται και σε πολλές άλλες εκκλησίες, χωρίς να επισημαίνεται εδώ.

Αγία Μαρία η Μεθυμοπούλα (Δια χειρός Γεωργίας Λέλλου)Της αγίας νεομάρτυρος Μαρίας της Μεθυμοπούλας (1 Μαΐου).
Ήταν μια όμορφη κοπέλα από την επαρχία Μεραμπέλλου του νομού Λασιθίου Κρήτης, που ζούσε στις αρχές του 19ου αιώνα, εποχή της Τουρκοκρατίας. Ένας μουσουλμάνος χωροφύλακας την επιθύμησε ερωτικά και της ζήτησε να γίνει σύζυγός του. Εκείνη, επειδή ήταν πιστή χριστιανή, αρνήθηκε να τον παντρευτεί. Τότε εκείνος, τυφλωμένος από το πάθος του, τη δολοφόνησε με το πιστόλι του την ώρα που εκείνη έκοβε φύλλα από μια μουριά, για να ταΐσει τους μεταξοσκώληκες της οικογένειάς της. Όμορφο εξωκκλήσι της αγίας έχει ιδρυθεί στην Κυριάννα του δήμου Ρεθύμνου (στην κορυφή λόφου κοντά στο χωριό) και πανηγυρίζει τη μνήμη της.

Της αγίας μάρτυρος Πελαγίας (4 Μαΐου). Ήταν κόρη αριστοκρατικής οικογένειας στη Ρώμη, αρραβωνιασμένη με το γιο του αυτοκράτορα Διοκλητιανού. Βαπτίστηκε χριστιανή κρυφά από την οικογένειά της και δώρισε τα πολυτελή ενδύματά της στους φτωχούς. Όμως η οικογένειά της απέρριψε την επιλογή της, η μητέρα της τής άσκησε έντονη συναισθηματική πίεση για να εγκαταλείψει το χριστιανισμό, ενώ ο αρραβωνιαστικός της, όταν έμαθε ότι η μνηστή του έγινε χριστιανή, αυτοκτόνησε!

Ο αυτοκράτορας, που ήταν σκληρός διώκτης των χριστιανών, όταν έμαθε την αιτία της αυτοκτονίας του γιου του, διέταξε να κλείσουν την αγία σ’ ένα χάλκινο βόδι, το οποίο πύρωσαν στη φωτιά κι έτσι η αγία βρήκε φρικτό θάνατο.

Με τον ίδιο τρόπο οι Ρωμαίοι είχαν θανατώσει κι άλλους χριστιανούς αγίους μάρτυρες, όπως τον άγιο Αντύπα και τον άγιο Ευστάθιο Πλακίδα, μαζί με τη σύζυγό του αγία Θεοπίστη και τους γιους του, αγίους Αγάπιο και Θεόπιστο.

Τη μνήμη της αγίας Πελαγίας τιμούν οι χριστιανοί στους ιερούς ναούς της:

  • Στο προάστιο Μισίρια του Ρεθύμνου. Εξωκλήσι των αρχών του 20ού αιώνα (περί το 1910). Το βράδυ της παραμονής της εορτής τελείται εσπερινός και ιερά παράκληση, ενώ το πρωί της εορτής τελείται όρθρος και θεία λειτουργία. Μετά τη θεία λειτουργία προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.
  • Στο χωριό Απλαδιανά του δήμου Μυλοποτάμου.

Αγία Ειρήνη η ΜεγαλομάρτυςΤης αγίας μεγαλομάρτυρος Ειρήνης της θαυματουργού (5 Μαΐου). Ήταν κόρη του κυβερνήτη της πόλης Μαγεδώ της Περσίας, η οποία πίστεψε στο Χριστό, έζησε χριστιανικά και δίδαξε τη χριστιανική πίστη σε πλήθος ανθρώπων. Όμως συνελήφθη από τις ρωμαϊκές αρχές στην Καλλίπολη του Ελλήσποντου και υποβλήθηκε σε βασανιστήρια, για να αρνηθεί το Χριστό. Με τη βοήθεια του Χριστού, άντεξε και δεν αρνήθηκε την πίστη της. Απελευθερώθηκε και συνέχισε τον πνευματικό αγώνα της, φτάνοντας σε τεράστιο ύψος αγιότητας, εξ αιτίας του οποίου ο Θεός της παραχώρησε πολύ μεγάλο θαυματουργικό χάρισμα ενώ ακόμη ζούσε.

Μετά από πολλές περιπέτειες και ταλαιπωρίες, από τις οποίες επιβίωσε με τη βοήθεια του Θεού, κοιμήθηκε ειρηνικά στην Έφεσο της Μικράς Ασίας το 315 μ.Χ.

Το όνομα Ειρήνη η αγία το έλαβε μετά από εντολή του Θεού σ’ αυτήν, ενώ το αρχικό όνομά της ήταν Πηνελόπη. Είναι πολύ αγαπητή σε όλους τους ορθόδοξους χριστιανικούς λαούς και στη Μητρόπολή μας εορτάζεται στους ναούς της που βρίσκονται στα χωριά:

Δήμου Ρεθύμνου

  • Γωνιά (κοιμητηριακός ναός, δηλ. ναός του κοιμητηρίου, όπως ονομάζονται τα νεκροταφεία στην ορθόδοξη παράδοση).
  • Επισκοπή. Παρεκκλήσι του 1882 στην ανατολική άκρη του χωριού, στην τοποθεσία Κάτω Βρύση, στον παρακαμπτήριο δρόμο που περνάει δίπλα στο χωριό. Πολύ κοντά στο ναό βρίσκεται παλαιά βρύση για την υδροδότηση του χωριού, η οποία μάλλον χρονολογείται την εποχή της Ενετοκρατίας. Κτήτορας του ναού είναι ο Οδυσσέας Σταυριανίδης, τότε πρόεδρος με πολύ σημαντική προσφορά στην τοπική κοινωνία. Την παραμονή της εορτής, από ώρα 6.00 μ.μ., τελείται πανηγυρικός εσπερινός, ενώ το πρωί της εορτής, από ώρα 7.00 π.μ., τελείται όρθρος και θεία λειτουργία. Μετά το τέλος του εσπερινού και της θείας λειτουργίας προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Δήμου Μυλοποτάμου

  • Άγιος Μάμας. Κοιμητηριακός ναός, βυζαντινός, εικονογραφημένος.
  • Δαμαβόλου (εξωκλήσι).
  • Σκεπαστή (εξωκλήσι).

Εορτάζει επίσης η Ιερά Μονή Αγίας Ειρήνης, νότια του Ρεθύμνου, καθώς και ο ναός της στο χώρο της Σχολής Αστυνομίας, μέσα στην πόλη του Ρεθύμνου.

άγιος εφραίμΤου αγίου μεγαλομάρτυρος Εφραίμ του θαυματουργού (5 Μαΐου). Την ίδια μέρα με την αγία Ειρήνη εορτάζει και ο ένδοξος νεομάρτυρας Εφραίμ, ένας άγιος μοναχός που ασκήτεψε στο Όρος των Αμώμων στην Αττική. Μετά τη σφαγή από τους Τούρκους επιδρομείς όλων των μοναχών της μονής του, ο ίδιος συνελήφθη και βασανίστηκε φρικτά μέχρι θανάτου, από το Σεπτέμβριο του 1425 ώς τις 5 Μαΐου 1426.

Τα ιερά λείψανά του ανακαλύφθηκαν το 1950 από την ασκήτρια μοναχή Μακαρία, μετά από αποκάλυψη του ίδιου του αγίου. Από τότε, οι εμφανίσεις και τα θαύματά του σε ολόκληρο τον κόσμο είναι αναρίθμητες.

Στην Ιερά Μητρόπολή μας εορτάζουν οι ναοί του στα χωριά:

Δήμου Ρεθύμνου

  • Ατσιπόπουλο (στην εθνική οδό Ρεθύμνης Χανίων, λίγα χιλιόμετρα από το Ρέθυμνο),
  • Κάστελλος (οικισμός που υπάγεται στην ενορία Σωματά). Ο ναός του στον Κάστελλο βρίσκεται στὴν περιοχὴ Καβούσι και είναι μετόχι της Ιεράς Μονής Μεταμορφώσεως του Σωτήρος Κουμπέ. Την παραμονή της εορτής, από ώρα 6.30΄ μ.μ., τελείται εσπερινὸς, ενώ το πρωί της εορτής, από ώρα 7.00΄ π.μ., τελείται όρθρος καὶ θεία λειτουργία. Μετὰ τὸ τέλος και του εσπερινού και της θείας λειτουργίας προσφέρεται κέρασμα στοὺς συμμετέχοντες.

Δήμου Μυλοποτάμου

  • Ελεύθερνα (εξωκλήσι).

Του αγίου αποστόλου και ευαγγελιστού Ιωάννη του Θεολόγου (8 Μαΐου). Είναι ο αγαπημένος μαθητής του Χριστού, εκείνος που στάθηκε κάτω από το σταυρό Του, όταν όλοι οι άλλοι μαθητές, έχοντας δειλιάσει προς στιγμήν, είχαν κρυφτεί από το φόβο τους. Ο Κύριος, ενώ ήταν σταυρωμένος, του ανέθεσε την προστασία της μητέρας Του, της Θεοτόκου, που θα έμενε μόνη μετά το θάνατο και την ανάσταση του Υιού Της. Είναι επίσης ο συγγραφέας του κατά Ιωάννην Ευαγγελίου, της Αποκάλυψης και τριών επιστολών, που βρίσκονται μέσα στην Καινή Διαθήκη. Οι περιπέτειες, αλλά και τα θαύματά του, είναι εντυπωσιακά και συγκινητικά. Ο άγιος έζησε κυρίως στην Έφεσο, όπου βρίσκεται ο τάφος του, ενώ το σώμα του δε γνωρίζουμε πού βρίσκεται. Ούτε και οι λεπτομέρειες του θανάτου του είναι γνωστές, γιατί τις τελευταίες ημέρες του είχε ζητήσει από τους μαθητές του να τον αφήσουν μόνο, μέσα στον τάφο του. Όταν εκείνοι επέστρεψαν για να δουν την κατάληξη του αγαπημένου τους δασκάλου, δεν βρήκαν κανένα ίχνος του. Γι’ αυτό και από την αρχαία εποχή δημιουργήθηκε η παράδοση ότι δεν πέθανε, αλλά ο Θεός τον απέσυρε από τη Γη και τον διατήρησε ζωντανό σε άγνωστο μέρος, για να τον επαναφέρει λίγο πριν από τη Δευτέρα Παρουσία ως έναν από τους δύο πνευματικούς ηγέτες των χριστιανών στον αγώνα τους ενάντια στον Αντίχριστο.

Η παράδοση αυτή βασίζεται σε κάποια λόγια του Ιησού Χριστό στο κατά Ιωάννην ευαγγέλιο, κεφ. 21, στίχοι 20-24, ενώ οι δύο πνευματικοί ηγέτες αναφέρονται στην Αποκάλυψη, κεφ. 11, χωρίς να αποκαλύπτονται τα ονόματά τους. Ο άλλος από τους δύο θεωρείται ότι θα είναι ο προφήτης Ηλίας, για τον οποίο η Αγία Γραφή αναφέρει ότι δεν πέθανε, αλλά ανέβηκε στον ουρανό με το σώμα του, ζωντανός, και θα έρθει στη Γη λίγο πριν από τον Κύριο για να αποκαταστήσει τις σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους και με το Θεό (Δ΄ Βασιλειών 2, 1-12, Μαλαχίας, κεφ. 4).

Η μνήμη του αγίου Ιωάννου του Θεολόγου εορτάζεται στις 26 Σεπτεμβρίου. Στις 8 Μαΐου τιμούμε την ανάμνηση ενός θαύματος, που συνέβη στον τάφο του: αναδύθηκε από αυτόν μια παράξενη σκόνη με ιαματικές ιδιότητες, που οι κάτοικοι της περιοχής τη χαρακτήριζαν «επίγειο μάννα».

Στην Ιερά Μητρόπολή μας εορτάζουν οι ναοί του αγίου στα χωριά:

Δήμου Ρεθύμνου

  • Αλώνες (υπάγεται στην ενορία Βιλανδρέδου).
  • Καβούσι. Ναός του 1851· υπάρχουν εικόνες του 19ου αιώνα και αντιμήνσιο του 1884. Υπάγεται στην ενορία Χαρκίων.
  • Κάτω Πόρος. Σώζεται αντιμήνσιο του 1811. Υπάγεται στην ενορία Ζουριδίου.
  • Σελλί. Κοιμητηριακός ναός, βυζαντινός, εικονογραφημένος. Υπάγεται στην ενορία Γουλεδιανών.
  • Χρωμοναστήρι. Εξωκλήσι της ύστερης περιόδου της Ενετοκρατίας (16ος – 17ος αιώνας). Μονόχωρος καμαροσκεπής ναός. Βρίσκεται στην τοποθεσία Άγιος Ιωάννης, στις ρίζες του βουνού Βρύσινας. Το απόγευμα της παραμονής της εορτής, ώρα 7.00 μ.μ., τελείται ο εσπερινός. Το πρωί της εορτής, από ώρα 7.00 π.μ., τελείται ο όρθρος και η θεία λειτουργία. Μετά το τέλος της θείας λειτουργίας προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.
  • Ομοίως, ο ναός του στην περιοχή του Κουμπέ, στη δυτική πλευρά της πόλης του Ρεθύμνου.

Δήμου Μυλοποτάμου

  • Αγγελιανά (ο ναός του κοιμητηρίου).
  • Επισκοπή (υπάγεται στην ενορία Δαφνέδων). Τρίκλιτος ναός του 11ου αιώνα, που παλαιότερα χαρακτηριζόταν Φράγκικη Εκκλησιά. Την παραμονή της εορτής, από ώρα 6.30 π.μ., τελείται εσπερινός, ενώ το πρωί της εορτής, από ώρα 7.00, τελείται ο όρθρος και η θεία λειτουργία, με λιτανεία της ιεράς εικόνας του αγίου.
  • Φαράτσι (υπάγεται στην ενορία Γαράζου).

Να αναφέρουμε επίσης ότι τη μνήμη του τιμά την ίδια μέρα και η ιερά μονή Πρέβελη, που βρίσκεται στη νότια περιοχή του νομού Ρεθύμνης, στα όρια της Ιεράς Μητροπόλεως Λάμπης, Συβρίτου και Σφακίων.

Του αγίου μεγαλομάρτυρος Χριστοφόρου (9 Μαΐου). Ο άγιος ήταν μέλος μιας φυλής γιγαντόσωμων βάρβαρων πολεμιστών, που νικήθηκαν από τους Ρωμαίους μετά από σκληρές μάχες. Ο ίδιος ονομαζόταν Ρέμπροβος. Αιχμαλωτίστηκε, αλλά αργότερα κατατάχθηκε στο ρωμαϊκό στρατό και πολέμησε κατά των Περσών.

Όταν γνώρισε το χριστιανισμό, χωρίς να έχει γίνει ακόμη χριστιανός, ο χαρακτήρας και συμπεριφορά του άλλαξαν εντελώς. Για να ευχαριστήσει το Χριστό, εγκαταστάθηκε στην άκρη ενός ποταμού και με την ηράκλεια δύναμή του περνούσε δωρεάν απέναντι τους διαβάτες, σηκώνοντάς τους στην πλάτη του. Εκεί του εμφανίστηκε ο Ιησούς Χριστός με μορφή μικρού παιδιού, τον οποίο ο άγιος πέρασε απέναντι και κατόπιν ο Κύριος του αποκάλυψε την ταυτότητά του και του έδωσε την ευλογία Του. Μετά από αυτό, ο άγιος βαπτίστηκε χριστιανός από τον άγιο Βαβύλα, επίσκοπο Αντιοχείας (μετέπειτα ιερομάρτυρα) και πήρε το όνομα Χριστόφορος.

Όταν ξέσπασε ο διωγμός κατά των χριστιανών από το Ρωμαίο αυτοκράτορα Δέκιο (249 – 251 μ.Χ.), ο άγιος παρουσιάστηκε σε ομάδα στρατιωτών και διαμαρτυρήθηκε για την κακοποίηση των αθώων χριστιανών. Για το λόγο αυτό καταδιώχθηκε και συνελήφθη, βασανίστηκε φρικτά και τελικά αποκεφαλίστηκε το 251 μ.Χ.

Κατά τη διάρκεια της δίωξής του από τους Ρωμαίους, αλλά και της προσπάθειά του αυτοκράτορα να τον πείσει να αρνηθεί την πίστη του, μεταστράφηκαν εξαιτίας του στο χριστιανισμό διακόσιοι στρατιώτες και δύο πόρνες, με τα ονόματα Ακυλίνα και Καλλινίκη, που είχαν αναλάβει να τον διαφθείρουν. Όλοι αυτοί συνελήφθησαν από τις ρωμαϊκές αρχές, θανατώθηκαν και έλαβαν το στεφάνι της αγιότητας.

Λόγω του επεισοδίου με τον Ιησού Χριστό στο ποτάμι, ο άγιος θεωρείται από τους ορθόδοξους χριστιανούς προστάτης των οδηγών.

Στη Μητρόπολή μας η μνήμη του τιμάται στους ναούς του που βρίσκονται στα χωριά:

Δήμου Ρεθύμνου

  • Αρμένοι. Υπαίθριο παρεκκλήσι δίπλα στον αυτοκινητόδρομο.
  • Χαμαλεύρι.

Δήμου Μυλοποτάμου

  • Κράνα (κοιμητηριακός ναός).

Του αγίου ιερομάρτυρος Θεράποντος, επισκόπου Κιτίου της Κύπρου (14 Μαΐου). Ήταν ένας άγιος μοναχός από την Κύπρο, που έζησε τέλη του 7ου ή αρχές του 8ου αιώνα μ.Χ. Ήταν θαυματουργός ήδη ενώ ακόμη ζούσε, ενώ τα τελευταία χρόνια της επίγειας ζωής του έγινε επίσκοπος Κιτίου στην Κύπρο και έλαμψε από τα χαρίσματα, τις αρετές και την καλοσύνη του. Όμως Άραβες πειρατές εισέβαλαν στο ναό, την ώρα που λειτουργούσε, και τον έσφαξαν πάνω στην αγία τράπεζα.

Τα θαύματα του αγίου μετά το μαρτύριό του ήταν, και ακόμη είναι, πολλά. Η μνήμη του στην Ιερά Μητρόπολή μας εορτάζεται στο ναό του στο χωριό Κεραμωτά δήμου Μυλοποτάμου.

Η μνήμη του αγίου τιμάται επίσης στο ναό του αγίου Νικολάου του χωριού Πηγή δήμου Ρεθύμνου, εξαιτίας ιεράς εικόνας του αγίου Θεράποντος, η οποία προσφέρθηκε στην ενορία από κάποια ευσεβή χριστιανή από το Ηράκλειο, στο όνειρο της οποίας εμφανίστηκε ο άγιος και την κάλεσε στο συγκεκριμένο ναό του αγίου Νικολάου της Πηγής. Η ιερά εικόνα αυτή σήμερα βρίσκεται σε προσκυνητάρι στον ιερό ναό του αγίου Νικολάου. Ο ναός αυτός είναι τρίκλιτος, κτίσμα των αρχών του 20ού αιώνα και βρίσκεται στο κέντρο του χωριού.

Την παραμονή της εορτής, από ώρα 6.00΄ μ.μ., τελείται εσπερινός και ψάλλεται η παράκληση προς τον άγιο Θεράποντα, ενώ το πρωί της εορτής, από ώρα 7.00΄ π.μ., όρθρος και θεία λειτουργία. Μετά το τέλος της θείας λειτουργίας (στην οποία συμμετέχουν και προσκυνητές από το Ηράκλειο) προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Η ανακομιδή των λειψάνων του αγίου Νικολάου (20 Μαΐου). Η ανακομιδή και μετακομιδή του λειψάνου του αγίου Νικολάου έγινε στα χρόνια του αυτοκράτορα Αλεξίου Α’ του Κομνηνού (1081 -1118 μ.Χ.) και του Οικουμενικού Πατριάρχη Νικολάου Γ’ του Κυρδινιάτη (1084 – 1111 μ.Χ.). Το ιερό λείψανο του αγίου μεταφέρθηκε στο Μπάρι της Ιταλίας το 1087, επειδή οι Τούρκοι κατέλαβαν την πόλη των Μύρων της Λυκίας της Μικράς Ασίας (πατρίδα του αγίου) και οι κάτοικοι φοβήθηκαν πιθανή καταστροφή του ιερού λειψάνου από τους κατακτητές.

Το γεγονός τιμάται στον αφιερωμένο σε αυτό ναό στο χωριό Πηγή του δήμου Ρεθύμνου. Ο ναός αυτός ονομάζεται από το λαό Άγιος Νικόλαος ο Νίσπητας. Πρόκειται για εξωκλήσι του 11ου αιώνα, βορειοδυτικά του χωριού, στην τοποθεσία Βουλισμένη (βουλιαγμένη γη). Η ονομασία αυτή οφείλεται σε παλαιά παράδοση, ότι ο αρχικός οικισμός της Πηγής βρισκόταν εκεί, αλλά «βούλιαξε» και χάθηκαν τα ίχνη του.

Ο ιερός ναός είναι τοιχογραφημένος με την ζωή και τα θαύματα του αγίου Νικολάου και στον νότιο τοίχο απεικονίζεται ο άγιος με πέτρινο φωτοστέφανο. Τα μάτια της εικόνας είναι ξυσμένα και η ιστορία λέει ότι του τα αφαίρεσαν κάποιοι Τούρκοι στρατιώτες επί Τουρκοκρατίας, οι οποίοι, ανηφορίζοντας προς το χωριό με βροχή, ζήτησαν καταφύγιο στην εκκλησία. Όταν όμως βγήκαν έξω για να συνεχίσουν την πορεία τους, βγήκαν τα μάτια τους λίγα μέτρα από την εκκλησία.

Την παραμονή της εορτής από ώρα 6.00΄ μ.μ. τελείται εσπερινός στον καθεδρικό ναό του χωριού, που είναι επίσης αφιερωμένος στον άγιο Νικόλαο, αλλά πανηγυρίζει την ημέρα της μνήμης του, 6 Δεκεμβρίου. Το πρωί της εορτής, από ώρα 7.00΄ π.μ., στον ιερό ναό του αγίου Νικολάου Νίσπητα τελείται όρθρος και θεία λειτουργία. Μετά το τέλος της θείας λειτουργίας προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Των αγίων ισαποστόλων και θεοστέπτων βασιλέων Κωνσταντίνου και Ελένης (21 Μαΐου). Ο άγιος Κωνσταντίνος ο Μέγας και η μητέρα του, η αγία Ελένη, είναι από τους πιο κοσμαγάπητους αγίους των ορθόδοξων χριστιανικών λαών, όπως φαίνεται και από το πλήθος των ανθρώπων που φέρουν το όνομά τους.

Είναι πασίγνωστο ότι ο άγιος Κωνσταντίνος είναι ο πρώτος χριστιανός αυτοκράτορας της Ρώμης, αυτός που συνυπέγραψε (μαζί με το συναυτοκράτορά του Λικίνιο, που όμως αργότερα αθέτησε την υπογραφή του) το περίφημο Διάταγμα των Μεδιολάνων το 313 μ.Χ., θέτοντας επίσημα τέρμα στους φονικούς διωγμούς της ρωμαϊκής αυτοκρατορίας κατά των χριστιανών. Επίσης, άλλαξε την ιστορία της Ευρώπης ιδρύοντας την Νέα Ρώμη (που αργότερα ονομάστηκε Κωνσταντινούπολη) και μεταφέροντας το κέντρο της αυτοκρατορίας στην ελληνική ανατολή.

Ο άγιος είχε αγαπήσει το Χριστό λόγω της ανατροφής του από τη χριστιανή μητέρα του αγία Ελένη. Το γεγονός που τον έκανε να υποστηρίξει το χριστιανισμό είναι το όραμα του σταυρού, με την επιγραφή «εν τούτω νίκα», που είδε στον ουρανό το 312 μ.Χ., πριν τη μάχη κατά του αυτοκράτορα Μαξέντιου, στη Μουλβία Γέφυρα του ποταμού Τίβερη, στη Ρώμη. Η μάχη αυτή τερματίστηκε σχεδόν πριν αρχίσει, επειδή ο Μαξέντιος έπεσε από τη γέφυρα και πνίγηκε.

Ο άγιος βαπτίστηκε χριστιανός λίγο πριν το θάνατό του, όμως η ζωή του και η πολιτική του ήταν από την αρχή σύμφωνη με τη διδασκαλία του Ιησού Χριστού. «Βαθύς ανθρωπισμός και μέριμνα διά την δικαιοσύνην χαρακτηρίζουν τα νομοθετικά κοινωνικά μέτρα, άτινα έλαβεν ο Κωνσταντίνος μετά την σύνοδον της Νικαίας. Διάκειται δυσμενώς προς την παλλακείαν και απηγόρευσε το βάρβαρον έθιμον των αγώνων των μονομάχων. Δεν επιτρέπει να χωρίζουν τας οικογενείας των δούλων, όταν τα πωληθέντα κρατικά κτήματα, εις ά μέχρι τότε διεβίουν, διενέμοντο μεταξύ των νέων δικαιούχων. Κατήργησε τον διά σταυρού θάνατον, απηγόρευσε τον στιγματισμόν εις το πρόσωπον και εθέσπισεν, όπως οι κρατούμενοι εις τας φυλακάς δικαιούνται καθ’ εκάστην να βλέπουν το φως του ηλίου. Χαρακτηριστικός της ενδελεχούς φροντίδος του απτοκράτορος διά την επιβολήν της ηθικής τάξεως είναι ο νόμος ο κολάζων την απαγωγήν παρθένου και ο νόμος ο αξιών παρά του επιτρόπου, όπως σεβασθή την παρθενίαν της υπ’ αυτού επιτροπευομένης νεάνιδος» (Αικατερίνης Χριστοφιλοπούλου, Βυζαντινή Ιστορία, Α΄, 324-610, Βάνιας, Θεσσαλονίκη η1996, σελ. 135).

Όλα τα παραπάνω φανερώνουν περίτρανα την αγιότητα του Μεγάλου Κωνσταντίνου, την οποία εξάλλου από την αρχή αναγνώρισαν οι χριστιανικοί λαοί. Ως άνθρωπος, διέπραξε και λάθη (όχι όμως εγκλήματα, όπως τον συκοφαντούν, παρακινούμενοι από τις προκαταλήψεις τους, ορισμένοι ιστορικοί). Όμως κανείς άγιος δεν είναι αλάθητος ή αναμάρτητος. Αλάθητος και αναμάρτητος είναι μόνο ο Θεάνθρωπος Ιησούς Χριστός.

Στη Μητρόπολή μας, η ιστορική Ιερά Μονή Αρκαδίου είναι αφιερωμένη στους αγίους Κωνσταντίνο και Ελένη, ενώ εορτάζουν επίσης:

  • Ο ναός τους στην πόλη του Ρεθύμνου. Τρίκλιτος ναός της δεκαετίας του 1970, δίπλα στο σταθμό των λεωφορείων (ΚΤΕΛ) και στο παλαιό κοιμητήριο της πόλης μας. Το βόρειο κλίτος είναι αφιερωμένο στον άγιο Νικόδημο των Αγιορείτη (14 Ιουλίου) και το νότιο στον άγιο μάρτυρα Ευγένιο (13 Δεκεμβρίου). Την παραμονή της εορτής, από ώρα 7.00΄ μ.μ., τελείται εσπερινός και το πρωί της εορτής, από ώρα 7.00΄ π.μ., τελείται όρθρος και θεία λειτουργία. Το βράδυ της εορτής, από ώρα 6.30 μ.μ., τελείται μεθέορτος εσπερινός. Μετά τον εσπερινό της παραμονής, προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.
  • Ο ναός τους στο προάστιο του Ρεθύμνου Περιβόλια. Είναι δίκλιτος ναός (διμάρτυρος), στην άκρη του δρόμου. Το άλλο κλίτος είναι αφιερωμένο στον άγιο Ιωάννη τον Πρόδρομο. Κατά την εορτή του αγίου, στο τέλος της θείας λειτουργίας τελείται μνημόσυνο των πεσόντων κατοίκων της περιοχής κατά τη Μάχη της Κρήτης (Μάιος 1941) και τη ναζιστική Κατοχή και μετά τη θεία λειτουργία προσφέρεται κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Εορτάζουν, επίσης, οι ναοί τους στα χωριά:

Δήμου Ρεθύμνου

  • Άγιος Κωνσταντίνος (χωριό που φέρει το όνομά του). Δίκλιτος, με ωραίο πέτρινο κωδωνοστάσιο του 1863. Tο νότιο κλίτος του είναι αφιερωμένο στον Eυαγγελισμό της Θεοτόκου (25Μαρτίου). Στο ναό σώζονται δύο παλαιά δισκοπότηρα και άλλα ιερά κειμήλια του 19ου αιώνα.
  • Αρμένοι (κοιμητηριακός ναός)
  • Επισκοπή. Κοιμητηριακός ναός, παλαιός, άγνωστης ηλικίας. Διασώζεται εικόνα του 1901. Στον εξωτερικό τοίχο του ναού βρίσκονται τρεις τάφοι παλαιών ιερέων του χωριού. Την παραμονή της εορτής, από ώρα 6.30΄ μ.μ., τελείται πανηγυρικός εσπερινός, ενώ το πρωί της εορτής, από ώρα 7.00΄ π.μ., τελείται όρθρος και θεία λειτουργία.
  • Ιρφάν Μετόχι. Εξωκλήσι σε ιδιωτικό χώρο μέσα σε ρεματιά. Υπάγεται στην ενορία Παναγίας Ελευθερώτριας Άνω Καλλιθέας της πόλης του Ρεθύμνου.
  • Μούνδρος.

Δήμου Μυλοποτάμου

  • Αγγελιανά. Το αφιερωμένο σε αυτούς κλίτος του τρίκλιτου ναού του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου (25 Μαρτίου). Το τρίτο κλίτος είναι αφιερωμένο στην αγία Αικατερίνα (25 Νοεμβρίου).
  • Αγιά (εξωκλήσι).
  • Αξός.
  • Ζωνιανά. Δίκλιτος ναός. Tο άλλο κλίτος είναι αφιερωμένο στον Άγιο Xαραλάμπη (10 Φεβρουαρίου).
  • Κάλυβος (εξωκλήσι).
  • Λιβάδια. Κλίτος στον τρίκλιτο ναό της αγίας Mαρίνας (17 Ιουλίου)· το τρίτο κλίτος είναι αφιερωμένο στον άγιο Mάμαντα (2 Σεπτεμβρίου).
  • Χουμέρι. Εξωκλήσι του 1920, χτισμένο σε πλαγιά λόφου. Το απόγευμα της παραμονής της εορτής, ώρα 6.00΄ μ.μ., τελείται ο εσπερινός. Το πρωί της εορτής, από ώρα 7.15΄ π.μ., τελείται ο όρθρος και η θεία λειτουργία με λιτάνευση της ιεράς εικόνας των αγίων. Μετά το τέλος του εσπερινού ή της θείας λειτουργίας η ενορία του χωριού προσφέρει κέρασμα στους συμμετέχοντες.

Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης: «Γιόγκα: επιστήμη ή λατρεία θεών;»

Ό,τι κι αν λένε οι υπέρμαχοι της γιόγκα στο δυτικό κόσμο, η γιόγκα δεν είναι γυμναστική, ούτε μέθοδος χαλάρωσης ή επιδίωξης «ψυχοσωματικής υγείας και ισορροπίας», αλλά μια θρησκευτική τεχνική, με την οποία οι πιστοί του ινδουισμού (της αρχαίας θρησκείας της Ινδίας) προσπαθούν να αποκοπούν από τον κόσμο και να ενωθούν με τους θεούς τους, που είναι ειδωλολατρικές θεότητες.

γιόγκαΟ ινδουιστής, ασκώντας τη γιόγκα, μένει ακίνητος και αποσύρει το νου του από τον εξωτερικό κόσμο, για να διακόψει κάθε δεσμό με τον κόσμο, επειδή ο ινδουισμός διδάσκει ότι ο κόσμος είναι μια ψευδαίσθηση, που πρέπει να την αρνηθούμε, για να μη γεννιόμαστε ξανά και ξανά μέσα σ’ αυτήν. Κάθε στάση γιόγκα συνδέεται με συγκεκριμένες ινδουιστικές θεότητες, γι’ αυτό δεν υπάρχει γιόγκα που να είναι «άσχετη με τη θρησκεία».

Επίσης, ο άνθρωπος που ασκεί τη γιόγκα προφέρει μια ινδουιστική φράση (ένα «μάντρα»), που δεν είναι απλώς ένας ήχος, αλλά το όνομα μίας ή περισσότερων ινδουιστικών θεοτήτων. Το πασίγνωστο μάντρα ομ, π.χ., εμπεριέχει το όνομα του «θεού» Κρίσνα ή, κατά άλλη ερμηνεία (πάλι ινδουιστική), τα ονόματα των τριών κυριότερων  ινδουιστικών θεών, Μπράχμα, Βίσνου και Σίβα.

Συνεπώς, ο άνθρωπος που ασκεί τη γιόγκα πραγματοποιεί μια πράξη επίκλησης ειδωλολατρικών θεών, γι’ αυτό η γιόγκα δεν μπορεί να ασκείται ή να διδάσκεται από έναν χριστιανό, ούτε είναι κατάλληλη για τα παιδιά μας, που επιθυμούμε να τα συνδέσουμε με το Χριστό και την Παναγία και όχι με ψεύτικες θεότητες ή με τον μυθικό «ποταμό των υπάρξεων» (το Μπράχμαν), που, κατά τους ινδουιστές, είναι πάνω απ’ τους θεούς ή ταυτίζεται με ορισμένους θεούς και με το οποίο, όπως πιστεύουν οι ινδουιστές, αφομοιώνεται το τελειοποιημένο πνεύμα και χάνεται όπως μια σταγόνα στον ωκεανό.

Φυσικά, το να καθίσουμε ακίνητοι και να χαλαρώσουμε σταματώντας κάθε σκέψη, δεν είναι θρησκευτική πράξη. Ούτε γιόγκα όμως είναι αυτό. Η γιόγκα είναι κάτι συγκεκριμένο, με συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και σκοπούς.

Ανάλογα ισχύουν για όλες τις μεθόδους διαλογισμού, που όλες προέρχονται από τις θρησκείες της Άπω Ανατολής και οι σκοποί τους δεν είναι η άθληση ή η ψυχοσωματική χαλάρωση, αλλά η θρησκευτική «τελειοποίηση» του ανθρώπου, ανάλογα με τις διδασκαλίες κάθε ασιατικού θρησκεύματος.

Η άθληση είναι κάτι πολύ σημαντικό για τον άνθρωπο. Μπορούμε να αθλούμαστε με διάφορους τρόπους, όπως το βάδισμα, το τζόκιν, το τρέξιμο, το μπάσκετ, ο χορός, η ορειβασία, η κολύμβηση και ένα σωρό αθλήματα, που αληθινά δεν έχουν θρησκευτική σημασία. Δεν υπάρχει λόγος να κάνουμε γιόγκα, εφόσον η γιόγκα έχει άλλες προεκτάσεις, όπως εξηγήσαμε.

Μπορούμε να γαληνέψουμε την ψυχή μας και να χαλαρώσουμε ακούγοντας μουσική, διαβάζοντας ένα ευχάριστο βιβλίο, θαυμάζοντας ένα όμορφο φυσικό τοπίο (το ηλιοβασίλεμα, τη θάλασσα, μια ανθισμένη εξοχή, τη θέα από μια κορυφή ή ακόμη κι από μια ταράτσα), υιοθετώντας μια ευχάριστη ασχολία (χόμπι), π.χ. ζωγραφίζοντας, παίζοντας μουσική, γράφοντας ποιήματα, κάνοντας μια συλλογή κ.τ.λ., δηλαδή πράγματα που αληθινά δεν έχουν θρησκευτική σημασία. Δεν υπάρχει λόγος να κάνουμε γιόγκα, εφόσον η γιόγκα είναι μια καθαρά θρησκευτική πρακτική.

Οι χριστιανοί έχουμε και άλλους τρόπους για ν’ αποκτήσουμε γαλήνη, αυτογνωσία και αρμονία ψυχής και σώματος: να διαβάσουμε με προσοχή, αγάπη και αφοσίωση τους Χαιρετισμούς ή την Παράκληση της Θεοτόκου, ν’ ανάψουμε το καντήλι στα εικονίσματα των αγίων μας και στις φωτογραφίες των κεκοιμημένων συγγενών ή φίλων μας, να θυμιάσουμε το σπίτι μας και ιδιαίτερα το εικονοστάσι του σπιτιού μας, να επισκεφτούμε ιερούς τόπους και προσκυνήματα (ναούς, μονές) της περιοχής μας ή και πιο μακρινών περιοχών, να συμμετέχουμε στον εσπερινό, στη θεία λειτουργία και τις άλλες ιερές τελετές της Εκκλησίας μας, κι ακόμη την προσευχή, την εξομολόγηση, τη νηστεία, τη θεία κοινωνία – όταν βέβαια όλα αυτά γίνονται με σωστό τρόπο και αφοσίωση, τουλάχιστον ίση με την αφοσίωση που δείχνουν στην εφαρμογή της γιόγκα οι πιστοί της.

yoga2

Η πνευματική μας παράδοση, η Ορθοδοξία, είναι αρχαία, σοφή, δοκιμασμένη επί πολλές γενιές και προσφέρει στον άνθρωπο όχι μόνο γαλήνη, αυτογνωσία και ψυχοσωματική αρμονία, αλλά και κάτι άλλο, πολύ σημαντικότερο και μοναδικό: την ένωση με το Χριστό, την αγιότητα, που σημαίνει επίσης και σχέση αγάπης με το συνάνθρωπο και τα άλλα πλάσματα του κόσμου.

Ακόμη και στην εποχή μας, εποχή πνευματικής παρακμής και σύγχυσης, πολλοί ορθόδοξοι χριστιανοί εφαρμόζουν σωστά αυτή τη σπουδαία πνευματική κληρονομιά και απολαμβάνουν τους πολύτιμους καρπούς της, χωρίς να χρειάζεται να καταφύγουν σε μεθόδους ασιατικής θρησκευτικής προέλευσης, όπως η γιόγκα ή ακόμη και το ρέικι, η βιπάσσανα κ.τ.λ., που δίνουν υποσχέσεις, αλλά δεν φέρνουν τον άνθρωπο κοντά στο Θεό – ή ακόμη και τον οδηγούν κοντά σε ειδωλολατρικούς «θεούς» ή πνεύματα ύποπτης προέλευσης.

Αν κάποιος θα ήθελε να μάθει περισσότερα, προτρέπουμε στην αναζήτηση των βιβλίων κάποιων ανθρώπων που θήτευσαν στις θρησκείες της Άπω Ανατολής, εξάσκησαν τη γιόγκα, αλλά στη συνέχεια την εγκατέλειψαν, διαπιστώνοντας την αληθινή φύση της, και έγιναν ορθόδοξοι χριστιανοί. Τέτοια βιβλία είναι:

π. Σεραφείμ Ρόουζ (πρώην βουδιστή), «Η Ορθοδοξία και η Θρησκεία του Μέλλοντος», εκδόσεις Μορφή-Εκδοθείτω. Αξίζει επίσης να διαβάσετε και τη βιογραφία του π. Σεραφείμ Ρόουζ, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μυριόβιβλος.

Διονυσίου Φαρασιώτη (δηλ. του καθηγητή Φυσικής Αθανάσιου Ρακοβαλή, πρώην ινδουιστή), «Οι γκουρού, ο νέος και ο γέροντας Παΐσιος», εκδ. Παναγόπουλος.

Κλάους Κένεθ (πρώην βουδιστή και ινδουιστή), «Θεοί, είδωλα, γκουρού», εκδ. Εν πλω.

Δείτε επίσης το βιβλίο του π. Αντωνίου Αλεβιζόπουλου (που διακινδύνευσε τη ζωή του μελετώντας τέτοιες λατρείες) «Αποκρυφισμός, Γκουρουισμός, Νέα Εποχή».

Ένας πρώην γιόγκι μιλάει για τη γιόγκα

Ο σχολιαστής της Μπαγκαβάντ Γκιτά Σουάμι Πραμπουπάντα («σουάμι» = άγιος του ινδουισμού), διδάσκαλος της κίνησης «Χάρε Κρίσνα», γράφει: «Το ομ δεν είναι παρά η απρόσωπη απεικόνιση του Κυρίου [Κρίσνα] και περιέχεται στο μάχα-μάντρα Χάρε Κρίσνα»

(στο: Η Αυτού Θεία Χάρη Α. Τσ. Μπακτιβεντάντα Σουάμι Πραμπουπάντα, Η Μπαγκαβάντ Γκιτά όπως είναι, Bhaktivedanta Book Trust 1980, σελ. 224 – από αυτή την έκδοση προέρχονται τα παραθέματα της Μπαγκαβάντ Γκιτά που θα ακολουθήσουν).

Ο Κλάους Κένεθ, πρώην γιόγκι που μεταστράφηκε στην Ορθοδοξία (θα μιλήσουμε γι’ αυτόν παρακάτω), γράφει: «Φυσικά, υπάρχει στον Ινδουισμό μια πληθώρα από μάντρα, τα οποία όλα συνδέονται με ινδουιστικές θεότητες. Δεν είναι τίποτε άλλο από κωδικοποιημένες ονομασίες θεών» (στο βιβλίο του Θεοί, είδωλα, γκουρού, εκδόσεις Εν πλω, 2012, σελ. 89).

Η Μπαγκαβάντ Γκιτά, το ιερό κείμενο της λατρείας του θεού Κρίσνα (ενσάρκωσης του Βίσνου, ενός από τους κυριότερους θεούς του ινδουισμού), διδάσκει τη γιόγκα ως τέλειο τρόπο ένωσης του ανθρώπου με τον Κρίσνα. Αυτά λέει ο Κρίσνα, «ο Κύριος όλων των γιόγκα» και «όλων των γιόγκι» (κεφ. 18, στ. 74-78):

«Μ’ αυτόν τον τρόπο, με τον έλεγχο του σώματος, του νου και των πράξεων, ο γιόγκι, θέτοντας τέλος στην υλική του ύπαρξη, φθάνει στην κατοικία Μου» (κεφ. 6, στ. 15).

«Ο αληθινός γιόγκι βλέπει Εμένα σε όλα τα όντα και όλα τα όντα σε Μένα. […] Ο γιόγκι, γνωρίζοντας ότι είμαι ένα και το αυτό με την Υπέρτατη Ψυχή, που βρίσκεται μέσα στην καρδιά όλων των πλασμάτων, Με λατρεύει και ζει πάντα μέσα Μου» (στ. 27-31).

«Και απ’ όλους τους γιόγκι εκείνος που, με τέλεια πίστη, κατοικεί πάντα μέσα Μου και Με λατρεύει υπηρετώντας Με με αγάπη, αυτός είναι ο ανώτερος και ο πιο στενά συνδεδεμένος μαζί Μου» (στ. 47).

«Έτσι, έχοντας πραγματοποιήσει την εξάσκηση του γιόγκα και απαγγέλλοντας την ιερή συλλαβή ομ, που είναι ο υπέρτατος συνδυασμός γραμμάτων, εκείνος ο οποίος τη στιγμή του θανάτου σκέπτεται Εμένα, το Θεό, το Υπέρτατο Πρόσωπο, θα φθάσει σίγουρα στους πνευματικούς πλανήτες. Επειδή είναι συνεχώς απασχολημένος με την αφοσιωμένη υπηρεσία, όποιος Με θυμάται πάντα, χωρίς να παρεκκλίνει, φθάνει εύκολα σε Μένα, ω γιε της Πριτά. Αφού φθάσουν κοντά Μου και αποκτήσουν την ανώτερη τελειότητα, αυτές οι ευγενικές ψυχές, γιόγκι γεμάτοι ευσέβεια, δε θα επιστρέψουν ποτέ πια σε τούτον τον εφήμερο κόσμο, όπου κυριαρχεί η δυστυχία» (κεφ. 8, στ. 13-15).

Υπάρχουν όμως και κάποιοι που ασκήθηκαν στη γιόγκα επί σειρά ετών και την απέρριψαν, βεβαιώνοντας οι ίδιοι ότι συνδέεται με δαιμονική ενέργεια. Τέτοιοι άνθρωποι είναι ο δικός μας (Έλληνας) καθηγητής Φυσικής Αθανάσιος Ρακοβαλής, συγγραφέας του βιβλίου Οι γκουρού, ο νέος και ο γέροντας Παΐσιος (υπό το ψευδώνυμο Διονύσιος Φαρασιώτης), ο Κλάους Κένεθ και ο σύγχρονος άγιος γέροντας π. Σωφρόνιος Σαχάρωφ (1896-1993 – αναζητήστε, αν θέλετε, το βιβλίο του Οψώμεθα τον Θεόν καθώς εστί, καθώς και τα άλλα έργα του).

Οι δύο πρώτοι (Ρακοβαλής και Κένεθ) διδάχτηκαν τη γιόγκα στην Ινδία και έζησαν σε ινδουιστικά άσραμ (μοναστήρια). Την εγκατέλειψαν, βεβαιώνοντας ότι διαπίστωσαν σ’ αυτήν δαιμονική ενέργεια.

Ο Κλάους Κένεθ, που μυήθηκε με σοβαρότητα στον ινδουισμό και το βουδισμό αναζητώντας την αλήθεια, γράφει:

«Η γιόγκα αποτελεί την πλέον διαδεδομένη πτυχή της θρησκείας του Ινδουισμού, που στη Δύση μάλιστα εσφαλμένα εκλαμβάνεται ως κάτι αποκλειστικά σωματικό. Η γιόγκα είναι πάντοτε και σε κάθε περίπτωση θρησκευτική πράξη με στόχο την ένωση με το Βράχμαν…».

«Καθοριστικό λοιπόν ερώτημα είναι το εξής: Μπορεί η γιόγκα να παγκοσμιοποιηθεί και να παραμείνει ταυτόχρονα “απλώς” γυμναστική; Οι διδάσκαλοι της γιόγκα, καθώς και οι μελετητές των γραφών στην Ινδία (οι ρίσις = σοφοί) γνωρίζουν πως κάτι τέτοιο δεν γίνεται. […] Αντιθέτως, οι ρίσις ξέρουν καλά πως δεν υπάρχει τίποτα στη γιόγκα που να μην είναι συνδεδεμένο με κάποια θεότητα και πως οι ενέργειες εκείνων πάντοτε παρεισφρέουν στις ασκήσεις και τους ασκουμένους».

«Όποιος ασχολείται με αυτή τη μορφή διαλογισμού, συνδέεται απευθείας, σαν με έναν ομφάλιο λώρο, με τον κόσμο των ινδουιστικών και βουδιστικών θεοτήτων, ειδώλων και δαιμόνων. […] Στη διάρκεια της ιστορίας της Εκκλησίας – και των νεωτέρων χρόνων ακόμη – δεν έχει υπάρξει ούτε ένας άγιος που να χρησιμοποίησε τη γιόγκα, ώστε να πλησιάσει το Θεό. Αντιστρόφως, όμως, καθένας που ασχολιόταν με τη γιόγκα, την εγκατέλειψε, μόλις γνώρισε το Χριστό».

«Στη διάρκεια της εξάσκησής μου στο διαλογισμό μετατρεπόμουν σε ένα μέσον και λειτουργούσα ως τηλεβόας πνευμάτων, των οποίων την προέλευση (χωρίς το Άγιο Πνεύμα) δεν μπορούσα με τίποτα να διακρίνω. Γινόμουν δίαυλος και μετέδιδα μηνύματα πεθαμένων διδασκάλων (στην πραγματικότητα επρόκειτο για δαίμονες που μιμούνταν τη φωνή των νεκρών) προς άτομα που στέκονταν κοντά μου. Είχα στη διάθεσή μου μια ολόκληρη ποικιλία σαγηνευτικών για μένα ανεξήγητων φαινομένων, τα οποία άλλωστε έχω ήδη αναφέρει. Μπορούσα να γίνω αόρατος, να βλέπω την αύρα του αντικρινού μου, να εξέρχομαι από το σώμα μου, να κάνω αστρικά ταξίδια, να κινούμαι πέρα από τα σύνορα του χωροχρόνου, να βλέπω UFO, να υπεισέρχομαι στις σκέψεις και τον εσωτερικό κόσμο του άλλου και με αυτή τη δύναμη να τον οδηγώ όπου εγώ ήθελα».

«Η επικοινωνία κι ο πνευματικός συγχρωτισμός με θεότητες του τρόμου, με πνεύματα του κακού, με βρικόλακες, θεές της εκδίκησης, διαβόλους και αγγελιαφόρους του θανάτου, την οποία προσωπικά πρωτοσυνάντησα στο Νεπάλ με τη μορφή τρομακτικότατων προσωπείων, έφερε τη σταδιακή καταβύθιση σε πιο φοβερές συναντήσεις και συγκεκριμένα με έριξαν κατευθείαν στα χέρια μιας καταστροφικής θεάς, της μαύρης Κάλι, που παγκοσμίως θεωρείται από τις πλέον φοβερές και αποκρουστικές θεότητες εν γένει. Η ίδια με είχε παραλάβει στο ναό της στην Καλκούτα για ένα ταξιδάκι εξωσωματικό. Η ισχυρή και αλησμόνητη αυτή εμπειρία με έκανε την εποχή εκείνη, γεμάτο καμάρι κι υπερηφάνεια, να πιστεύω πως είχα επιτέλους φθάσει το στόχο μου, δηλαδή να είμαι αφ’ εαυτού θεός και να κατανικώ με τις δικές μου δυνάμεις το θάνατο. […]

Κανένας που δεν έχει τύχει ποτέ να συναντήσει τέτοιους δαίμονες απλά, σωματικά μπροστά του, δεν μπορεί να καταλάβει τον τρόμο μου, όταν αυτοί με επισκέπτονταν στη διάρκεια, αλλά και μετά το διαλογισμό, τόσο στο μοναστήρι στην Ταϊλάνδη, όσο και αργότερα στη Βολιβία. Ήταν βιολογικά ορατοί, πραγματικές υπάρξεις».

(Κλ. Κένεθ, Θεοί, είδωλα, γκουρού, σελ. 117, 119-120, 140-141, 177, 242-244 – βλ. και την αυτοβιογραφία του Χιλιάδες μίλια προς τον τόπο της καρδιάς, εκδ. Εν πλω 2009).

Σύγχρονος άνθρωπος: «Είμαι πολύ καλά. Κάνω ρέικι, γιόγκα, μιλάω με αγγέλους…»

Η εποχή μας βρίσκεται στο «τρίτο στάδιο της αθεΐας», όπως το περιγράφει ο Γάλλος ορθόδοξος θεολόγος Ολιβιέ Κλεμάν.

Στο 1ο στάδιο, γράφει, οι άνθρωποι επιτίθενται κατά της θρησκείας. Στο 2ο στάδιο, απλά αδιαφορούν για τη θρησκεία, δεν ασχολούνται πια μ’ αυτήν. Και στο 3ο στάδιο, βάζουν στη ζωή τους μια καινούργια δεισιδαιμονία, με την οποία αντικαθιστούν τη θρησκεία που εγκατέλειψαν.

Σήμερα η κοινωνία έχει περάσει στο 3ο στάδιο και σ’ αυτό οφείλεται η χιονοστιβάδα της ενασχόλησης με τη γιόγκα και το διαλογισμό, το φενγκ σούι, τα μέντιουμ, τους αστρολόγους, τις τράπουλες ταρώ, τις κρυσταλλοθεραπείες και γενικά τις «ενεργειακές θεραπείες», τη «θετική ενέργεια», τις «τεχνικές αυτοβελτίωσης», την «αύρα», το κάρμα και τη μετενσάρκωση, ακόμη και τη μαγεία, τις ασιατικές πολεμικές τέχνες (περιλαμβάνοντας διαλογισμό, παραψυχολογικές δυνάμεις και άλλα στοιχεία από τις θρησκείες της Άπω Ανατολής) και τους εξωγήινους (ενασχόληση με μορφή «πνευματικών επαφών» και όχι αληθινής επιστημονικής έρευνας).

Υποτίθεται ότι όλα τα παραπάνω «δεν έχουν σχέση με καμιά θρησκεία», απλώς είναι τεχνικές αναβάθμισης του εαυτού μας και βελτίωσης της ζωής μας. Δυστυχώς, δεν είναι έτσι. Ένας πραγματικός ορθόδοξος χριστιανός (που όχι μόνο πηγαίνει στην εκκλησία, νηστεύει, εξομολογείται, μεταλαβαίνει, προσεύχεται κ.τ.λ., αλλά και συνδέει τη ζωή του μ’ αυτά και ξέρει πολύ καλά τι νόημα έχουν) δεν έχει ποτέ την ανάγκη ν’ ασχοληθεί με αυτές τις πρακτικές, γιατί καλύπτεται 100% από το Χριστό.

Ο ασχολούμενος με τα υπόλοιπα, που αναφέρουμε πιο πάνω, κατά κανόνα δεν συνδέει την Ορθοδοξία με το βάθος της ζωής του και δεν αναζητά την πνευματική και ηθική του αναβάθμιση σ’ αυτήν, αλλά περιορίζεται στις «μοντέρνες πρακτικές», τις εισαγόμενες από άλλες θρησκευτικές παραδόσεις. Ίσως παράλληλα πηγαίνει και στην εκκλησία, αλλά συνήθως αυτό το κάνει είτε τυπικά (ως έθιμο), είτε παρερμηνεύοντάς το με βάση τις ξένες διδασκαλίες που ακολουθεί: «Πηγαίνω στα ξωκλήσια, γιατί έχουν καλούς κραδασμούς», μου έλεγε μια κυρία κάποτε…

Τι ακριβώς είναι το ρέικι; Ένας πνευματικός δρόμος, με τον οποίο ο άνθρωπος καλλιεργεί μέσα του την αγάπη, την ειλικρίνεια, την ανιδιοτέλεια κ.τ.λ., βρίσκει τη γαλήνη, εξισορροπείται ψυχοσωματικά, και, αν προχωρήσει σε «ανώτερα στάδια», αρχίζει να έχει επαφές και «με όντα από “ανώτερους κόσμους”».

Εκτός αυτών, έχει πάρει διαστάσεις και η δήθεν «επαφή με αγγέλους», που «καθοδηγούν και συμβουλεύουν» τους «εκλεκτούς», θεραπεύουν ασθένειες κ.τ.λ.

***

Το πρόβλημα όλων αυτών: ναι, μερικές φορές έχουν αποτέλεσμα, αλλά δεν έχουν το Χριστό.

Ο Χριστός δεν εξαφανίζει ως διά μαγείας όλα τα προβλήματα και τα ελαττώματα των ανθρώπων, αλλά μεταμορφώνει τους ανθρώπους έτσι (με έντονη προσπάθεια του ανθρώπου βέβαια, προσπάθεια που ονομάζεται «μετάνοια» στη γλώσσα της Εκκλησίας και αποσκοπεί στην καλλιέργεια πρωτίστως της ταπείνωσης και στη συνέχεια της αγάπης προς όλους), ώστε τα προβλήματά μας γίνονται το αγώνισμα της ζωής μας, που θα μας οδηγήσει σε μικρό ή μεγάλο βαθμό ένωσης με τον ίδιο το Χριστό, δηλαδή αγιότητας.

Όμως ο σύγχρονος άνθρωπος δεν θέλει ν’ αγωνιστεί. Θέλει εύκολα και αμέσως (χωρίς μετάνοια, χωρίς ταπείνωση, χωρίς εξομολόγηση, χωρίς θεία κοινωνία) «να αλλάξει», να φύγουν τα προβλήματα και τα ελαττώματά του και να ζήσει και σπουδαίες εμπειρίες με αγγέλους, «ανώτερες οντότητες» και «πνευματικά χαρίσματα». Αυτά στην Ορθόδοξη παράδοση ξέρουμε ότι τα ζουν οι άγιοι, αλλά για να γίνεις άγιος χρειάζεται πράγματι μεγάλος αγώνας με αυταπάρνηση και στροφή προς το Χριστό. Δεν γίνεται εφαρμόζοντας κάποιες «τεχνικές», που προσφέρουν μόνο υποκατάστατα ειρήνης, αρμονίας και «πνευματικών επαφών».

Ξέρουμε επίσης ότι αυτές οι «πνευματικές επαφές», που φαίνονται επαφές με φωτεινά πνεύματα, συχνά κρύβουν δαίμονες μεταμφιεσμένους. Στην ιστορία του χριστιανισμού υπάρχουν αμέτρητες περιπτώσεις ανθρώπων, που νόμιζαν ότι καθοδηγούνται από αγγέλους, αγίους ή τον ίδιο το Χριστό και εκ των υστέρων αποδείχθηκε ότι τους ξεγελούσαν οι δαίμονες.

Στο ίδιο κλίμα ανήκουν και οι χριστιανοί που εντάσσονται στις λεγόμενες «Εκκλησίες της πεντηκοστής» ή στο «χαρισματικό κίνημα» ή τους «αναγεννημένους χριστιανούς», και νομίζουν ότι έρχεται μέσα τους το Άγιο Πνεύμα και τους οδηγεί σε προφητικές και θαυματουργικές καταστάσεις, ιδίως κατά τις λατρευτικές τελετουργίες τους…

Το να ζει κάποιος την πνευματική ζωή της Ορθόδοξης Εκκλησίας με ειλικρίνεια και απλότητα, όπως τη ζούσε η αγία γερόντισσα Μάρθα του Αρκαδίου, που κοιμήθηκε λίγο πριν το Πάσχα του 2016, όπως τη ζουν ακόμη και σήμερα κάποιοι άνθρωποι γύρω μας, προϋποθέτει ταπεινή καρδιά. Σημαίνει ότι κάνει πράγματα που έκανε και η αγράμματη γιαγιά του, καθώς και εκατομμύρια ορθόδοξοι χριστιανοί πολλών λαών και εποχών. Αυτό πολλούς από εμάς τους δυσαρεστεί. Ενώ το να κάνουμε ρέικι ή γιόγκα και τα δεκάδες άλλα που έχουν εισχωρήσει στη ζωή μας, τονώνει και τον εγωισμό μας ότι κάνουμε κάτι «ιδιαίτερο» και «προχωρημένο», αν και στην πραγματικότητα δεν υπάρχει τίποτα πιο ιδιαίτερο και προχωρημένο από το να ζει κάποιος ως αυθεντικός ορθόδοξος χριστιανός, δηλαδή μέλος της Ορθόδοξης Εκκλησίας, άσχετα από το πόσα ακούει για κακούς και πονηρούς παπάδες. Ας κοιτάξει με προσοχή στην ενορία του ή στη διπλανή ενορία και είμαι βέβαιος ότι θα ανακαλύψει καλούς ιερείς και καλούς πιστούς χριστιανούς.

Παρακαλώ επίσης να κάνει μια βόλτα ώς το ορθόδοξο χριστιανικό βιβλιοπωλείο της πόλης του (που σίγουρα υπάρχει, σε όποια πόλη κι αν ζει), για να αναζητήσει τα βιβλία που αναφέρουμε σε αυτό το άρθρο (ή να τα αναζητήσει στο Διαδίκτυο). Εκεί θα βρει και πολλά άλλα ορθόδοξα βιβλία και θ’ αποκαλυφθεί μπροστά στα μάτια του ένας διαφορετικός κόσμος, που την ύπαρξή του ίσως αγνοούσε εντελώς: ο κόσμος της ορθόδοξης πνευματικότητας.

Σταματώ εδώ, γιατί γράψαμε ήδη πολλά. Είναι δικαίωμα καθενός να πιστεύει ότι ο ίδιος νομίζει. Όμως παρακαλώ κάθε ενδιαφερόμενο να αναζητήσει στο διαδίκτυο το άρθρο:

«Ρέικι: θεραπεία ή αποκρυφισμός;» (της Ελένης Ανδρουλάκη).

Και τα δικά μας άρθρα:

«Διαλογισμός βιπάσσανα και ορθόδοξο μονοπάτι».
«Ο Δρόμος προς το Φως: οι άγιοι διδάσκαλοι της Ορθοδοξίας και οι αντίστοιχοι των θρησκειών».
«Ιστορίες πλάνης – Ψεύτικα θαύματα και οράματα στην Ορθοδοξία» (περιπτώσεις πνευματικής απάτης με σκοτεινά πνεύματα που εμφανίστηκαν ως φωτεινά).

Παρακαλώ επίσης να κάνει μια βόλτα ώς το ορθόδοξο βιβλιοπωλείο της πόλης του (που λέγαμε πριν), για να αναζητήσει το βιβλίο:

«Γίνονται θαύματα σήμερα;». Περιπτώσεις σύγχρονων ΑΜΕΑ, που, χωρίς να θεραπευτούν θαυματουργικά, έφτασαν τόσο κοντά στο Θεό, ώστε ήταν ευτυχισμένοι, παρά την αναπηρία τους (εκδόσεις Ορθόδοξος Κυψέλη).

Σας ευχαριστώ θερμά. Χριστός ανέστη.

Ορθοδοξία, θρησκευτικές ταινίες & τηλεοπτικές σειρές – του Θ. Ι. Ρηγινιώτη

Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης

Αφιερώνεται στον Πιέρ Πάολο Παζολίνι, τον αναρχικό σκηνοθέτη που μετέφερε με συνέπεια στον κινηματογράφο το κατά Ματθαίον ευαγγέλιο, και στον Αντρέι Ταρκόφσκι, το Ντοστογιέφσκι του κινηματογράφου. Ο Θεός ας αναπαύσει την ψυχή τους.

Octrov

Την περίοδο της Μεγάλης Εβδομάδας το τηλεοπτικό πρόγραμμα είναι γεμάτο κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές, που αντλούν το θέμα τους από την Αγία Γραφή, τη ζωή του Ιησού Χριστού και τις περιπέτειες των πρώτων χριστιανών (της αποστολικής εποχής).

Είναι αξιοσημείωτο ότι το τηλεοπτικό πρόγραμμα της περιόδου των Χριστουγέννων δεν περιέχει ποτέ σχεδόν καμία τέτοια δημιουργία, αλλά μόνο πάρα πολλές ταινίες στο πνεύμα των μη χριστιανικών «Χριστουγέννων» που έχουν καθιερωθεί στο δυτικό κόσμο, χωρίς καμιά αναφορά στη Γέννηση του Χριστού, με τον εκδυτικισμένο Santa Claus σε διάφορες περιπέτειες και πολλά ξωτικά. Αξιοσημείωτο επίσης ότι τη Μ. Εβδομάδα, μέσα στην κούρσα της τηλεθέασης, προβάλλονται και πολλές τηλεοπτικές εκπομπές ή ντοκιμαντέρ που αμφισβητούν και επιχειρούν να καταρρίψουν την ιστορικότητα της Ανάστασης του Χριστού και την αξιοπιστία της Αγίας Γραφής. Τώρα όμως θ’ αναφερθούμε μόνο στις κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές ταινιών και σειρών της Μ. Εβδομάδας με θρησκευτική υπόθεση.

Κάποιες από αυτές τις παραγωγές (ιδίως οι παλαιότερες) είναι όχι μόνο καλλιτεχνικά άρτιες, αλλά και σεμνές, σοβαρές και συνεπείς προς το πνεύμα της Αγίας Γραφής. Άλλες δυστυχώς, ιδίως νεότερες, είναι ανόητες, έως και βλάσφημες. Γι’ αυτό, στην παρακολούθησή τους πρέπει να είμαστε προσεκτικοί, ώστε:

να μη νομίζουμε ότι όλα όσα βλέπουμε σ’ αυτές είναι γραμμένα στην Αγία Γραφή ή αποτελούν οπωσδήποτε ιστορικά γεγονότα·

να μην έχουμε ως πηγή γνώσης για τον Ιησού Χριστό και για τα άλλα πρόσωπα και γεγονότα της Αγίας Γραφής όσα βλέπουμε στην τηλεόραση, αλλά να τα αναζητούμε διαβάζοντας την ίδια την Αγία Γραφή και προπαντός την Καινή Διαθήκη·

να μην αναζητούμε το πνεύμα και την ατμόσφαιρα της Μ. Εβδομάδας στην τηλεόραση, αλλά στην Εκκλησία και στον πνευματικό και ηθικό αγώνα των χριστιανών αγωνιστών (που ευτυχώς υπάρχουν ακόμα και σήμερα γύρω μας): συμμετέχοντας στις υπέροχες βραδινές ακολουθίες της Μ. Εβδομάδας (που δραματουργούν με συγκλονιστικό τρόπο τα Πάθη, αλλά και την Ανάσταση του Χριστού), νηστεύοντας το κατά δύναμιν, πλησιάζοντας στην αγία εξομολόγηση και στη θεία κοινωνία (όχι μόνο μια φορά το χρόνο), συγχωρώντας τους εχθρούς μας, αγαπώντας τον πλησίον μας, ερευνώντας το νόημα των μυστηρίων και των τελετουργικών πράξεων της Ορθόδοξης Εκκλησίας, ώστε να ξέρουμε τη βαθιά σοφία που περιέχει κάθε στοιχείο της…

Αυτό που κυρίως θα θέλαμε να επισημάνουμε στο παρόν άρθρο είναι ότι οι κινηματογραφικές και τηλεοπτικές αυτές δημιουργίες προέρχονται από το δυτικό κόσμο (δυτική Ευρώπη και Αμερική), όπου κυριαρχούν ο καθολικισμός και ο προτεσταντισμός, και φέρουν τα χαρακτηριστικά αυτών των δύο εκδοχών του χριστιανισμού, που αποκλίνουν από την αρχαία χριστιανική παράδοση.

Δεν τις καταδικάζουμε συλλήβδην, όμως θα πρέπει να γνωρίζουμε τα ιδιαίτερα αυτά χαρακτηριστικά, για να αποφύγουμε τη σύγχυση σε σχέση με την ορθόδοξη πνευματική κληρονομιά, που (όπως παραδέχονται και πολλοί ρωμαιοκαθολικοί και προτεστάντες, αρκετοί από τους οποίους γίνονται ορθόδοξοι) είναι η αυθεντική συνέχεια του αρχαίου χριστιανισμού.

Παραδείγματος χάριν, η πολύκροτη ταινία του Μελ Γκίμπσον The Passion of the Christ (Τα Πάθη του Χριστού), με πρωταγωνιστή το Τζέιμς Καβίζελ, που παρουσιάζει με φρικιαστική ωμότητα το βασανισμό και τη σταύρωση του Κυρίου (αν και προσπάθησε να προσεγγίσει και πνευματικά το ζήτημα), αναμφίβολα σχετίζεται με το γεγονός ότι ο δημιουργός της είναι γνωστός ρωμαιοκαθολικός. Οι ρωμαιοκαθολικοί χριστιανοί έδωσαν και δίνουν πολύ μεγαλύτερη έμφαση στη Σταύρωση, τον πόνο και την αγωνία του Κυρίου, παρά στην Ανάστασή Του. Ο καθολικισμός είναι περισσότερο μια θρησκεία σταυρικής θλίψης και φόβου για την κόλαση (γι’ αυτό και στον καθολικισμό βλέπουμε το μεταφυσικό φαινόμενο των «στιγμάτων», αλλά και τους ρωμαιοκαθολικούς πιστούς που σταυρώνονται αληθινά – όχι μέχρι θανάτου – τη Μ. Παρασκευή), παρά αναστάσιμης και παραδείσιας χαράς, όπως η Ορθοδοξία (1).

Η Ορθόδοξη Εκκλησία εκφράζει τον πόνο και το σταυρικό θάνατο του Κυρίου με τις βραδινές ακολουθίες της (όρθροι της Μ. Εβδομάδας), με τη νηστεία των αγίων ημερών και με τη ζωγραφική απεικόνιση των Αγίων Παθών στις βυζαντινές αγιογραφίες, όπου δεν υπάρχει ωμός ρεαλισμός και δεν προκαλείται φρίκη, αλλά επιδιώκεται η κατάνυξη, ειρήνη, ψυχική κάθαρση (όπως στην αρχαία ελληνική τραγωδία, που ποτέ δεν έδειχνε βία επί σκηνής) και εμβάθυνση στη θεολογία της θυσίας του Θεανθρώπου, θυσίας που αποσκοπούσε όχι στην εξιλέωση της θείας δικαιοσύνης (όπως διδάσκει ο δυτικός χριστιανισμός), αλλά στην ένωση του ανθρώπου με το Θεό στη βασιλεία των ουρανών.

Προτεσταντικά και ρωμαιοκαθολικά στοιχεία

Τα προτεσταντικά και ρωμαιοκαθολικά στοιχεία που εντοπίζουμε στις θρησκευτικές ταινίες και τηλεοπτικές σειρές της Μ. Εβδομάδας είναι:

1) Κατά κανόνα ο Κύριος παρουσιάζεται να τελεί το Μυστικό Δείπνο, όχι με κανονικό ένζυμο άρτο (δηλ. με ψωμί ζυμωμένο με προζύμι), αλλά με άζυμα, δηλ. ένα είδος πίτας, χωρίς προζύμι, αυτό που έτρωγαν και τρώνε ακόμη και σήμερα οι Εβραίοι κατά τον εορτασμό του δικού τους Πάσχα (ανάμνηση της διάβασης της Ερυθράς Θάλασσας με το Μωυσή).

Ο λόγος είναι ότι οι ρωμαιοκαθολικοί και οι προτεστάντες χριστιανοί έχουν τη γνώμη ότι ο Μυστικός Δείπνος ήταν εβραϊκό πασχάλιο δείπνο και ότι ο Κύριος χρησιμοποίησε άζυμο άρτο και όχι κανονικό ψωμί. Γι’ αυτό και εκείνοι χρησιμοποιούν άζυμο άρτο όταν τελούν τη δική τους θεία κοινωνία.

Αντίθετα, οι ορθόδοξοι χριστιανοί, ακολουθώντας την αρχαία πρακτική του χριστιανισμού (πλην ελαχίστων αιρέσεων), κοινωνούμε με ένζυμο άρτο και θεωρούμε ότι με τέτοιο άρτο ο Κύριος τέλεσε την ιδρυτική θεία κοινωνία στο Μυστικό Δείπνο (σημείωση: άρτος = ψωμί γενικά, και «Μυστικός Δείπνος» = δείπνος που περιέχει την τέλεση ενός θρησκευτικού μυστηρίου, όχι «κρυφός» δείπνος).

Κατά την Ορθόδοξη Εκκλησία, ο πλήρης ένζυμος άρτος συμβολίζει την πλήρη ψυχοσωματική ανθρώπινη φύση τού Χριστού. Κατά τον άγιο Ιωάννη Δαμασκηνό, τα άζυμα δεν μπορούν να υποτυπώσουν τον τέλειο, άρτιο, αυτοτελή, πλήρη και ολόκληρο «ουράνιον» Άρτο, με τον οποίο παρομοίασε ο Χριστός τον εαυτό Του (κατά Ιωάννην 6, 49-59). Ο ίδιος ο Χριστός εξάλλου είπε: «η βασιλεία των ουρανών είναι όμοια με προζύμι, με το οποίο μια γυναίκα ανέβασε μεγάλη ποσότητα αλευριού» (βλ. Ματθ. 13, 33). (2).

Για την ιστορική ακρίβεια της ορθόδοξης παράδοσης του ένζυμου άρτου, δείτε εδώ: oodegr.com. Εξάλλου, όλες οι προτυπώσεις της θείας κοινωνίας στην Παλαιά Διαθήκη μιλούν για άρτο (ψωμί), όχι για άζυμα. Σχετικά: oodegr.com.

2) Από τις (προτεσταντικής προελεύσεως) περιγραφές της ζωής των πρώτων χριστιανών απουσιάζει σχεδόν ολοκληρωτικά η αναφορά σε κληρικούς (χριστιανούς ιερείς) και σε καθορισμένες νηστείες και λατρευτικές τελετές. Οι πρώτοι χριστιανοί παρουσιάζονται απλώς ως μια κοινότητα ανθρώπων με κοινές ιδέες (πίστη και αγάπη προς τον Ιησού Χριστό), χωρίς να τελούν ούτε τη θεία κοινωνία, γιατί οι προτεστάντες νομίζουν πως έτσι ήταν οι χριστιανοί της αποστολικής εποχής.

3) Από τη θεματολογία των θρησκευτικών κινηματογραφικών και τηλεοπτικών παραγωγών απουσιάζει σχεδόν οποιαδήποτε αναφορά στην ιστορία του χριστιανισμού μετά την αποστολική εποχή, δηλ. μετά τον 1ο αιώνα μ.Χ. Δεν βλέπουμε σχεδόν καμία ταινία ή τηλεοπτική σειρά για τους αγίους που έζησαν μετά το 100 μ.Χ., τους μάρτυρες (δηλ. εκείνους που θανατώθηκαν για την πίστη τους), τους Πατέρες της Εκκλησίας, τους αγίους ασκητές, άντρες και γυναίκες…

Ελάχιστες τέτοιες ταινίες υπάρχουν (σταγόνα στον ωκεανό των αναρίθμητων θρησκευτικών ταινιών και σειρών), αλλά κι αυτές δεν βλέπουμε να προβάλλονται στην τηλεόραση.

Ο λόγος, κατά τη γνώμη μας, που δεν γυρίζονται σχεδόν ποτέ ταινίες για τη μετά τον 1ο αιώνα ιστορία του χριστιανισμού, είναι ότι οι μεν ρωμαιοκαθολικοί δίνουν υπερβολικά μεγάλη έμφαση στο Μεσαίωνα, όπου διαμορφώνονται τα δικά τους ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, οι δε προτεστάντες απορρίπτουν ολόκληρο το χριστιανισμό μετά τον 1ο αιώνα (ορισμένες ομάδες, μετά τον 3ο αιώνα), πιστεύοντας ότι η Εκκλησία έχασε το δρόμο της αλήθειας και τον ξαναβρήκε μόνο το 16ο αιώνα, όταν εμφανίστηκαν οι ιδρυτές του προτεσταντισμού, Λούθηρος και Καλβίνος.

Ταινίες και τηλεοπτικές σειρές με αφηγήσεις ρωμαιοκαθολικού και προτεσταντικού ενδιαφέροντος, υπάρχουν αρκετές – ιστορικές ταινίες για τον άγιο Φραγκίσκο της Ασίζης, το Λούθηρο, μεσαιωνικά θέματα κ.τ.λ., αλλά και θρησκευτικές ταινίες με σύγχρονη υπόθεση προτεσταντικής προέλευσης και νοοτροπίας.

Από ρωμαιοκαθολική άποψη θα μνημονεύσω, τιμής ένεκεν, το περίφημο The Mission (ελλ. Η Αποστολή) του Ρόλαντ Τζόφι με το Ρόμπερτ ντε Νίρο και το Τζέρεμι Άιρονς (που αφηγείται την ηρωική και δραματική προσπάθεια έντιμων ιησουιτών μοναχών να διασώσουν μια φυλή ιθαγενών της Νότιας Αμερικής από τους δουλέμπορους), ενώ δεν μπορώ να αγνοήσω και την πρόσφατη Σιωπή (Silence) του διφορούμενου από θρησκευτική άποψη Μάρτιν Σκορσέζε (σκηνοθέτη του καζαντζακικού Τελευταίου Πειρασμού, που τον σχολιάζουμε παρακάτω), η οποία παρουσιάζει τα μαρτύρια των ρωμαιοκαθολικών Ιαπώνων στη μεσαιωνική Ιαπωνία. Η Σιωπή ωστόσο παρουσιάζει το Θεό να σιωπά σ’ αυτά τα μαρτύρια, ενώ οι βιογραφίες των αγίων μαρτύρων της Ορθόδοξης Εκκλησίας, από τα αρχαία χρόνια ώς την Τουρκοκρατία και τα αθεϊστικά καθεστώτα του 20ού αιώνα, καταγράφει πάρα πολλές περιπτώσεις παρέμβασης του Θεού για την ενίσχυση των μαρτύρων και του καταπιεσμένου λαού (3).

Από προτεσταντική άποψη θα μνημονεύσω το λυρικό What Dreams May Come (ελλ. τίτλος Θα σε βρω στον παράδεισο) του Βίνσεντ Γουόρντ (βασισμένο σε βιβλίο του new age συγγραφέα ιστοριών φαντασίας και τρόμου Ρίτσαρντ Μάθεσον), με τον αδικοχαμένο τελικά Ρόμπιν Γουίλιαμς, καθώς και τη σειρά Touched by an Angel του John Masius, που προβαλλόταν το 2016 από το Μακεδονία TV.

Όλες οι παραγωγές που εκφράζουν την προτεσταντική θρησκευτικότητα (που είναι πάρα πολλές και συχνά αναμιγνύουν και new age ιδέες, δηλ. έναν αόριστο χριστιανισμό μαζί με στοιχεία από άλλες θρησκευτικές παραδόσεις) χαρακτηρίζονται από την ουσιαστική απουσία θεολογίας, μυστηρίων (π.χ. της θείας κοινωνίας) και αγίων (αν και είναι γεμάτες αγγέλους), πράγματα που αποτελούν χαρακτηριστικά του προτεσταντισμού. Φυσικά δεν υπάρχουν εκκλησιαστικές εικόνες και γιορτές (πλην των Χριστουγέννων), οι πιστοί δεν κάνουν το σταυρό τους κ.τ.λ., στοιχεία που συνιστούν βασικά χαρακτηριστικά της Ορθοδοξίας (και του καθολικισμού, με άλλο τρόπο), αλλά τα απορρίπτουν οι προτεστάντες.

Αντίθετα, ενώ υπάρχουν εξαιρετικές προσωπικότητες και σπουδαία γεγονότα στην ιστορία της Εκκλησίας μετά το 100 μ.Χ., δεν  τα βλέπουμε σε ταινίες ή τηλεοπτικές σειρές σχεδόν ποτέ. Θα μνημονεύσω τρεις εξαιρέσεις, που μπορείτε να τις αναζητήσετε στο Διαδίκτυο, όμως γενικά δεν προβάλλονται στην τηλεόραση: τις ταινίες St Patrick – The Irish Legend του Robert Hughes (για τον άγιο Πατρίκιο, φωτιστή της Ιρλανδίας, που είναι ορθόδοξος άγιος, όπως όλοι οι αρχαίοι άγιοι της δυτικής Ευρώπης – την είχα δει στην τηλεόραση πριν πολλά χρόνια) και Polycarp του νεαρού σκηνοθέτη Joe Henline (για τον άγιο Πολύκαρπο Σμύρνης, μαθητή των αποστόλων και μάρτυρα των αρχών του 2ου αιώνα), ενώ έχει προαναγγελθεί από το 2010 και η ταινία Nicholas of Myra, για τη ζωή του αγίου Νικολάου (σε συνδυασμό με το μύθο του Santa Claus), αλλά δεν ξέρω αν ολοκληρώθηκε.

Ορθόδοξες ταινίες και τηλεοπτικές σειρές

Ορθόδοξες ταινίες και τηλεοπτικές σειρές υπάρχουν, αλλά δεν προβάλλονται σχεδόν ποτέ στην τηλεόραση, τουλάχιστον από τα κανάλια πανελλήνιας εμβέλειας (χριστιανικά κανάλια, όπως το 4Ε και ο Λύχνος, τα οποία βεβαίως μπορεί να παρακολουθεί ο τηλεθεατής σε όλο τον κόσμο μέσω Διαδικτύου, δε γνωρίζω αν τις προβάλλουν).

Οι κυριότερες από αυτές είναι ταινίες ρωσικής παραγωγής, που αφηγούνται γεγονότα από τη χριστιανική ζωή της νεώτερης εποχής, όπως π.χ. Το νησί (Ostrov) και Ο Τσάρος (Tsar) του Πάβελ Λουνγκίν, με πρωταγωνιστή τον Πιοτρ Μαμόνωφ. Επίσης, Το θαύμα του Αlexander Proshkin, Ο Ιερέας (Pop) του Vladimir Khotinenko και Ο μοναχός και ο δαίμονας του Nicolae Dostal. Έχει προαναγγελθεί και ταινία με θέμα τη ζωή του αγίου Λουκά του Ιατρού (σύγχρονου χειρούργου και πανεπιστημιακού, που πέρασε πολλά χρόνια εξόριστος), έχει κυκλοφορήσει ωραίο διαφημιστικό απόσπασμα (τρέιλερ), αλλά δε γνωρίζω αν ολοκληρώθηκε.

Εδώ θα μνημονεύσω, τιμής ένεκεν, και την ταινία Αντρέι Ρουμπλιώφ (1969) του κορυφαίου Ρώσου σκηνοθέτη Αντρέι Ταρκόφσκι, που αφηγείται τη ζωή του σημαντικότερου Ρώσου αγιογράφου Ανδρέα Ρουμπλιώφ, αγίου της Εκκλησίας μας.

Είναι λυπηρό, κατά τη γνώμη μου, ότι πολυδάπανες και εντυπωσιακές τηλεοπτικές παραγωγές εποχής ή επικής φαντασίας, όπως η σειρά Game of Thrones, έχουν εκατομμύρια οπαδούς στο παγκόσμιο τηλεοπτικό κοινό (με αμφίβολη προσφορά πραγματικής ψυχαγωγίας, με την έννοια του όρου), ενώ οι εξίσου εντυπωσιακές και πολύ πιο ουσιώδεις ρωσικές ταινίες που αναφέρουμε εδώ (και άλλες αντίστοιχες) μένουν άγνωστες.

Ωραίες ταινίες έχουμε δει (στο Διαδίκτυο) και με τη ζωή της αγίας Μαρίας της Αιγυπτίας (4) και του αγίου Μωυσή του Αιθίοπα, αιγυπτιακής παραγωγής, προφανώς δημιουργημένες από Κόπτες χριστιανούς. Πιθανόν υπάρχουν κι άλλες παρόμοιες, που δεν τις έχουμε δει, και γενικά δεν έχει προβληθεί καμία στην τηλεόραση (στα κανάλια πανελλήνιας εμβέλειας). Εκεί, σημειωτέον, εμφανίζονται οι αρχαίοι άγιοι ασκητές να κάνουν το σταυρό τους με τον κοπτικό τρόπο, δηλ. με τα τρία δάχτυλα ενωμένα (όπως οι ορθόδοξοι), αλλά από αριστερά προς τα δεξιά, όπως οι ρωμαιοκαθολικοί.

Υπάρχουν επίσης υπέροχες ορθόδοξες παιδικές ταινίες κινουμένων σχεδίων ρωσικής παραγωγής, αλλά έχουν αρχίσει να δημιουργούνται και ελληνικές, όπως ο Άγιος Γεράσιμος ο Ιορδανίτης και ο Απόστολος Παύλος του Θοδωρή Σαράφη, που μπορείτε να τις δείτε εδώ: www.youtube.com/channel/UCCe2KNH1csytTC3qh1-5yKA

Αρκετές από τις ταινίες αυτές μπορείτε να δείτε στο διαδικτυακό κανάλι της δραστήριας ενορίας Σαράντα Εκκλησιών Θεσσαλονίκης, στη διεύθυνση: www.youtube.com/user/pankrestos/playlists.

Στο ελληνικό κινηματογραφικό στερέωμα έχουμε χριστιανικές ταινίες, κυρίως από τα παλαιότερα χρόνια. Υπάρχουν και ταινίες της δεκαετίας του 1980, μάλλον μόνο για το βίντεο, που δραματοποιούν τη ζωή αγίων, όπως του αγίου Κυπριανού, του αγίου Χριστοφόρου, της αγίας Μαρίας της Αιγυπτίας, της αγίας Ερμιόνης κ.ά. (πρόκειται για ταινίες της εταιρίας «Ελπίς Φιλμ», χαμηλού προϋπολογισμού, αλλά καλές προσπάθειες), αλλά χριστιανικό στοιχείο συναντούμε και σε ταινίες για τους απελευθερωτικούς αγώνες του λαού μας επί Τουρκοκρατίας, όπως στην ταινία Οι Σουλιώτες του Δημήτρη Παπακωνσταντή (από το ομώνυμο μυθιστόρημα του Μιχάλη Περάνθη) και στον περίφημο Παπαφλέσσα του Ερρίκου Ανδρέου (θεωρώ πηγή του το βιβλίο Ματωμένα Ράσα του Σπύρου Μελά, αν και δεν έχω δει να αναφέρεται κάτι τέτοιο), όπου δεν αποκρύπτονται και οι αρνητικές στιγμές από τη δράση του κεντρικού ήρωα. Ας αναφέρω επίσης τις ταινίες του Γρηγόρη Γρηγορίου Αδελφός Άννα και Άγιος Νεκτάριος: ο προστάτης των φτωχών. Φυσικά, υπάρχουν κι άλλες.

Μια ελληνική προσπάθεια, που όμως δεν καταξιώθηκε, αποτέλεσε η τηλεοπτική σειρά Πόντιος Πιλάτος του Κώστα Ζώη, με το Ζαχαρία Ρόχα στο ρόλο του Ιησού Χριστού, από το βιβλίο του Άγγελου Βλάχου Η 14η Νιζάν (ημερομηνία του εβραϊκού Πάσχα, στο ιουδαϊκό – δηλ. εβραϊκό – σεληνιακό ημερολόγιο), που είχε προβληθεί στην ελληνική τηλεόραση το 1987.

Εδώ πρέπει να αναφέρω και τη θρυλική τηλεοπτική μεταφορά του καζαντζακικού μυθιστορήματος Ο Χριστός ξανασταυρώνεται, τη δεκαετία του 1970, σε σκηνοθεσία Βασίλη Γεωργιάδη. Η σειρά είχε έντονη θρησκευτικότητα, παρουσιάζοντας, ως γνωστόν, χριστιανούς – κληρικούς και λαϊκούς – όλων των ποιοτήτων: διεφθαρμένους, υποκριτές, απλοϊκούς πιστούς, μετανοημένους αμαρτωλούς, αλλά και αγίους. Το Ο Χριστός ξανασταυρώνεται είναι το πιο ορθόδοξο έργο που παρήγαγε η εξαίρετη ασφαλώς πένα του Ν. Καζαντζάκη (με αμέσως επόμενο τους Αδερφοφάδες), ενώ ο Τελευταίος Πειρασμός (που μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο από το Μ. Σκορσέζε, με το Γουίλεμ Νταφόε στο ρόλο του Ιησού Χριστού, προκαλώντας θυελλώδεις αντιδράσεις των χριστιανών) το πιο αντίθετο με το χριστιανισμό, αφού – εκτός από τα άλλα καζαντζακικά στερεότυπα, όπως η γυναίκα ως εμπόδιο στο δρόμο του ήρωα, ο Ιούδας ως ο καλύτερος μαθητής κ.τ.λ. – παρουσιάζει τον Ιησού Χριστό να πρέπει να απαλλάξει τον εαυτό του από τη δειλία και τα σαρκικά πάθη, να οδηγείται παρά τη θέλησή του από το Θεό στο ρόλο του Μεσσία (π.χ. κατασκευάζει σταυρούς, ως ξυλουργός, για να σταυρώνονται «οι Μεσσίες», ώστε να τον μισήσει ο Θεός και να τον αφήσει ήσυχο) και μόνο προς το τέλος να αποδέχεται αυτή την αποστολή (5).

Στις σύγχρονες ελληνικές κινηματογραφικές και τηλεοπτικές παραγωγές, δυστυχώς, όταν εντάσσεται χριστιανικό θρησκευτικό στοιχείο, μάλλον αυτό γίνεται για να χλευαστεί, παρά για να εκφραστεί. Υπάρχουν και μερικές εξαιρέσεις φυσικά, αλλά λίγες και όχι τόσο προβεβλημένες. Στις εξαιρέσεις θα αναφέρω την ταινία Δεκαπενταύγουστος του Κωνσταντίνου Γιάνναρη (2001), για την οποία ο σκηνοθέτης κατηγορήθηκε ως θρησκόληπτος. Αν φυσικά ειρωνευόταν την Παναγία και την ευσέβεια του λαού μας, αντί να την αποδεχτεί, ασφαλώς θα χαιρετιζόταν ως εναλλακτικός και συναρπαστικός!…

Ας αναφέρουμε επίσης τις τηλεοπτικές σειρές Ο Άγιος της Μαρία Τσεκούρα (παραγωγή του καναλιού 4Ε, από το ομώνυμο βιβλίο της Μαρίας Παστουρματζή) και Μίλα μου, παραγωγή της πολύ αξιόλογης ιστοσελίδας «Πεμπτουσία», που προβλήθηκε στον τηλεοπτικό σταθμό SIGMA (ΣΙΓΜΑ) της Κυπριακής τηλεόρασης. Μπορείτε να τις αναζητήσετε στο Διαδίκτυο.

Αν είχαμε μια νέα σελίδα στον ελληνικό κινηματογράφο, που θα εξέφραζε κάτι δικό μας, ριζωμένο στη δική μας πνευματική και πολιτισμική παράδοση, θα το έβρισκα ιδιαίτερα χρήσιμο και εποικοδομητικό. Ας περιμένουμε…

Καλή Μεγάλη Εβδομάδα, αδελφοί, και καλή Ανάσταση!

Σημειώσεις

(1) Πάντως ο Μελ Γκίμπσον σχεδιάζει συνέχεια της ταινίας (sequel), με επίκεντρο αυτή τη φορά την Ανάσταση, όπως διαβάζουμε εδώ: www.zougla.gr/politismos/sinema-politismos/article/o-mel-gimpson-etimazi-to-sequel-gia-ta-pa8i-tou-xristou.

(2) Παράθεμα από το λήμμα «Ζήτημα των αζύμων» στη Βικιπαίδεια.

(3) Βλ. σχετικά εδώ: o-nekros.blogspot.gr/2017/01/silence.html.

(4) Δείτε την εδώ: o-nekros.blogspot.gr/2015/03/st-mary-of-egypt.html.

(5) Σχετικά μπορείτε να δείτε στο άρθρο μας «Άγιος Νεκτάριος και Νίκος Καζαντζάκης: βίοι παράλληλοι και αποκλίνοντες»: euxh.gr/theologia/leitourgika/agios-nektarios-kai-nikos-kazantzakis-vioi-paralliloi-apoklinontes.

Η ιστορία της Κρητικής Λύρας [Φώτο – βίντεο]

Η Κρητική λύρα ανήκει στην κατηγορία των χορδόφωνων μουσικών οργάνων με δοξάρι και έχει τις ρίζες της στην Ανατολή. Στην Kρήτη υπήρχαν δύο τύποι λύρας. Tο αποκαλούμενο σήμερα λυράκι, Συνεχίστε την ανάγνωση του «Η ιστορία της Κρητικής Λύρας [Φώτο – βίντεο]»

Προηγιασμένη & Χαιρετισμοί: δυο απολαύσεις της Σαρακοστής

Θ.Ι. Ρηγινιώτης

Η Μεγάλη Σαρακοστή, για τους ορθόδοξους χριστιανούς, είναι ίσως η ομορφότερη περίοδος του έτους. Αυτό που την κάνει τόσο όμορφη είναι οι υπέροχες τελετές που γίνονται καθημερινά ή σε εβδομαδιαία βάση τις εκκλησίες μας.

Παραθέτω ένα απόσπασμα από το άρθρο μας «Μεγάλη Σαρακοστή: να μην ξεχάσω», το οποίο παρακαλώ κάθε ενδιαφερόμενο να αναζητήσει στο Διαδίκτυο, αν θέλει, για να το διαβάσει ολόκληρο.

«…Να μην ξεχάσω να παρακολουθήσω (πιο σωστά: να συμμετάσχω) στην προηγιασμένη και να πάω ν’ ακούσω τους Χαιρετισμούς, έστω κι αν χρειαστεί να κλείσω το μαγαζί μου, ν’ αφήσω τη δουλειά μου, ν’ αναβάλω ένα ραντεβού ή να λείψω απ’ το φροντιστήριο (αν είμαι μαθητής) για κανα-δυο ωρίτσες. Αξίζει!

Η «προηγιασμένη» είναι μια σύντομη λειτουργία, που τελείται στο ναό συνήθως κάθε Τετάρτη βράδυ και κάθε Παρασκευή πρωί όλη τη Μεγ. Σαρακοστή. Η βραδινή προηγιασμένη είναι μια πανέμορφη λειτουργία, με χαμηλό φωτισμό, τον ιερέα στα μαύρα και γενικά ατμόσφαιρα γεμάτη συγκίνηση («κατάνυξη»). Σ’ αυτή τη λειτουργία δεν τελείται η θεία Μετάληψη, αλλά ο ιερέας φέρνει και προσφέρει σε όποιον θέλει να μεταλάβει θεία Μετάληψη από την προηγούμενη Κυριακή – γι’ αυτό λέγεται «προ-ηγιασμένη» ή θεία λειτουργία «των προηγιασμένων Δώρων» [=θεία Μετάληψη], επειδή δεν αγιάζεται εκείνη την ώρα, αλλά έχει αγιαστεί από πριν.

Τη Μεγ. Σαρακοστή δεν γίνεται κανονική λειτουργία, παρά μόνο Σάββατο, Κυριακή και κάποιες μεγάλες γιορτές (π.χ. του Ευαγγελισμού). Τις άλλες μέρες γίνεται μόνο προηγιασμένη.

[Σημείωση: «λειτουργία» ονομάζεται ΜΟΝΟ εκείνη η τελετή, στην οποία μεταλαβαίνουμε, ΟΧΙ κάθε τελετή που γίνεται στην εκκλησία]. Ο λόγος; Η ορθόδοξη λειτουργία έχει κεντρική αναφορά στην ανάσταση του Χριστού, ενώ η Μεγ. Σαρακοστή είναι μια περίοδος με κεντρική αναφορά στη σταύρωση. Έτσι, δεν ταιριάζει η κανονική λειτουργία. Την Κυριακή όμως ταιριάζει, γιατί κάθε Κυριακή όλο το χρόνο είναι πάντα γιορτή της ανάστασης του Χριστού, ενώ το Σάββατο γίνεται λειτουργία για τις ψυχές των νεκρών, γιατί το Σάββατο είναι η μέρα των νεκρών στην Ορθοδοξία (δε λέμε «νεκρών», αλλά «κεκοιμημένων», γιατί δεν υπάρχει θάνατος, όλοι είναι ζωντανοί στον ουρανό και περιμένουν την ανάστασή τους στη Δευτέρα Παρουσία, για την οποία μίλησε πολλές φορές ο Ιησούς).

Οι Χαιρετισμοί σίγουρα ξέρεις τι είναι: ένα μεγάλο ποίημα, από τα ωραιότερα παγκοσμίως, που απευθύνεται στην Παναγία και τον έχει γράψει μάλλον ο άγιος Ρωμανός ο Μελωδός, ένας μεγάλος ποιητής και μουσικός του 7ου αιώνα μ.Χ. (από τους μεγαλύτερους Έλληνες ποιητές όλων των εποχών). Έχει 24 στροφές, που αρχίζει κάθε μία και με ένα γράμμα της αλφαβήτου, κατά σειρά. Το κόβουμε σε 4 μέρη και λέμε ένα κάθε Παρασκευή βράδυ τη Μεγ. Σαρακοστή, ενώ την 5η Παρασκευή το λέμε όλο μαζί (είναι ο Ακάθιστος Ύμνος).

Τους Χαιρετισμούς τους λέει ο ιερέας (κάνει μια μουσική απαγγελία, όπως γινόταν στο Βυζάντιο), αλλά, πριν βγει να τους απαγγείλει μπροστά στην εικόνα της Παναγίας, οι ψάλτες ψάλλουν ένα άλλο υπέροχο μουσικό και ποιητικό έργο, γραμμένο από τον άγιο Ιωσήφ τον Υμνογράφο (μεγάλο ποιητή και μουσικό του 9ου αιώνα), τον «κανόνα των Χαιρετισμών» (κανόνας είναι ένα σπουδαίο είδος μουσικής και ποίησης, που ανήκει στην κλασική μουσική του Βυζαντίου)…».

Καλή Σαρακοστή, καλή Ανάσταση (από κάθε άποψη). Ευχαριστώ.

Κυριακή της Τυρινής: από την εξορία των Πρωτοπλάστων στο γάμο με τον ουράνιο Νυμφίο

Η σοφία του Τριωδίου και του Πεντηκοσταρίου.

Θεόδωρος Ι. Ρηγινιώτης

AdamEve02Οι λέξεις Τριώδιο και Πεντηκοστάριο (τα δύο βιβλία που χρησιμοποιούνται στην Εκκλησία την περίοδο των Απόκρεω και της Μεγάλης Σαρακοστής, το ένα, και από το Πάσχα μέχρι την Πεντηκοστή και την Κυριακή των Αγίων Πάντων το άλλο) είναι άγνωστες λέξεις για τον πολύ κόσμο. Το ίδιο και οι λέξεις Μηναία, Παρακλητική κ.τ.λ., που είναι επίσης βασικά λειτουργικά βιβλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Πρέπει όμως να επισημάνουμε πως αυτά τα βιβλία, όπως εν προκειμένω το Τριώδιο και το Πεντηκοστάριο, έχουν ανάλογη αξία για τη μόρφωση και την πνευματική καλλιέργεια των ανθρώπων με την αξία που έχουν τα έργα της κλασικής αρχαίας ελληνικής λογοτεχνίας. Αν δηλαδή θεωρούμε ότι τα ομηρικά έπη και οι αρχαίες τραγωδίες περιέχουν σοφία και προσφέρουν στον άνθρωπο διαχρονικά μηνύματα, δοσμένα μάλιστα με πολύ υψηλό καλλιτεχνικό τρόπο (και πράγματι έτσι είναι), ας γνωρίζουμε πως και το Τριώδιο και το Πεντηκοστάριο (και τα άλλα εκκλησιαστικά βιβλία) περιέχουν σοφία και προσφέρουν στον άνθρωπο διαχρονικά μηνύματα, δοσμένα με πολύ υψηλό καλλιτεχνικό τρόπο. Αυτά τα δύο βιβλία περιλαμβάνουν αριστουργήματα ποίησης και μουσικής, βαθιάς φιλοσοφίας, ανθρωπολογίας, ηθικής και φυσικά θεολογίας, θεολογίας όμως μετουσιωμένης σε ανθρωπολογία και ηθική φιλοσοφία. Στα βιβλία αυτά ανθολογούνται συγγραφείς και μουσική όπως οι άγιοι Ιωάννης Δαμασκηνός, Κοσμάς ο Μελωδός, Κασσιανή η Υμνογράφος, Ανδρέας Κρήτης κ.ά., πολύπλευρες προσωπικότητες μεγάλης μόρφωσης και ανοιχτού πνεύματος, που έδωσαν οδυνηρούς αγώνες και για την προσωπική τους καλλιέργεια και για να διασώσουν τη σωστή άποψη της Εκκλησίας για τον άνθρωπο (όπως ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, που οι λόγοι του υπέρ των εικόνων τεκμηριώνουν την αποδοχή της ανθρώπινης φύσης του Ιησού Χριστού και την καταξίωση του ανθρώπου και του υλικού κόσμου γενικότερα).

Επίσης, όλα όσα τελούνται στις εκκλησίες, όσα εορτάζονται, ο τρόπος με τον οποίο εορτάζονται και ο χρόνος που τοποθετούνται, δεν είναι τυχαία, αλλά παρέχουν στον άνθρωπο διαχρονικά μηνύματα, αξιόλογα ακόμη και για τους ανθρώπους που δεν πιστεύουν στο Χριστό, αν βέβαια αγαπούν τη φιλοσοφία και τη μόρφωση.

Ένα μικρό δείγμα της σοφίας του Τριωδίου (που βέβαια με υπερβαίνει κατά πολύ και στην πραγματικότητα είμαι ανεπαρκής για να τη μεταδώσω στους αδελφούς μου) θα επιχειρήσουμε να εξηγήσουμε στο παρόν άρθρο.

Προπατορικό αμάρτημα και Σαρακοστή: μια «μυστηριώδης» σχέση

Οι τέσσερις Κυριακές της Αποκριάς, ή ορθότερα οι πρώτες τέσσερις Κυριακές του Τριωδίου, επισημαίνουν στοιχεία της διδασκαλίας του Ιησού Χριστού και της ορθόδοξης χριστιανικής πνευματικής κληρονομιάς, που όχι μόνο συμβάλλουν στην ηθική και πνευματική αναβάθμιση του ανθρώπου (αυτό ισχύει για όλες τις Κυριακές του Τριωδίου), αλλά και τον προετοιμάζουν για το ταξίδι της Μεγάλης Σαρακοστής, ως τη νύχτα της Αναστάσεως.

Την πρώτη Κυριακή στη θεία λειτουργία διαβάζουμε την παραβολή του Τελώνη και του Φαρισαίου (κατά Λουκάν, 17, 9-14), που μιλάει για την υποκρισία (και μάλιστα τη θρησκευτική υποκρισία), την αλαζονεία, την αμαρτία, τη μετάνοια και την ταπείνωση. Τη δεύτερη Κυριακή διαβάζουμε την παραβολή του Ασώτου (Λουκ. 15, 11-32), που τονίζει ότι ο Θεός μας περιμένει με αγάπη όπου κι αν έχουμε φτάσει, αλλά και ότι εκείνοι που δεν έχουν παρεκκλίνει ποτέ από το δρόμο του Θεού, δεν πρέπει να αγανακτούν κατά των εμφανώς αμαρτωλών αδελφών τους, όταν ο Θεός τους συγχωρεί και τους παίρνει στην αγκαλιά Του, για να τους γιατρέψει από τις πληγές που άνοιξαν οι ίδιοι στον εαυτό τους λόγω της απερισκεψίας τους.

Η τρίτη Κυριακή (των Απόκρεω, με την οποία σταματάει η κρεοφαγία, ώστε να μπούμε ομαλά και όχι απότομα στη Μ. Σαρακοστή) είναι αφιερωμένη στη Δευτέρα Παρουσία του Κυρίου, στην ανάσταση των νεκρών και την τελική κρίση, με την οποία οι άνθρωποι θα τοποθετηθούμε στον παράδεισο ή στην κόλαση, και στη θεία λειτουργία διαβάζεται το ευαγγέλιο της Μέλλουσας Κρίσης, από το κεφ. 25 του κατά Ματθαίον ευαγγελίου, στίχοι 31-46. Εκεί ο Χριστός περιγράφει τα τελικά αυτά γεγονότα (τα «έσχατα», όπως λέμε), με αρκετό ανθρωπομορφισμό και παραβολικά στοιχεία βέβαια, αλλά και με συγκλονιστική σοφία και φιλανθρωπία.

Βέβαια, να διευκρινίσουμε εδώ ότι ο παράδεισος και η κόλαση, κατά τους αγίους διδασκάλους του χριστιανισμού, είναι το ίδιο το Φως του Θεού, που οι αγαθοί άνθρωποι ενώνονται με αυτό και γίνονται όλοι φως, ενώ οι σκληροί και διεφθαρμένοι δεν το αντέχουν και υποφέρουν μέσα σε αυτό – συνεπώς, ο Θεός δεν τιμωρεί κυριολεκτικά, αλλά καλεί όλους εμάς να διαμορφώσουμε τον εαυτό μας έτσι, ώστε να ενωθούμε με το Φως Του και να γίνουμε υιοί Του και βασιλείς στη βασιλεία Του (συμβασιλείς του Χριστού), όπως πολλές φορές στην Καινή Διαθήκη αναφέρεται (π.χ. κατά Ματθαίον, κεφ. 5, στους Μακαρισμούς: «αυτών εστίν η βασιλεία των ουρανών». προς Ρωμαίους, 8, 14-17. Αποκάλυψις κεφ. 5, στίχ. 10, κ.α.).

Η τέταρτη Κυριακή (της Τυρινής), την οποία ακολουθεί η Καθαρή Δευτέρα, η πρώτη μέρα της Μ. Σαρακοστής, είναι αφιερωμένη από την Ορθόδοξη Εκκλησία στο προπατορικό αμάρτημα και στη μνήμη (θρηνητική μνήμη, όχι εορταστική) της εξορίας του Αδάμ και της Εύας από τον παράδεισο, που οι Πατέρες της Εκκλησίας την ερμηνεύουν ως αυτοεξορία (όπως του ασώτου υιού) και όχι κυριολεκτικά ως τιμωρία από πλευράς του Θεού. Άλλωστε, όταν κάποιος είναι εξόριστος, δεν μπορεί να επιστρέψει, ενώ εμείς επιστρέφουμε όποτε θέλουμε και μάλιστα ο Θεός μας περιμένει και μας υποδέχεται με χαρά!…

Τι σχέση έχει ωστόσο το προπατορικό αμάρτημα και η εξορία των πρωτοπλάστων με τη Μ. Σαρακοστή και γιατί η Εκκλησία τοποθέτησε στην «πόρτα της Σαρακοστής» την ανάμνησή τους;

Η σχέση θα λέγαμε ότι είναι διπλή:

Κατ’ αρχάς, στη διήγηση του προπατορικού αμαρτήματος, στο βιβλίο της Γένεσης (το πρώτο βιβλίο της Παλ. Διαθήκης), η εντολή που δίνει ο Θεός στους πρωτοπλάστους αφορά σε φαγητό. Τους ζητάει να μη φάνε κάτι, και η Μ. Σαρακοστή είναι κατεξοχήν περίοδος, κατά την οποία η Εκκλησία ζητάει από εμάς να μη φάμε κάτι. Έτσι άμεσα συνδέεται το προπατορικό αμάρτημα με τη νηστεία.

Φυσικά, οι άγιοι Πατέρες διευκρινίζουν ότι η ιστορία με τον απαγορευμένο καρπό είναι αλληγορική, όχι κυριολεκτική: το προπατορικό αμάρτημα είναι η αλαζονεία και η δίψα για δύναμη και όχι η βρώση ενός καρπού («και έσεσθε ως θεοί» είπε ο όφις στην Εύα, δηλ. θα είστε σαν θεοί, αν φάτε από εκεί). Πάντως, όπως το διηγείται η Παλ. Διαθήκη, με το συμβολικό της τρόπο, η εντολή του Θεού αναφέρεται σε τροφή.

Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος λόγος, για τον οποίο η Εκκλησία τοποθέτησε στην «πόρτα της Σαρακοστής» την ανάμνηση του προπατορικού αμαρτήματος: για να περάσει στον άνθρωπο το μήνυμα ότι η κατάσταση στην οποία ζούμε (γεμάτη θλίψη, αμαρτία και αδικία) δεν είναι η πραγματική κατάσταση του ανθρώπου, για την οποία τον δημιούργησε ο Θεός, αλλά κατάσταση εξορίας από την αληθινή μας πατρίδα, τον παράδεισο.

Παράδεισο λέγοντας, δεν εννοούμε έναν ουράνιο τόπο, όπου πηγαίνουν οι ψυχές, αλλά την επίγεια ζωή (και τώρα, αλλά προπαντός στην αιωνιότητα) σε ενότητα με το Θεό, τον πλησίον μας και όλα τα πλάσματα της δημιουργίας.

Η Μεγάλη Σαρακοστή λοιπόν είναι το ταξίδι της επιστροφής (ιδού και ένας ομηρικός συνειρμός – υπενθυμίζω και το βιβλίο Ένθεοι περίπατοι στην Ομήρου Οδύσσεια του αρχιμανδρίτη π. Αρσένιου Κωτσόπουλου), με σταθμούς τις έξι Κυριακές (όχι σταθμούς τρόμου, σαν του ομηρικού Οδυσσέα, αλλά παρηγοριάς, φιλανθρωπίας, σοφίας, πνευματικής και ηθικής καλλιέργειας, με όσα εορτάζει η Εκκλησία τη Μ. Σαρακοστή από Κυριακή σε Κυριακή), ώστε η νύχτα της Ανάστασης του Χριστού να είναι η νύχτα της επιστροφής μας στην Ιθάκη μας, στο σπίτι του Πατέρα μας, δηλαδή η νύχτα και της δικής μας Ανάστασης.

Το τέρμα του ταξιδιού και ο ουράνιος Νυμφίος

Ο λαός μας έχει ένα έθιμο: όταν πεθάνει (σωστότερα: κοιμηθεί) ένας ανύπανδρος νέος, στην κηδεία του, οι δικοί του τού φορούν στεφάνι και λευκά ενδύματα, παρόμοια με τα ενδύματα γάμου, και μερικές φορές προσφέρουν στους παρευρισκόμενους κουφέτα. Ανάλογα ισχύουν και όταν κοιμηθεί μια άγαμη νέα.

Το ζήτημα αυτό το ανέλυσε διεξοδικά ο αείμνηστος και καταξιωμένος Ρεθύμνιος φιλόλογος Χρίστος Μακρής, στην κλασική πλέον μελέτη του Επικήδειος Γάμος.

Ποιος όμως είναι ο κατεξοχήν νέος και ωραίος νεκρός που κηδεύει η Ορθόδοξη Εκκλησία; Ο Ιησούς Χριστός. Πότε τελείται η κηδεία Του; Τη Μεγάλη Παρασκευή, στην ακολουθία του Επιταφίου Θρήνου. Αλλά από την αρχή της Μεγάλης Εβδομάδας, μέρα τη μέρα, βυθιζόμαστε στην ατμόσφαιρα της κηδείας Του – μια ατμόσφαιρα που χαρακτηρίζεται από χαρμολύπη, γιατί η προδοσία, η οδύνη και ο θάνατος συνυπάρχουν με τη σωτηρία και την ανάσταση.

Τι λοιπόν ψάλλει η Εκκλησία μας όταν πρόκειται να κηδέψει Αυτόν το νέο και ωραίο, τον πιο αγαπημένο απ’ όλους, νεκρό της; Ψάλλει: «Ιδού, ο Νυμφίος έρχεται εν τω μέσω της νυκτός», σαν να πρόκειται για το γάμο Του. Και τη Μεγάλη Δευτέρα η Εκκλησία θυμάται την παραβολή των δέκα παρθένων (Ματθ., αρχή κεφαλαίου 25, στο ίδιο κεφάλαιο με την παραβολή της Μέλλουσας Κρίσης), όπου έντονα ο Κύριος παρομοιάζει τον εαυτό Του με νυμφίο, την αποστολή Του στον κόσμο με γάμο και το παράδεισο με το εορταστικό τραπέζι αυτού του γάμου – όπως κάνει και σε άλλες παραβολές. Από αυτή την παραβολή μάλιστα προέρχεται ο πασίγνωστος στίχος που προαναφέραμε, «ιδού ο Νυμφίος…».

Και η εικόνα με τον Ιησού δεμένο, με το ακάνθινο στεφάνι στο κεφάλι Του, το καλάμι στα χέρια και την κόκκινη χλευαστική χλαμύδα, ονομάζεται στην Εκκλησία «Ο Νυμφίος». Και ο επιτάφιος στολίζεται με λουλούδια, σαν να πρόκειται πράγματι για το γάμο Του. Είναι «ο Νυμφίος ο κάλλει ωραίος παρά πάντας ανθρώπους», κατά το υπέροχο τροπάριο της Μεγάλης Δευτέρας, έκφραση βασισμένη στο σπουδαίο χριστολογικό Ψαλμό 44 της Παλαιάς Διαθήκης.

Ποια όμως είναι η Νύμφη αυτού του Νυμφίου;

Εμείς. Ο άνθρωπος. Ο κάθε άνθρωπος, προσκεκλημένος να ενωθεί με το Χριστό και διά του Χριστού με τον Τριαδικό Θεό, όπως η νύμφη ενώνεται με το νυμφίο της. Με αυτά και άλλα παρόμοια θεμελιώνεται η βασική διδασκαλία της Ορθόδοξης Εκκλησίας ότι σωτηρία είναι η ένωση του ανθρώπου με το Θεό εν Χριστώ. Γι’ αυτό και ο Ιησούς Χριστός δεν θα μπορούσε να έχει νυμφευθεί μία γυναίκα, γιατί είναι ο Νυμφίος της Εκκλησίας, ο δικός μας ουράνιος Νυμφίος, ανδρών και γυναικών.

Αυτή είναι η Ορθοδοξία. Όχι η ιδέα ότι ο Θεός κρατάει ένα τετράδιο και καταγράφει τις αμαρτίες μας και μας καταδιώκει για να μας δικάσει, αλλά η ιδέα ότι ο Θεός, από έρωτα για τον άνθρωπο (τον «θείο έρωτα» που αναφέρουν οι άγιοι Πατέρες), γίνεται άνθρωπος και πεθαίνει για να καλέσει τον άνθρωπο (τον εξόριστο, αμαρτωλό, συντετριμμένο άνθρωπο) σε ένωση με Αυτόν και να τον κάνει κατά χάριν θεό.

Αυτό, και ψέμα αν ήταν, θα είχε τεράστια φιλοσοφική αξία, για το πώς ο άνθρωπος καταξιώνεται μέσα στην Εκκλησία. Ακόμη και ο πιο διεφθαρμένος και ο πιο άπιστος και φυσικά ο πιο φτωχός και αγράμματος άνθρωπος, αφού όλοι είμαστε προσκαλεσμένοι ως νύμφη στο γάμο του ουράνιου Νυμφίου, ως συμβασιλείς στη βασιλεία των ουρανών, αρκεί – και σε τούτο δεν παραβιάζει την ελευθερία μας – να το θέλουμε! Αλλά δεν είναι ψέμα. Ας το ερευνήσει κάθε καλοπροαίρετος αναζητητής, μελετώντας τους βίους των αγίων μας, και ιδιαίτερα των αγίων της εποχής μας, για τους οποίους υπάρχει πιο απτή τεκμηρίωση. Και ίσως με τη χάρη του Θεού να συναντήσει και στο δρόμο της έρευνάς του και κάποιον ζωντανό άγιο – όχι φανφαρόνο απατεώνα, αλλά ταπεινό και αφανή δούλο του Θεού.

Με αυτό το γάμο (το γάμο «του Αρνίου του εσφαγμένου από καταβολής κόσμου») τελειώνει το βιβλίο της Αποκάλυψης στην Καινή Διαθήκη. Αυτό είναι και το επιθυμητό τέρμα του ταξιδιού της Μεγάλης Σαρακοστής, που άρχισε με την ανάμνηση της αυτοεξορίας και της αυτοκαταστροφής μας.

Απόκριες, Τριώδιο και Καρναβάλι

 

Θεόδ. Ι. Ρηγινιώτης

«Άνοιξε το Τριώδι» λέει ο λαός μας και εννοεί «ήρθαν οι Απόκριες».

Το Τριώδιο στην πραγματικότητα είναι ένα βιβλίο, που περιέχει ό,τι διαβάζεται και ψάλλεται στην εκκλησία τις τρεις εβδομάδες και τέσσερις Κυριακές της Αποκριάς και τις επτά εβδομάδες της Μεγάλης Σαρακοστής, μαζί με τη Μεγάλη Εβδομάδα.

Απόκριες, Τριώδιο και ΚαρναβάλιΤη νύχτα του Μ. Σαββάτου, ο ψάλτης κλείνει το Τριώδιο και ανοίγει αμέσως το επόμενο βιβλίο, το Πεντηκοστάριο, που χρησιμοποιείται από τη νύχτα της Αναστάσεως μέχρι την Κυριακή της Πεντηκοστής (50 μέρες μετά το Πάσχα, εορτή του ερχομού του Αγίου Πνεύματος στους Αποστόλους, τους Μαθητές του Χριστού) και μια εβδομάδα ακόμη, ώς την Κυριακή των Αγίων Πάντων.

Το Τριώδιο λέγεται έτσι, γιατί στην τελετή του όρθρου των κοινών ημερών (όχι της Κυριακής), που γίνεται πριν τη θεία λειτουργία, ψάλλονται κάποια μουσικά έργα, οι «κανόνες» που, αντί να έχουν εννέα ωδές, δηλ. εννέα τμήματα (όπως τον υπόλοιπο χρόνο), έχουν τρεις ωδές (=Τριώδιο).

«Κανόνας» λέγεται ένα σπουδαίο μουσικό και ποιητικό είδος του Βυζαντίου, στο οποίο είναι γραμμένα σημαντικά μουσικά έργα που ψάλλονται στην εκκλησία, κατά τον Όρθρο. Ποιητές κανόνων ήταν και μεγάλοι άγιοι, όπως οι άγιοι Ιωάννης Δαμασκηνός, Κοσμάς ο Μελωδός, Ανδρέας Κρήτης, Ιωσήφ ο Υμνογράφος κ.ά., αλλά υπάρχουν και σύγχρονοι σημαντικοί υμνογράφοι, όπως ο γέροντας Γεράσιμος Μικραγιαναννίτης (δηλ. από τη «Μικρά Αγία Άννα» του Αγίου Όρους), ο μητροπολίτης Ρόδου Κύριλλος (κρητικής καταγωγής), ο γέροντας Αθανάσιος Σινωνοπετρίτης, ο καθηγητής Χαράλαμπος Μπούσιας, κ.ά.

Το Τριώδιο για την Εκκλησία είναι περίοδος, που η Ορθόδοξη Εκκλησία καλεί τους χριστιανούς να συλλογιστούν της αμαρτίες τους, να σκεφτούν την ηθική τους κατάσταση και να κάνουν μια νέα αρχή στη ζωή τους, αρχή ηθικού και πνευματικού αγώνα για την ένωσή τους με το Χριστό. Γι’ αυτό, τη Μ. Σαρακοστή τελούνται καθημερινά στους ναούς κατανυκτικές τελετές, δηλαδή μελαγχολικές και συγκινητικές (τα Απόδειπνα, η Προηγιασμένη Θεία Λειτουργία και οι Χαιρετισμοί της Παναγίας), ενώ και τις τέσσερις Κυριακές της Αποκριάς στη λειτουργία διαβάζονται Ευαγγέλια, που μιλούν για την αμαρτία, τη μετάνοια και τη σωτηρία.

Οι 4 Κυριακές και 3 Εβδομάδες της Αποκριάς

Η 1η Κυριακή είναι η Κυριακή του Τελώνη και του Φαρισαίου και στη λειτουργία διαβάζεται το Ευαγγέλιο με αυτή την παραβολή του Χριστού.

Η παραβολή (δηλ. ιστορία, που διηγήθηκε ο Χριστός για να δώσει ένα μήνυμα στους ανθρώπους) μιλάει για έναν άνθρωπο θρησκευόμενο, αλλά εγωιστή και υποκριτή (τον Φαρισαίο), που προσευχόταν δυνατά διαφημίζοντας τις αρετές του, ενώ δίπλα του ένας αμαρτωλός (ο Τελώνης, δηλ. φοροεισπράκτορας των Ρωμαίων κατακτητών) είχε σκύψει σε μια γωνιά κι έκλαιγε παρακαλώντας το Θεό να τον συγχωρέσει για τις αμαρτίες του.

Το μήνυμα της παραβολής νομίζω πως είναι ξεκάθαρο και αφορά όχι μόνο στους θρησκευόμενους ανθρώπους, αλλά όλους μας, γιατί όλοι είμαστε αμαρτωλοί και καλό είναι να μοιάζουμε με τον Τελώνη (που έκλαψε για τις αμαρτίες του μπροστά στο Θεό και σε όλο τον κόσμο) κι όχι με το Φαρισαίο, που νόμιζε ότι ήταν τέλειος.

Αυτή την εβδομάδα δεν νηστεύουμε την Τετάρτη και την Παρασκευή, που κανονικά είναι μέρες νηστείας όλο το χρόνο (πλην εξαιρέσεων, όπως αυτή).

Η 2η Κυριακή είναι η Κυριακή του Ασώτου και στις εκκλησίες διαβάζεται το Ευαγγέλιο με την Παραβολή του Ασώτου Υιού.

Η παραβολή γνωστή: ένας νέος σπαταλάει τα λεφτά του πατέρα του σε ξέφρενα γλέντια, μένει άφραγκος και πεινάει, μετανοεί και γυρίζει στην πατρίδα του αποφασισμένος να παρακαλέσει τον πατέρα του να τον πάρει σαν υπηρέτη. Ο πατέρας τον συγχωρεί αμέσως, τον ξανακάνει παιδί του και οργανώνει μεγάλο γλέντι για την επιστροφή του. Ο μεγάλος αδελφός του όμως, που δεν είχε φύγει ποτέ μακριά απ’ τον πατέρα τους, θίγεται με αυτή την υποδοχή του άσωτου υιού και αρνείται να μπει στο σπίτι τους. Ο πατέρας βγαίνει έξω και τον παρακαλεί, λέγοντάς του: «Παιδί μου, εσύ είσαι πάντα κοντά μου και ό,τι έχω είναι δικό σου. Έπρεπε όμως να χαρούμε, γιατί ο αδερφός σου ήταν νεκρός και αναστήθηκε, ήταν χαμένος και βρέθηκε».

Με αυτή την ιστορία ο Χριστός τονίζει πως όσο αμαρτωλός κι αν είναι κάποιος, ο Θεός πάντα τον περιμένει έτοιμος να τον συγχωρέσει, αλλά και πως οι «ενάρετοι» άνθρωποι, που «ποτέ δεν έφυγαν από το σωστό δρόμο», πρέπει να χαίρονται όταν ένας αμαρτωλός μετανοεί και σώζεται, όχι να θίγονται και να γκρινιάζουν.

Θα καταλάβουμε καλύτερα το νόημα της ιστορίας, αν συνειδητοποιήσουμε πως μοιάζουμε με τον άσωτο υιό και όχι με τον «ενάρετο», αλλά σκληρό, αδελφό του. Έτσι, η παραβολή του ασώτου είναι η μεγαλύτερη ελπίδα μας για τη σωτηρία μας.

Η ιστορία αυτή είναι τόσο συγκλονιστική, που ο μεγαλύτερος Ρώσος συγγραφέας Φιοντόρ Ντοστογιέφσκι, που ήταν άθεος, έγινε πιστός χριστιανός όταν κάποτε διάβασε την παραβολή του ασώτου.

Αυτή την εβδομάδα νηστεύουμε την Τετάρτη και την Παρασκευή, που θεωρούνται μέρες που ανήκουν στη Μ. Σαρακοστή, η οποία έτσι αποχτά 50 μέρες, αντί για 48 που θα είχε κανονικά.

Το Σάββατο μετά την Κυριακή του Ασώτου είναι το Ψυχοσάββατο, όπου η Εκκλησία μνημονεύει όλους τους νεκρούς, όλων των εποχών. Οι χριστιανοί πηγαίνουμε κόλλυβα στην εκκλησία, είτε το Σάββατο το πρωί στη λειτουργία, είτε την Παρασκευή το βράδυ στον εσπερινό. Υπάρχει άλλο ένα Ψυχοσάββατο, το Σάββατο πριν από την Κυριακή της Πεντηκοστής. Όλα τα Σάββατα γενικά είναι αφιερωμένα στη μνήμη των νεκρών (επειδή το Μέγα Σάββατο ο Χριστός ήταν νεκρός λόγω της σταύρωσής Του, και αυτό συνδέεται και με την «ανάπαυση του Θεού» το Σάββατο της Δημιουργίας του Κόσμου, που είναι προεικόνιση, δηλ. ένα είδος προφητείας, του Μ. Σαββάτου, όπου ο Χριστός αναπαύθηκε από τα μαρτύριά Του).

Η 3η Κυριακή είναι η Κυριακή των Απόκρεω και κανονικά αυτή την Κυριακή σταματάμε να τρώμε κρέας. «Απόκρεω» και «αποκριά» σημαίνει σταμάτημα του κρέατος (από τη λέξη «από», που σημαίνει απομάκρυνση, και το κρέας). Στην Εκκλησία διαβάζουμε το Ευαγγέλιο, όπου ο Χριστός περιγράφει, με κάπως συμβολικό τρόπο βέβαια, πώς θα γίνει η Δευτέρα Παρουσία και πώς οι άνθρωποι θα τοποθετηθούν στην κόλαση ή στον παράδεισο. Είναι άλλη μια συγκλονιστική διήγηση, και η Εκκλησία έχει αφιερώσει αυτή την Κυριακή στη Δευτέρα Παρουσία του Ιησού Χριστού, που την περιμένουν οι χριστιανοί με λαχτάρα (όχι με φόβο), γιατί θα είναι η τελική νίκη εναντίον του Κακού και η ανάσταση όλων των ανθρώπων.

Την εβδομάδα μετά την Κυριακή των Απόκρεω, κανονικά, δεν τρώμε κρέας, αλλά μόνο ψάρια, γαλακτοκομικά και αβγά. Έτσι θα μπούμε στη Σαρακοστή ομαλά και όχι απότομα. Λέγεται Εβδομάδα της Τυρινής ή της Τυροφάγου και η τελευταία Κυριακή είναι η Κυριακή της Τυροφάγου, όπου διαβάζουμε Ευαγγέλιο με σημαντικές διδασκαλίες του Χριστού για τη σωτηρία των ανθρώπων.

Αμέσως μετά έχουμε την Καθαρή Δευτέρα, που είναι ημέρα νηστείας χωρίς λάδι (καθαρίζουμε την καρδιά μας), η πρώτη μέρα της Μεγάλης Σαρακοστής.

Στο β΄ μέρος του άρθρου μας θα γράψουμε πώς η Αποκριά συνδέθηκε με τους μασκαράδες και το καρναβάλι και γιατί η Εκκλησία δεν συμπαθεί αυτές τις εκδηλώσεις.

Οι μασκαράδες του Τριωδίου και το καρναβάλι

Τα αποκριάτικα έθιμα του Τριωδίου, όπως είναι πια γνωστό, δεν είναι χριστιανικά, αλλά προχριστιανικά και ειδωλολατρικά. Κατάγονται από τη δεισιδαιμονία των αρχαίων Ελλήνων (όχι των φιλοσόφων, αλλά των πιστών της ειδωλολατρικής θρησκείας) ότι, για να έρθει η καινούργια άνοιξη, πρέπει η «θεά Φύση» να γονιμοποιηθεί από τις αρσενικές θεότητες που ζουν στα σκοτεινά δάση και τις σπηλιές. Οι «θεότητες» αυτές χαρακτηρίζονταν «δαιμόνια» (= κατώτεροι θεοί) και είχαν, υποτίθεται, μορφές ζώων. Ιδίως τις φαντάζονταν με μορφή τράγου, αλλά και άλλων ζώων: οι σάτυροι π.χ., κατά την αρχαία μυθολογία, είχαν αφτιά, πόδια και γεννητικά όργανα… γαϊδάρου. 

Έτσι, οι αρχαίοι ημών πρόγονοι ντύνονταν με προβιές (έπαιρναν δηλ. τη μορφή αυτών των αρσενικών και πρωτόγονων «θεοτήτων») και χοροπηδούσαν, τραγουδούσαν, αλλά και οργίαζαν, στα δάση για να τις προσκαλέσουν, να κάνουν το «γάμο» τους με τη θεά Φύση. Απ’ τα τραγούδια αυτά (τις «ωδές των τράγων») εξελίχθηκε αργότερα το πραγματικά σπουδαίο θεατρικό είδος της τραγωδίας ( = τράγου ωδή).

Γι’ αυτό, το καρναβάλι έχει μέσα του και το στοιχείο της σεξουαλικότητας (γιορτή γονιμότητας της Φύσης) και το μεθύσι, επειδή τότε λάτρευαν το Διόνυσο, «θεό του κρασιού», που μεθούσε τους πιστούς του, αλλά και τους έριχνε ένα είδος τρέλας, όπου δεν καταλάβαιναν πια τι κάνουν.

Επειδή τα ειδωλολατρικά έθιμα παρέμειναν στους λαούς, κατά κανόνα, και μετά την αποδοχή του χριστιανισμού, παρέμεινε και αυτή η συνήθεια με τις μεταμφιέσεις. Γι’ αυτό η παραδοσιακή ελληνική αποκριάτικη μεταμφίεση (το ελληνικό καρναβάλι) είναι τραγόμορφοι μασκαράδες ζωσμένοι με μεγάλες κουδούνες.

Η οργιαστική αυτή «λατρεία» (που δεν είναι πια λατρεία, αλλά παιχνίδι) δεν είναι συμπαθής στους παραδοσιακούς χριστιανούς, που – σοφά – δεν ξεχνούν ότι επρόκειτο για πρόσκληση δαιμονίων, αλλά και επειδή η ακατάσχετη σεξουαλικότητα, το μεθύσι και οι οργιαστικές τελετές (που με το μοντέρνο, εισαγόμενο καρναβάλι, ξεπερνούν κάθε όριο), σίγουρα δεν έχει καμία σχέση με το ορθόδοξο πνεύμα του Τριωδίου. Είναι μάλλον ευκαιρία να ξεχνάμε το Θεό και να πέφτουμε στην αμαρτία, δήθεν «απελευθερωτικά»…

Είναι αμαρτία το καρναβάλι;

Ζούμε σε μια πόλη που καμαρώνει για το καρναβάλι της: διασκεδάζουμε, ασχολούμαστε με την προετοιμασία του σχεδόν ένα ολόκληρο χρόνο, η πόλη μας διαφημίζεται σ’ ολόκληρη την Ελλάδα και, επιπλέον, τονώνεται σημαντικά η τοπική μας οικονομία. Αρκετοί άνθρωποι ωστόσο ρωτάνε αν η Εκκλησία θεωρεί αμαρτία τη συμμετοχή των χριστιανών στο καρναβάλι. Βέβαια, αν πούμε «ναι», οι περισσότεροι συνάνθρωποί μας, αντί να σκεφτούν ότι η Εκκλησία κάτι ξέρει και να προβληματιστούν, θ’ αρχίσουν να την κατηγορούν, ότι προσπαθεί να τους «απαγορεύσει να διασκεδάσουν».

Θα το πούμε λοιπόν διακριτικά, με αγάπη και σεβασμό προς κάθε «καρναβαλιστή», που πιθανόν δεν είναι μόνο «καρναβαλιστής», αλλά και χριστιανός:

Διασκέδασε, αδελφέ μου, αλλά χωρίς να κάνεις λάθη, δηλ. χωρίς να κάνεις αμαρτίες. Δε μπορείς;

Διασκέδασε χωρίς να κάνεις κατάχρηση στο αλκοόλ, γιατί κάθε χρόνο τη μέρα του καρναβαλιού μεταφέρονται στο νοσοκομείο δεκάδες μεθυσμένοι και, αν έλειπαν η Άμεση Δράση, το ΕΚΑΒ και οι εθελοντές του Ερυθρού Σταυρού (άνθρωποι που θυσιάζουν τη μέρα τους και, αντί να την περάσουν με την οικογένειά τους ή να χαλαρώσουν παρακολουθώντας τις εκδηλώσεις, τρέχουν πάνω κάτω γεμάτοι άγχος για να «νταντεύουν» τους «διαλυμένους»), δυστυχώς σε κάθε καρναβάλι θα είχαμε νεκρούς λόγω μέθης – ή και από άλλες αιτίες.

Διασκέδασε χωρίς να εκπέμπεις χυδαία σεξουαλικότητα με το ντύσιμο, τις κινήσεις και τα λόγια σου. Μα, θα μου πεις, «αυτό είναι οι Απόκριες». Όχι. Οι Απόκριες είναι τρεις εβδομάδες, που μας οδηγούν στη Μεγάλη Σαρακοστή, και στην εκκλησία διαβάζουμε Ευαγγέλια που μιλάνε για την αμαρτία, τη μετάνοια και τη σωτηρία. Εμείς, πάμε καθόλου στην εκκλησία αυτές τις εβδομάδες; Αν όχι, κάνουμε «Απόκριες» ειδωλολατρικές, όχι χριστιανικές. Λες να χαίρεται μ’ αυτό ο Χριστός, που αυτές τις μέρες πηγαίνει να σταυρωθεί, για να μας σώσει;

Το σώμα μου, που έχει πάνω του τη θεία χάρη του βαπτίσματος, του αγίου μύρου και της θείας κοινωνίας, είναι ιερό. Δεν είναι σωστό να το μετατρέπω σε βιτρίνα πορνογραφίας. Οι αρχαίοι Έλληνες λάτρευαν τους φαλλούς και έκαναν οργιαστικές λατρείες, επειδή ήταν ειδωλολάτρες (είχαν θρησκεία της γης και της γονιμότητας). Εμείς είμαστε χριστιανοί και ξέρουμε ότι ο άνθρωπος έρχεται κοντά στο Θεό με τη σεμνότητα και την αγνότητα. Δες το Χριστό, την Παναγία και τους αγίους μας – μοιάζουν καθόλου με καρναβαλιστές;

Σε κάποιο παλιό άρθρο είχε γραφτεί πως στην Πάτρα (την πόλη του αγίου Ανδρέα, που όμως όλοι την ξέρουν ως… καρναβαλούπολη) αυξάνονται οι εκτρώσεις την περίοδο μετά το μήνα του καρναβαλιού. Αναρωτιέμαι στο Ρέθυμνο τι να γίνεται…

Διασκέδασε, τέλος, αδελφέ μου, σε παρακαλώ, χωρίς ντύνεσαι διάβολος (!!) και χωρίς να κοροϊδεύεις τα ιερά και τα όσια του λαού μας με τις μεταμφιέσεις και τις μιμήσεις σου. Στο καρναβάλι του 2014 ήταν στημένο σε πλατεία της πόλης μας ένα «άρμα», που παρίστανε έναν ορθόδοξο μητροπολίτη με σκισμένο ράσο, από το οποίο φαίνονταν τα οπίσθιά του. Ομοίως κυκλοφορούσαν πολλοί μασκαράδες (μάλλον από άλλη πόλη) με ράσα και πετραχήλι (!) ορθόδοξου ιερέα, κάποιοι και με σταυρό κρεμασμένο στο στήθος. Ευχόμαστε ο Χριστός να τους αθωώσει λόγω αφέλειας… Τους υπενθυμίζουμε μόνο ότι αυτά τα έκαναν κάποτε τα σκληρά αθεϊστικά καθεστώτα της Ρωσίας και της Ρουμανίας, για να ξεφτιλίσουν τους καταπιεσμένους χριστιανούς – και τώρα τα κάνουμε μόνοι μας, γελοιοποιώντας ό,τι πιο ιερό διαθέτει ο τόπος μας και ο κόσμος ολόκληρος: το ράσο και το πετραχήλι του παπά (βέβαια, ασφαλώς εκείνοι οι μεταμφιεσμένοι ούτε που ξέρουν τι είναι το πετραχήλι) και το Σταυρό του Χριστού, μπροστά στον οποίο τρέμουν οι δαίμονες.

Υπόψιν, αδελφέ μου, ότι οι παλιότερες γενιές διασκέδαζαν τις Απόκριες (κάνοντας και τα λάθη τους), αλλά όλο το χρόνο πήγαιναν στην εκκλησία, προσεύχονταν, νήστευαν, μεταλάβαιναν, άναβαν το καντήλι τους, γιόρταζαν τους αγίους και γενικά ζούσαν μια ζωή, όχι αναμάρτητη, αλλά με αρκετά ουσιαστική σχέση με το Χριστό, την Παναγία και τους αγίους μας. Αυτή η σχέση έδινε ποιότητα στη ζωή τους και τους έφερνε στον ουρανό. Εμείς όλο το χρόνο αδιαφορούμε για τη σχέση μας με το Θεό, πηγαίνουμε στην εκκλησία από κοινωνική υποχρέωση ή δεν πηγαίνουμε ποτέ, ή ίσως και να κοροϊδεύουμε την εκκλησία και αυτούς που την παίρνουν στα σοβαρά… Δεν ξέρουμε, αλλά ούτε προσπαθούμε να μάθουμε τι είναι χριστιανική ζωή και πώς ο άνθρωπος πλησιάζει το Θεό και ενώνεται μαζί Του. Είμαστε βαφτισμένοι, αλλά ζούμε σχεδόν σαν αβάπτιστοι.

Έλα λοιπόν, αδελφέ, στην εκκλησία, μάθε να ζεις χριστιανικά (κάνε την αρχή, ήρεμα, με μικρά βήματα, σα να πρωτομαθαίνεις να περπατάς) και τότε θα βρεις το δρόμο σου και θα λυθούν και οι απορίες σου για την αμαρτία και τη σωτηρία. Αλλιώς δε θα καταλάβεις ποτέ το νόημα και την αληθινή ομορφιά της Αποκριάς, της Καθαρής Δευτέρας, της Σαρακοστής και της Ανάστασης.

Καλή Σαρακοστή, και ελπίζουμε να τα πούμε κάποια Τετάρτη στην Προηγιασμένη και κάποια Παρασκευή στους Χαιρετισμούς. Γίνονται στο σπίτι σου (στην εκκλησία) και η πρόσκληση είναι ανοιχτή. Άλλωστε μια απ’ αυτές τις Κυριακές διαβάζουμε και την παραβολή του ασώτου, το πιο ελπιδοφόρο κάλεσμα του Χριστού προς τον καθένα μας (όλοι μας είμαστε άσωτοι, αλλά σώζονται εκείνοι που επιστρέφουν). Το ήξερες;

Ο Κύκλος των Χριστουγέννων στην Κρήτη

crete-xmasΑν θέλουμε να μιλήσουμε, όχι για «τα ήθη και τα έθιμα», αλλά για το ήθος και τα έθιμα των Χριστουγέννων στην Κρήτη –και μάλιστα την παραδοσιακή Κρήτη– πρέπει Συνεχίστε την ανάγνωση του «Ο Κύκλος των Χριστουγέννων στην Κρήτη»